Түрба Философорум: Ежелгі Алхимия Тексінің Тарихы мен Мазмұны
Turba Philosophorum
Түрба Философорум – 900 ж. шамасында жазылған ежелгі алхимия тексі. Грек алхимиясын араб тіліне аудару және ислам ғылымына бейімдеу туралы философиялық талқылау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Турба философорум", сонымен қатар "Философтар жиналысы" деп те аталады, араб тілінен аударылған еуропалық алхимия мәтіндерінің ең көнелерінің бірі, "Пикатрикс" сияқты. Ол шамамен 900 жылға дейін жазылған деп саналады.
The Turba Philosophorum, also known as Assembly of the Philosophers, is one of the oldest European alchemy texts, translated from the Arabic, like the Picatrix. It is considered to have been written c. 900 A. D.
Мәтін
Плеснердің сөздері бойынша, "шамамен 900 жылға дейін жазылған "Турба философорум" грек алхимиясын араб тіліне аудару және оны ислам ғылымына бейімдеу үшін жақсы жоспарланған және әдеби тұрғыдан ерекше көзге түсетін тыраштандыру". Мәтін түпнұсқа араб тіліне транскрипцияланғаннан кейін, талқылауға тоғыз философ қатысады: Анаксимандр, Анаксимен, Анаксагор, Эмпедокл, Архелай, Левкипп, Экфант, Пифагор және Ксенофан. Философтардың тұжырымдары, әдетте Сократтан бұрынғы философтардың белгілі сенімдерінен өзгеше болғанымен, грек философиясының дамуынан туындаған нәрсе ретінде танылады. Олар материяны, оның қалай әрекет ететінін және оны космологиямен байланыстырады. Ксенофанның қорытынды сөзінде ұсынған үш тезисі бар, Плеснердің сөздерінше:
To quote Plessner, "the Turba Philosophorum, written c. 900 A. D., is a well planned and, from a literary point of view, a most remarkable attempt to put Greek alchemy into the Arabic language and to adapt it to Islamic science". Nine philosophers take part in a discussion, being, once the text has been transcribed back to the original Arabic, Anaximander, Anaximenes, Anaxagoras, Empedocles, Archelaus, Leucippus, Ecphantus, Pythagoras and Xenophanes. The statements of the philosophers, whilst usually different from the known beliefs of the pre Socratics, are usually recognisable as outgrowths of Greek philosophy. They discuss matter, how it acts, and relate this to cosmology, with three theses presented by Xenophanes in his closing speech, being, again from Plessner:
"1) Әлемнің жаратушысы – Алла, Исламның Құдайы; 2) Әлем біртекті табиғатқа ие; 3) Жоғары және төменгі әлемнің барлық тіршілік иелері төрт элементтен құралған."
"1) The creator of the World is Allah, the God of Islam; 2) The world is of a uniform nature; 3) All creatures of the upper as well as of the lower world are composed of all four elements."
Кездесу
Плесснер Турбаның шамамен 900 жылы жазылғандығын келесідей негіздемелермен түсіндіреді. Турбаға сілтеме жасайтын ең ерте мәтін – 10 ғасырдың ортасында қайтыс болған Ибн Умайлдың "Китаб әл Ма әл уарақи" еңбегі. Мәтінде әйел денесіне жасырылған удың болуы, оның құшағымен айдаһарды өлтіруі ертерек мерзімді жоққа шығарады. Ерлерді құшақтап өлтіретін "улы бойжеткен" туралы индус мифі араб әдебиетіне 9 ғасырдың бірінші жартысында, Үндістандық Чанакьяға жатқызылатын "Улы кітаптың" араб тіліне аударылуы арқылы келді. 1610 жылғы жазба, шамамен осы атаумен тағы бір еңбекке сілтеме жасайды. Онда "Турба" латын тіліне (араб тілінен) аударылған ортағасырға дейінгі алхимиялық мәтіндердің антологиясы ретінде сипатталған. Тағы бір дереккөз – Лазар Зетцнердің "Theatrum Chemicum" еңбегінің 1659-61 жылғы басылымы.
Plessner argues that the Turba was written around 900 AD, based on the following reasoning. The earliest text known to draw on the Turba is the Kitab al Ma al waraqi by Ibn Umail, who died in the middle of the tenth century. In turn, an earlier date can be ruled out by the appearance in the text of poison hidden in the body of a woman, which kills a dragon by her embrace. The Hindu myth of the ‘poison maiden’ who kills men by her embrace arrived in Arabic literature around the first half of the 9th century, with the translation into Arabic of the ‘Poison Book’ ascribed to the Indian Chanakya. references a work of essentially the same title, but of 1610. There the Turba is described as "an anthology of pre medieval alchemical texts published in Latin translation (from Arabic)". Another source is given as the 1659 61 edition of Lazarus Zetzner's Theatrum Chemicum.