Кіріспе
Неміс жазушысы және драматургы Мариэлюиза Флейссер (; 23 қараша 1901, Ингольштадт – 2 ақпан 1974, Ингольштадт) – неміс жазушысы және драматургы, ең көп танымал «Жаңа обьективтілік» (Neue Sachlichkeit) эстетикалық бағытымен байланысты.
Marieluise Fleißer (; 23 November 1901, in Ingolstadt – 2 February 1974, in Ingolstadt) was a German writer and playwright, most commonly associated with the aesthetic movement and style of Neue Sachlichkeit, or New Objectivity.
Өмірбаян
1901 жылы Ингольштадт қаласында Анна мен Генрих Флейцердің отбасында дүниеге келген, темірші және аппараттық дүкеннің иесі болған Флейцер білім алу үшін Регенсбургтегі католик монастырлық мектебіне жіберілді. Осы тәжірибе кейіннен оның алғашқы романында көрініс тапты. 1919 жылы Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетіне қабылданып, онда Германиядағы театр зерттеулерінің негізін қалаушы және әдебиеттің белгілі сыншысы және тарихшысы Артур Кутчердің басшылығымен неміс әдебиетін, философиясын және театрын оқыды. Осы кезеңде ол алғаш рет тәуелсіз өмір сүріп, "Менің егіз әпкем Ольга" сияқты әңгімелер жаза бастады, бұл 1923 жылы жарық көрген оның тұңғыш туындысы болды. Мюнхенде студенттік кезінде Флейссер Лайон Фойхтвангермен, ал оның арқасында Бертольд Брехтпен танысты, ол 1920 жылдары драматургия және театрлық қойылымдар бойынша онымен бірлесіп жұмыс істеді. Брехт одан кейін он жыл бойы пьесаларын жариялауға және қолдау көрсетуге көмектесті. Алайда, Брехт оның рұқсатынсыз оның туындыларын өңдеуге және пайдалануға жиі рұқсат етті, бұл олардың қарым-қатынасына және Флейссердің беделіне кері әсер етті. Қаржылық қиындықтар мен әкесінің оны мұғалім болуын қалауына байланысты Флейссер 1924 жылы Ингольштадтқа оралды, ол 1926 жылы Берлинге көшіп келгенге дейін онда тұрды. Жас автор үшін жеке қиын кезең шығармашылық жағынан өте бай болды, өйткені Флейссер Веймар Германиясында оның танылуын қамтамасыз еткен алғашқы ірі пьесасын – "Ингольштадттағы тазарту оты" (1926) пьесасын жазды. Оның алғашқы табысына екіншісі, "Ингольштадттағы пионерлер" (1929) ілеседі, ол Брехттің рұқсатынсыз жасаған өзгерістері арқасында жұртшылықты наразылыққа толтырып, оны шағын буржуазиялық салты мен провинциалдық өмірдің әжуалық және сексуалдық сатирасына айналдырды. Ол кездегі неміс газеттерінде талқыланған оқиға оның туған қаласында дүрбелең тудырды: қала әкімі қаланы қазірдің өзінде ең танымал қызынан алшақтатып, мәлімдеме жасады, ал Флейссердің әкесі уақытша одан бас тартты. Осы дүрбелеңді кезеңде, оның өміріндегі атақ-даңққа толы шаңырағында Флейссер "Апельсин фунты" (1929) атты әңгімелер жинағын жариялады және Ингольштадт қаласындағы жергілікті жүзуші Бепп Хайндлмен құда болды, бірақ 1929 жылы бұл оқиға аяқталды. Берлинге көшкеннен кейін ол тілші және жазушы болып жұмыс істеді, сол кездегі күйеуі, консервативті журналист және ақын Хеллмут Драус Тайхсенмен бірге Андорраға жасаған саяхаты туралы очерк жариялады. Ол осы консерватормен байланысқа түскендіктен, зихи және әлеуметтік оқшаулануға, сондай-ақ қаржылық қиындықтарға ұшырады. 1930 жылдардың басында жарық көрген "Ein Zierde für den Verein" романы сияқты оның келесі туындылары да жылы қабылдау алмады және сатылым көрсеткіштері төмен болды. Бұл 1932 жылы өзін-өзі өлтіруге талпынуымен және Ингольштадтқа оралуымен аяқталды, онда ол дүкен иесі Бепп Хайндлге үйленді, ол оған жазуға тыйым салып, оның темекі дүкенінде жұмыс істеуін талап етті. Оның қазіргі заманғы беделсіздігі 1935 жылы, солшыл саяси көзқарастары мен инновациялық модернистік стиліне байланысты нацистер оның жазуын шектегенде бекітілді. 1930 және 1940 жылдар Флейссер үшін қиын кезең болды, ол соғыстың салдарынан және күйеуінің талаптарынан туындаған психикалық аурулар мен бақытсыздықтан зардап шекті. 1945 жылы үшінші рейх құлағаннан кейін ол аз шығармалар жазды, мысалы "Карл Стюарт" (1944) пьесасын. Тек 1950 жылдардың ортасынан бастап Флейссер танымал және атақты жазушы ретінде қайтадан көзге түсе бастады. 1958 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін ол қайтадан жазуға кірісіп, "Авангард" (1963) әңгімесін және Батыс Берлиндегі Schaubühne театрында қойылған "Der starke Stamm" (1966) пьесасын жазды. 1953 жылы Бавария көркемсурет академиясының әдеби сыйлығымен марапатталған және 1954 жылы академияға қабылданған Флейссерді 1960 және 1970 жылдары оның маңызды көркем туындыларын және театрлық пьесаларын көпшілік назарына қайтаруға көмектескен үш жас драматург және сыншы – Райнер Вернер Фассбиндер, Мартин Сперр және Франц Ксавер Кротц (оларды ол "ұлымдары" деп атады) "қайта тапты". Мысалы, "Ингольштадттағы пионерлер" пьесасы Фассбиндердің 1971 жылғы телефильміне негіз болды. Оның толық шығармалары "Gesammelte Werke" (1972) жинағымен бірге жарық көргеннен кейін, ол 1973 жылы Баварияның Еңбегі үшін орденімен марапатталды және 1974 жылдың 2 ақпанында қайтыс болды.
Жұмыс
Флейссердің ең танымал шығармалары – «Ингольштадттағы тазарту орны» (1924) және «Ингольштадттағы пионерлер» (1928) атты екі пьесасы. Бавариядағы шағын қаладан шыққан қара жұмысшылар бейнеленген бұл пьесаларда ерлер мен әйелдер арасындағы қатыгездікке толы, кейде зорлық-зомбылыққа дейін жететін қарым-қатынастар суреттеледі. Әдебиеттанушылар арасында бұл пьесалар «критикалық халық пьесалары» (Volksstücke) деп саналады, бұл жанр танымал «халық пьесасы» (Volksstück) – немесе «орта пьесалары» – конвенцияларына сілтеме жасайды және оларды сынға алады. Түпнұсқа «халық пьесалары» сияқты, Флейссердің драмаларында да аймақтық (бавариялық) диалект, қара жұмысшылар кейіпкерлері және күнделікті тақырыптар мен қарым-қатынастар орын алады, бірақ түпнұсқалардан айырмашылығы, Флейссер ерлер мен әйелдер арасындағы тең емес билік қатынастарын ашып көрсетеді. Бертольт Брехт режиссер Мориц Силерді алғашқы пьесаны қоюға көндірді, оны Силер қайта атады; Флейссердің бастапқы атауы – «Аяқ жуу». Содан кейін Брехт оны «Пионерлер» пьесасын жазуға шақырды. Берлиндегі премьерасынан кейін пьесалар, әсіресе оның туған жерінде, қызу пікір-таластарға себеп болды және әлі билікке келмеген нацистер тарапынан сынға ұшырады. Флейссер 1970-ші жылдары кейінгі буын өкілдері, соның ішінде театр режиссері Питер Штайн және драматург Франц Ксавер Кроец тарапынан қайта жаңғыртылды. «Ингольштадттағы пионерлер» 1971 жылы Райнер Вернер Фассбиндердің телефильміне бейімделді. Пьесалардың Лондон премьерасы 1990 жылы Лондонның Gate театрында Энни Кастелдин мен Стивен Далдридің режиссерлігімен өтті.