Құқықтық тарихтан: 13-18 ғасырларда Еуропада жануарларға қарсы қылмыстық істер болған. Бүгінде жануарлардың қылмыстық жауапкершілігі жоқ деп есептеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануарларға қатысты қылмыстық іс жүргізулер
жануарларды қатыстыратын сот ісі
Criminal proceedings against animals
legal proceedings involving animals
Заң тарихында, жануарлар соты – адам емес жануардың қылмыстық ісі болып саналады. Мұндай соттар Еуропада XIII ғасырдан бастап XVIII ғасырға дейін өткені жазылған. Осы соттардың ең көп құжатталғандары Францияда болған, бірақ олар Италияда, Португалияда, Испанияда және басқа елдерде де орын алды. Қазіргі заманда көптеген қылмыстық сот жүйелері адам емес жануарлардың моральдық жауапкершілігі жоқ екенін, демек оларды қандай да бір әрекеті үшін кінәлі деп тануға болмайды деп санайды.
In legal history, an animal trial was the criminal trial of a non human animal. Such trials are recorded as having taken place in Europe from the thirteenth century until the eighteenth. The most documented of these trials being from France, but they also occurred in Italy, Portugal, Spain, and other countries. In modern times, it is considered in most criminal justice systems that non human animals lack moral agency and so cannot be held culpable for an act.
Жануарлардағы тәжірибелер
Жануарлар, соның ішінде жәндіктер, бірнеше ғасырлар бойы Еуропаның көптеген аймақтарында қылмыстық айыпталу мүмкіндігіне тап болды. Жануарларға қатысты сот процесінің ең ерте сақталған жазбасы 1266 жылы Фонтенэй-о-Розеде шошқаны атқылау оқиғасы деп саналады. Алайда, жаңа зерттеулер бұл тұжырымның қате болуы мүмкін екенін және сол оқиғада сот болмағанын көрсетеді. Осы дауға қарамастан, мұндай сот процестері 18-ғасырға дейін бірнеше құқықтық жүйелердің бөлігі болып келді. Жануарлар айыпталушы ретінде шіркеу және мемлекеттік соттарда пайда болды, ал оларға тағылған айыптар адам өлтіруден бастап мүліктің бұзылуына дейін ауқымды болды. Адам куәгерлері көбінесе тыңдалды, ал діни соттарда жануарларға адвокаттар тағайындалатын (бұл мемлекеттік соттарда болмады, бірақ аталған кезеңнің көп бөлігінде адамдарға да адвокаттар берілмейтін). Егер жануар кінәлі деп табылса, оны өлімге кесу немесе елден қуу әдеттегі жаза еді. Дегенмен, 1750 жылы еділ аты әйел есегіне жануардың ізгілігі мен жақсы мінез-құлқының куәгерлері болғандықтан, жануармен жыныстық қатынас жасады деген айыптан босатылды, ал оның серігі адам өлім жазасына кесілді. Мұндай егжей-тегжейлі жазбалардың аудармаларын Э. П. Эванстың 1906 жылы жарық көрген «Жануарларды қылмыстық қудалау және өлім жазасы» еңбегінде табуға болады. Мәтінде Карл фон Амираның зерттеулеріне сілтеме жасалған, ол бұл мәселені құқықтық тұрғысынан қарастырды және жануарларды қорғаушы адвокат Бартоломеу Шассенье жасаған «Consilia» еңбегін зерттеді, ол жануарлар соттарында бірнеше рет адвокат ретінде шақырылған. Эванстың зерттеулері мен көрсетілген дереккөздерді талдаудың нәтижесінде, әсіресе Амираның еңбектеріне сүйене отырып, Thierstrafen («жануарларды жазалау») және Thierprocesse («жануарларды соттау») арасында айырма жасауға болады. Садакат Кадридің «Сот: Төрт мың жылдық сот залының драмасы» (Random House, 2006) кітабында осы тақырыпқа қатысты тағы бір егжей-тегжейлі зерттеу бар. Кадри мұндай жануарларға қатысты сот процестерінің мәйіттер мен жансыз заттарды соттаумен байланысты кең ауқымды құбылыстың бір бөлігі екенін көрсетеді және мұндай рәсімдердің эхосы балалар мен психикалық ауруларға қатысты қазіргі көзқарастарда сақталғанын айтады.
Animals, including insects, faced the possibility of criminal charges for several centuries across many parts of Europe. The earliest extant record of an animal trial is often assumed to be found in the execution of a pig in 1266 at Fontenay aux Roses. Newer research, however, suggests that this reading might be mistaken and no trial took place in that particular incident. Notwithstanding this controversy, such trials remained part of several legal systems until the 18th century. Animal defendants appeared before both church and secular courts, and the offences alleged against them ranged from murder to criminal damage. Human witnesses were often heard, and in ecclesiastical courts the animals were routinely provided with lawyers (this was not the case in secular courts, but for most of the period concerned, neither were human defendants). If convicted, it was usual for an animal to be executed or exiled. However, in 1750, a female donkey was acquitted of charges of bestiality due to witnesses to the animal's virtue and good behaviour while her co accused human was sentenced to death. Translations of several of the most detailed records can be found in E. P. Evans' The Criminal Prosecution and Capital Punishment of Animals, published in 1906. The text alludes to research such as that carried out by Karl von Amira, who dealt with the matter from a jurisprudential approach to the work "Consilia" made by the lawyer Bartholomew Chassenée, defender of animals, more than once called to represent animals in the trials held. Thanks to Evans's research and analysis of the sources indicated, with special reference to Amira, a division can be made between Thierstrafen ("animal punishment"), and Thierprocesse ("animal trial"). Sadakat Kadri's The Trial: Four Thousand Years of Courtroom Drama (Random House, 2006) contains another detailed examination of the subject. Kadri shows that such trials of animals were part of a broader state of affairs, with prosecutions of corpses and inanimate objects, and argues that an echo of such rituals survives in modern attitudes towards the punishment of children and the mentally ill.
Жануарларға жазалау
Адам өлтірген деп айыпталған жануарлар сотқа тартылды; қылмыстық рәсімдердің адамдарды соттаумен ұқсас тұстары болды: оларды қамауға алып, діни билікке бағынбаған соттың отырысында соттау керек еді. Егер олар кісі өлтіргені дәлелденсе, жануар өлім жазасына кесілуі мүмкін еді. Орта ғасырлық қоғамда сотталған жануарларға өлім жазасын орындаудың әртүрлі тәсілдері болды, оның ішінде дарға асу және мойын бұрау. Эванс Жан Дюреттің «Азабы мен жазалар туралы трактаты» деген еңбегін келтіріп, Дюреттің жануар адамды өлтірсе немесе жесе, оның қылмысын ұмытылту үшін жануарды мойын бұрап немесе дарға асу керектігін жазғанын айтады. Сонымен қатар, кінәлі деп танылған жануарларды өртеу де жиі кездесетін жаза болды. Кейде олар тірі күйінде, ал кейде судья мейірімді болған жағдайда, жануарды күйдіріп, мойын бұрап, содан кейін отқа жебеді. Сол сияқты, шошқалардың ісі бойынша сотта тек қылмыстың тікелей жасаушысы ғана емес, сонымен қатар «құттықтаушылар» да болуы мүмкін еді, мысалы, 1379 жылы Сент-Марсель-ле-Жесси ауылындағы оқиғада, осы жануарлардың екі тобы көтеріліс жасап, басқа шошқалар жасаған нәресте өлтіруді мақұлдаған. Адам өлтіруге кінәлі деп танылған шошқалар өлім жазасына кесілді, бірақ екі топтың иесі Бургундия герцогынан сұраныс жасағандықтан, айыпталушы жануарлар кешірілді. Құрттар, шыбын-шіркейлер, тышқандар, құрттар, ұлулар және қансорушылар сияқты басқа жануарлар да сотқа тартылды, бірақ олар бұл іске әлдеқайда сирек қатысты. Шошқалардың арасында бір немесе бірнеше баланы өлтіру, жарақаттау немесе жеу жиі кездесетін қылмыс еді. 1860 жылы Словенияда бір жасар қыз баланың құлағын шағып алған шошқаның денесі иттерге жем ретінде кесілді. 1386 жылы Фалаизде шошқа баланың беті мен қолын қиып өлтірді, содан кейін оның басын және алдыңғы аяқтарын мүгедектендіріп, киім кигізіп, көпшілік алдында дарға асты.
There were trials of animals accused of killing humans; the criminal procedure had some similarities with trials of humans: they had to be arrested and go through a trial hearing held by a secular court. If found guilty of homicide, the animal might suffer the death penalty. There were varying ways medieval society delivered the death penalty to convicted beasts, including hanging and strangling. Evans quotes Jean Duret’s Treatise of Pains and Punishments, saying how Duret wrote about if an animal murdered or consumed a person, the animal was to be strangled or hanged so the memory of the crime could be expunged. Additionally, animals found guilty were also often immolated. Sometimes this would be while they were still alive, other times, when the judge was more merciful, the animal would be singed, strangled, then flamed. In the same way, it is through the trials of pigs that not only the direct author of the crime is recognized, but there could also be "accomplices", as in the case of the village of Saint Marcel le Jeussey in 1379, in which two herds of these animals were said to have rioted and expressed the approval of an infanticide committed by other pigs; although the pigs found guilty of homicide were sentenced to execution, thanks to the request of the owner of the two herds to the Duke of Burgundy, the animals accused of complicity were pardoned. Other animals such as caterpillars, flies, moles, worms, snails, and leeches were put on trial, however, much more infrequently. Amongst pigs, a common crime was killing, wounding, or devouring one or more children. Around 1860 in Slovenia, a pig bit the ears off of a one year old female infant and was sentenced to have its body cut up and fed to dogs. In 1386 in Falaise, a pig caused the death of a child by mangling its face and arms and was punished by having its own head and forelegs maimed, then dressed in clothes and publicly executed.
Қаты аю
Қаты аю - Қазақстанда туған еркек қоңыр аю. Ол 2004 жылы екі жеке оқиғада екі адамды қатыгездікпен жарақаттағаны үшін сотталды және түрмеге қамалды. Қаты Қостанайдағы Арқалық түрмесінде ұсталды. Жергілікті халық әңгімелерінде Англияның Хартлпул қаласында маймылдың асылғаны айтылады. Наполеон соғыстары кезінде француз кемесі Хартлпул жағалауындағы дауылда сүңгіп кеткен. Кемеден аман қалған жалғыз тірі қалған – француз әскерінің формасын киген маймыл, ол экипажға көңіл көтеру үшін арналған еді. Жағажайда маймылды тапқан жергілікті тұрғындардың бірі оған импровизациялық сот отырысын өткізуді ұсынды; маймыл олардың сұрақтарына жауап бере алмағандықтан және олар бұрын маймыл немесе французды көрмегендіктен, ол француз тыңшысы болуы керек деп шешті. Айыпты деп танылған жануар өлім жазасына кесіліп, жағажайда асылды. Хартлпул тұрғындарының арасында кең таралған лақап аты – "маймыл ілгіштер".
Katya the Bear is a female brown bear native to Kazakhstan who was imprisoned in 2004 after being found guilty of mauling two people in separate incidents. Katya was held in the Arkalyk Prison in Kostanay. According to local folklore, a monkey was hanged in Hartlepool, England. During the Napoleonic Wars, a French ship was wrecked in a storm off the coast of Hartlepool. The only survivor from the ship was a monkey, allegedly dressed in a French army uniform to provide amusement for the crew. On finding the monkey on the beach, some locals decided to hold an impromptu trial; since the monkey was unable to answer their questions and because they had seen neither a monkey nor a Frenchman before, they concluded that the monkey must be a French spy. Being found guilty, the animal was sentenced to death and was hanged on the beach. The colloquial name for the resident people of Hartlepool is "monkey hanger".
Темір корпус
Жак Феррон 1750 жылы есекпен (ана есекпен) жыныстық қатынас жасағаны үшін сотталып, дарға асылған француз еді. Сот Ванвес коммунасында өтті, Феррон кінәлі деп танылып, асылып өлім жазасына кесілді. Мұндай жағдайларда әдетте жануар да өлім жазасына кесілетін, бірақ осы жағдайда есек ақталды. Сот жануар құрбандық болғанын және өз еркімен қатыспағанын шешті. 19 қыркүйек 1750 жылы сотқа есектің ізгілігін куәландыратын құжат ұсынылды. Қауымның діни қызметкері және басқа да маңызды тұрғындары қол қойған хатта "олар оның сөз бен іс-әрекеттерінде, сондай-ақ өмір салтында өте адал екендігіне куәлік етуге дайын" екендіктерін жариялады.
Jacques Ferron was a Frenchman who was tried and hanged in 1750 for copulation with a jenny (female donkey). The trial took place in the commune of Vanves and Ferron was found guilty and sentenced to death by hanging. In cases such as these it was usual that the animal would also be sentenced to death, but in this case the she ass was acquitted. The court decided that the animal was a victim and had not participated of her own free will. A document, dated 19 September 1750, was submitted to the court on behalf of the she ass that attested to the virtuous nature of the animal. Signed by the parish priest and other principal residents of the commune it proclaimed that "they were willing to bear witness that she is in word and deed and in all her habits of life a most honest creature."
Жануарларға қарсы іс-қимыл
Жоғарыда аталған жануарларды ұстаудың қарапайымдылығына қарағанда, жануарларға жасалған сот процестерінің мақсаты егінге зиян келтіретін зиянкестерді айыптау және оларды қуу болды. Діни соттар оларды соттау үшін басқа сұрақтар мен тәсілдерге жүгінуге мәжбүр болды, сондықтан шіркеудің араласуын сұрады, бастапқыда киелі суды негізгі элемент ретінде қолданатын, мысалы, екзорцизмдер мен сиқырлар сияқты метафизикалық амалдарды қолдануды қажет етті. Осы тәсілмен ең көп сотталған жануарлар тышқандар, шегірткелер, егеуқұйрықтар, құрттар, мысықтар, шырыштар, көбелектер және егін мен жүзімдіктерге шабуыл жасайтын басқа да жәндіктер немесе "қопаралар" болды, шіркеу түсіндіргендей, бұл "Шайтанның ықпалынан" туындаған. Израильдік ғалым Эстер Коэн жануарды сотқа шақырған кезде адвокаттың рөліне назар салды, ол процесті жалғастыру мүмкіндігін жою үшін процедуралық тәсілдерді үнемі қолданды, мысалы, сот өкілеттігінің болмауына қатысты шағымдану, себебі жануарлар заң алдында қабілетсіз болғандықтан қылмыс жасай алмайтын. Қорғаудың тағы бір мүмкіндігі – хабарлама заңға сәйкес берілмегенін айту болды, өйткені ол тікелей шегірткелерге, тышқандарға немесе басқа да жәндіктерге бағытталған, олардың еркі болмады, тіпті сотқа қатысу үшін ақыл-ойынан пайдалану мүмкіндігі де болмады. Сот процестерінде және қорғау аргументтерінде кейде жануарлардың телеологиялық тұрғыдан әлемдегі рөліне сілтеме жасалды, мысалы, Фома Аквинский жануарлар Құдайдың жаратылыстары болғандықтан, мұндай соттардың қажеті жоқ екенін айтты, және егер жер бетіндегі судья оларды қылмыс жасады деп айыптап жатса, ол құдайлық ерікке қарсы келеді.
In contrast to the ease of capturing an animal such as those indicated above, animal trials also sought to condemn pests for killing crops, in order to expel them. The ecclesiastical tribunal had to resort to other types of questions and techniques to judge them, so they requested the intervention of the church to begin with the pertinent metaphysical actions, such as exorcisms and incantations having as their main element the holy water. It is found that the animals most judged through this kind of process were rats, locusts, mice, snails, weevils, flies, bumblebees, caterpillars and other kinds of insects or "vermin" that attacked crops or vineyards, according to the explanations of the church for "instigation of Satan". The Israeli academic Esther Cohen remarked on the advocate role when an animal was called to trial, who constantly used procedural figures to exempt the possibility of continuing with the process, as an example of the objection for lack of jurisdiction, since the animals could not commit crimes as they were incapable before the law. Another option for the defense was to argue that the notification was not made in accordance with the law, since they were directed directly against locusts, rats or other insects, who did not have the will, much less the possibility of making use of reason to appear at a trial. The trials and arguments of the defense sometimes alluded to the role of animals in the world according to teleology, such is the case of Thomas Aquinas, who indicated that there should not be such judgments because the animals were creations of God and in this sense if an earthly judge accused them of committing crimes they were going against the divine will.
Танымал мәдениетте
Льюис Кэрроллдың 1876 жылғы "Снарк аңшылығы" атты әзілді поэмасында адвокат қорадан қашып кеткені үшін айыпталған шошқаның сотталуы туралы арман көреді. Музыкалық бейімделуде бұл "Шошқа өлтірілуі керек" әні ретінде берілген. Джулиан Барнс 1989 жылы жарық көрген "10½ тараудағы әлем тарихы" атты кітабында ағаш құртына қарсы сот процесін сипаттайды. 1993 жылғы "Сараның сағаты" фильмі, АҚШ-та "Адвокат" деген атпен шыққан, адам өлтірген шошқаны соттау оқиғасын орталыққа қояды. Бірнеше эпизод тарихи оқиғаларды көрсетеді, ал сценарийшілер нақты сот хаттамаларын зерттеген, бірақ сюжет тарихи қиялға негізделген. Колин Ферт шошқаның қорғаушысын сомдайды, бірақ кісі өлтіруге айыпталған жануарды қорғаған адвокат туралы ешқандай жазба жоқ. (Керісінше, бірнеше жағдайда адвокаттар шіркеу соттарында жаратылыстар үшін пайда болды – мысалы, бірнеше тышқан мен қоңыздар сотта танымал жеңіске жетті.) Ольга Токарчуктың 2009 жылғы "Өлілердің сүйектері үстінен арабаңды айда" романында басты кейіпкер жануарларға қарсы соттардың тарихи мысалдарын пайдаланып, жануарлардың жақындағы жергілікті қылмыстарға жауапты екенін дәлелдеу үшін полицияға хат жазады. 2013 жылғы "Феникс Райт: Ace Attorney – Dual Destinies" визуалды романдық оқиғалық бейне ойыны кісі өлтіруге айыпталған китке қорғаушылық жасаған Феникс Райттың қосымша сот ісін жүктеуге болатын контент ретінде ұсынады.
In Lewis Carroll's humorous 1876 poem The Hunting of the Snark, the Barrister dreams about the trial of a pig accused of deserting its sty. In the musical adaptation this features as the song The Pig Must Die. Julian Barnes describes a trial against a woodworm in his 1989 book A History of the World in 10½ Chapters. The 1993 film The Hour of the Pig, released as The Advocate in the United States, centers on the prosecution of a homicidal pig. Several episodes reflect historical events, and its scriptwriters evidently consulted actual trial transcripts, though the plot revolves around a historical conceit – Colin Firth plays the pig's defence lawyer, but there is no recorded instance of a lawyer representing an animal charged with murder. (There are several cases, by contrast, where lawyers appeared for creatures in ecclesiastical courts – and several rats and beetles, for example, won famous court victories as a result.) In Olga Tokarczuk's 2009 novel Drive Your Plow Over the Bones of the Dead, the main protagonist writes to police using historical examples of animal trials to justify her theory that animals are responsible for recent local murders. The 2013 visual novel adventure video game Phoenix Wright: Ace Attorney – Dual Destinies offers an additional court case as downloadable content, where the protagonist Phoenix Wright defends an orca accused of murder.