Мысырдың көне қазыналары: Тарихты жаңғырту

Кіріспе

2005 жылғы британдық теледидарлық «Египет» сериалы – BBC теледидарлық сериалы, ол 18-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейінгі египтология тарихындағы оқиғаларды көрсетеді. Ол 2005 жылы BBC1 арнасында жексенбі күндері сағат 21:00-де көрсетілді. Алғашқы екі бөлімде Хауард Картердің жұмысы және оның 20-шы ғасырдың басында Египеттегі археологиялық ізденістері зерттелді. Келесі екі бөлім Матью Келли сомдаған эксцентрикті зерттеуші «Ұлы Белзониге» арналды. Соңғы екі бөлім Жан Франсуа Шампольонның (Эллиот Коуэн) Розетта тасын табуы мен оны түсіндіруін көрсетеді. Музыка Варшава радиосының оркестрімен жазылды және Клэр Айзекстің продюсерлік еткен Chappell music-тың «Timeless Histories» CD-сінде жарияланды.

Өндіріс

Бұл 2005 жылдың күзінде BBC телеканалы шығарған жаңа, ірі деректі-драмалық сериал болды. "Сериалдың басты идеясы – ежелгі Мысырды Тутанхамон қабірін тапқан Говард Картердің, тамаша саяхатшы және зерттеуші Ұлы Белзонидің, сондай-ақ Розетта тасын алғаш рет оқып, ежелгі жазуларды түсінуге көмектескен Жан-Франсуа Шампольонның көзімен көру еді." – атқарушы продюсер Фил Доллинг.

"Ежелгі Мысыр қазыналарын алғаш рет ашқандай сезім тудыру үшін" Доллинг пен Брэдшоу сериалда көрсетілген археологиялық қазба орындарында түсірудің маңызды екенін түсіндірді. "Үкімет пен жергілікті түсірілім тобы бізге керемет көмектесті, олар бізге басқа теле- немесе киноөндірістерде пайдаланбаған жерлерде түсіруге мүмкіндік берді." – сериал продюсері Пол Брэдшоу.

Сериалмен байланысты бірнеше мультимедиалық жобалар іске асырылды, оның ішінде интерактивті драма "BBC Egypt Interactive", жүлделі онлайн-ойын "Death in Sakkara: An Egyptian Adventure" және BBC Birmingham-дағы интерактивті көрме. Сонымен қатар, BBC Two телеарналында архитектура тарихшысы Дэн Крюкшенктің ежелгі Мысырдан шыққан қызықты оқиғаларды зерттейтін "Египет саяхаттары" атты қосымша сериал көрсетілді.

Пікірлер

Сэм Волластон The Guardian газетінде бірінші бөлім туралы жазғанда, ол "бұл шоуды жек көретінін күткенін" айтты, себебі ол "наративпен кезегімен жалған қайта құрулар" болады деп қорқыпты, бірақ ол шын мәнінде "жақсы сценарийі мен нағыз актерлермен" толыққанды драма екеніне көз жеткізді. "Бұл да тамаша оқиға", - деді ол, алайда Тутанхамонның өмірін қайта жаңғырту оған ұнаған жоқ, ол оны "сөйлейтін рөлдері жоқ, зәйтүн түсті терілі актерлер, көздеріне көптеген сызықтар тартып, шамыраған шамдармен жартылай қараңғылықта шарлап жүргендей" деп сипаттады және мұндай көріністердің қажет еместігін, "бірақ бұл оны Америкаға сатуға көмектесер" деп мәлімдеді. Ол "екінші бөлімін күтудемін" деген қорытындыға келді. Дэвид Лиддимент The Guardian газетінде жазған мақаласында бұл деректік драманы BBC Two арнасындағы "Дэн Крюкшанкпен Египет саяхаттары" сериалымен шебер үйлестіргенін жоғары бағалады, бірақ бұл BBC жарғысын жаңару процесінің соңғы кезеңінде жасалғанын атап өтті және корпорация осы процестен кейін де стандарттарды сақтауын қажет етті.

Рейтингтер

Бірінші эпизод (2005 10 30): 7 миллион көрермен (29% көрермен үлесі). Екінші эпизод (2005 11 06): 6 миллион көрермен (24% көрермен үлесі). Үшінші эпизод (2005 11 13): 5,7 миллион көрермен (23% көрермен үлесі). Төртінші эпизод (2005 11 20): 4,8 миллион көрермен. Бесінші эпизод (2005 11 27): 4,5 миллион көрермен (18% көрермен үлесі).

Бірінші бөлім: Говард Картер

Говард Картердің Тутанхамонның қабірін ашу тарихы және Картердің Тутанхамонның бейітін бұзуынан туған деген Фараондар қарғысы туралы халық арасындағы сенім. Эпизодтарда Тутанхамонның өмірінен алынған қысқаша сахналар көрсетіледі.

Бірінші эпизод: Тутанхамонды іздеу

Тутанхамон 1324 ж.б.д. жылдары асығыс жерленгеннен және оның есімі барлық ескерткіштерден өшірілгеннен кейін тарихтан жоғалып кетті. 1898 жылдың қысында Картер Дейр-эль-Бахри ғибадатханаларындағы қабырға суреттерін жазып алып, кенеттен болған дауылдан зардап шеккен кезде, жылқысынан құлап, құмда бір жаңалық ашады. Бостондық зейнеткер адвокат Теодор М. Дэвис Картердің Хатепсепут патшайымының қабірін қазуына қаржылай көмек көрсетеді, бірақ ол бос екені анықталады. Картер одан әрі қаржыландырудан айырылып, көшеде туристерге суреттерін сатуға мәжбүр болады. 1905 жылы Лорд Карнарвон жол апатынан кейін емделу үшін Луксорға келеді, және Дэвис жаңа қазба жұмысында тапқан, құпия Тутанхамонның рухы бар артефакт көрсетіледі. Тутанхамон 8 жасында әкесінен мұрагерлікке ие болып, Амонның құрметіне аталды, бұл оның ежелгі құдайларды қайта орнату және империяны қырқыстардан құтқару миссиясын бейнелеуі үшін жасалды. Карнарвон Картерді жұмысқа алады, бірақ оларға тек Дэвистің рұқсаты бар Патшалар аңғарына кіруге рұқсат берілмейді. Тутанхамонның билікке келуінің басындағы құрылыс жұмыстарының арасында, бала Фараон үшін ең маңыздысы оның қабірінің салынуы болды. Ауырған Дэвис зейнетке шығар алдында осы соңғы Фараонның қабірін тапқанын жариялайды. Картер бұл жаңалыққа күмәнданады және Карнарвонды концессияны алуға көндіреді. 1914 жылы әдістемелі және ұқыпты қазба жұмыстары басталады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс оны тез арада тоқтатады. Карнарвондар соғыс аяқталғаннан кейін Мысырға оралады, және Картер қазба жұмыстарын қайта бастайды, бірақ нәтижелердің жетіспеуінен аңғарда табылмай қалған қабірлердің бар-жоғына күмән туады. 1922 жылы қаржыландыру тоқтатылады. Тутанхамонның қабірі оның өлгеннен кейінгі өмірінің бұзылмауы үшін жақсы жасырылған. Картер Карнарвонды соңғы маусымды қаржыландыруға көндіреді, оның нәтижесінде қабір табылады. Қабір Карнарвон мен оның қызының қатысуымен ашылғанда, ол аңғардағы тоналмаған жалғыз Фараон қабірі екені анықталады.

Tutankhamun vanished from history in 1324 BC following his hurried burial and the erasure of his name from all monuments. In the winter of 1898 Carter is at the temples of Deir el Bahri recording wall reliefs threatened by a freak storm when he is thrown from his horse and makes a discovery in the sand. Retired Boston lawyer Theodore M. Davis funds Carter's excavation of Queen Hatshepsut's tomb but it is found to be empty and Carter deprived of further funding is reduced to selling his paintings to tourists on the street. In 1905 Lord Carnarvon arrives in Luxor to convalesce after a road accident and is shown an artifact bearing the cartouche of the mysterious Tutankhamun discovered by Davis on his new dig. Tutankhamun succeeded his heretical father as pharaoh at the age of 8 and was named in honour of Amun to symbolise his mission to restore the old gods and save the empire from turmoil. An inspired Carnarvon employs Carter but they are denied access to the Valley of the Kings for which only Davis has a permit. Amidst the flurry of construction that marked the beginning of Tutankhamun's reign the most important to the boy Pharaoh would have been that of his tomb. An ailing Davis announces his discovery of this, the final Pharaoh's tomb, prior to his retirement. Carter doubts the find and convinces Carnarvon to take up the concession. The methodical and meticulous excavation commences in 1914 but is quickly interrupted by World War I. The Carnarvons return to Egypt at the end of the war and Carter recommences his excavation but with a continued lack of results leading to doubts that any undiscovered tombs are left in the valley the funding is finally cut in 1922. Tutankhamun's tomb was well concealed to ensure his undisturbed afterlife. Carter convinces Carnarvon to fund one last season during which the tomb is finally unearthed. When the tomb is opened in the presence of Carnarvon and his daughter it is revealed to be the only unplundered pharaoh's tomb in the valley.

Екінші бөлім: Тутанхамонның қарғысы

1922 жылы Картер өзінің жаңалығын хабарлау үшін Каирдегі Египет ескіліктері қызметіне барады, бірақ табылдырылған заттарды тазалау және тізімдеу мәселесінде директор Пьер Лакомен келіспейді. Бұл жаңалық Египет тарихындағы қараңғы дәуірді және жас патшаның өлімін ашты. Картер Лаконың инспекторы мен батыс баспасөздерінің күдікті қарауымен жұмысты бастау үшін халықаралық сарапшылар тобын жинады. Карнарвонның өзіне тиесілі деп санайтын табылдырылған заттарға салғысыз қанатына Картер мен Лако екеуі де ашуланып, кейіде тілдесе алмайды. Табылдырылған заттар тізімделіп, шығарыла бастағанда Картер Карнарвонның қызы, леди Эвелинге жақындасады, бірақ оның қатал мінезі командасын наразылыққа толы етеді. Тутанхамон өз әпкесіне үйленген, бірақ бұл одақ патшалықтың болашағын қамтамасыз ететін мұрагер бермеді. Картер қабірге жол ашқанда, толық сақталған қабір табылды және қарғыс туралы әңгімелер тарала бастады. Лако қазба жұмыстарын өз қолына алумен қорқытқанда, бірнеше сарапшы жұмыстан кетіп, Карнарвон Картерден оның басшылығы мен Эвелинмен арақатынасы туралы сұрақ қояды. Тутанхамон есейгенде патшалықты әскери кеңесшісі Айдан алып, бірақ көп ұзамай себебі белгісізден қайтыс болады. Картер Карнарвонның өлім төсегіне асығады, екеуі де татуласады. Тутанхамонның өлімінен кейін Ай таққа отырып, жесір патшайымға үйленеді. Эвелиннің басқа біреуге күйеуге шығуына ренжіген Картер жұмысын жалғастыру үшін оралады. Тутанхамонның өлімінен кейін патша қабірі аяқталмай қалды, сондықтан ол Айдың өзіне дайындаған қабірге асығысқан жерленді. 1924 жылы Лако қабір жұмыстарын өз қолына алады, себебі Картер мен оның командасы египеттіктердің араласуына наразылық білдіріп жұмысты тоқтатады. Келесі жылы Лако Картерді леди Карнарвонның қаржысымен қабірін қайта ашуға шақырады. Команда бір-біріне орналасқан табыттарды шығара бастайды, соның бірі перғауынның бар екенін растайтын таза алтыннан жасалған екені анықталады. Команда жерлену асығысқан түрде жасалғанын байқайды, ал мәйіт ашылады. Ай мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін, таққа жаңа әулет отырып, Ұл Патша туралы барлық жазбаларды жояды. 1932 жылы Картер жұмысын аяқтап, қабірден соңғы рет шығып, кілтті Лакоға тапсырады.

In 1922 Carter goes to the Egyptian Antiquities Service in Cairo to announce his discovery but disagrees with Director Pierre Lacau over the clearance and cataloguing of the contents. The discovery revealed a dark time in the history of Egypt and the death of its boy king. Carter assembles an international team of experts to commence the work under the unwelcome scrutiny of Lacau's inspector and the western press. Carnarvon's cavalier attitude to the finds he considers his property starts to infuriate both Carter and Lacau. As the finds are slowly catalogued and removed Carter becomes close to Carnarvon's daughter Lady Evelyn but his strictness begins to alienate his team. Tutankhamun was married to his own sister but the union failed to produce an heir to secure the future of the kingdom. Stories of the curse begin to circulate as Carter breaks through into the burial chamber to reveal an intact tomb. As Lacau threatens to take over the excavation and several of the experts quit, Carnarvon questions Carter over his leadership and his relationship with Evelyn. When he came of age Tutankhamun took over control of the kingdom from his military advisor Ay only to die from unknown causes shortly thereafter. Carter rushes to Carnarvon's death bed where the two make up. Upon Tutankhamun's death Ay seized the throne and married the widowed queen. Carter, disappointed by Evelyn's engagement to another man, returns to continue his work. Tutankhamun's death came before the royal tomb could be completed so he was hastily buried in the tomb Ay had prepared for himself. Lacau takes over the running of the tomb in 1924 when Carter and his team stop work to protest continued Egyptian interference. The following year Carter is called back by Lacau to reopen the tomb with funding from Lady Carnarvon. The team start to extract the nested coffins revealing one of them to be made of pure gold that confirms the presence of a Pharaoh. The team begin to notice evidence that the burial was done in a hurry as the body itself is finally uncovered. When Ay died without heir a new dynasty took to the throne that erased all references to the Boy King. In 1932 with his work complete Carter leaves the tomb for the last time and hands the key to Lacau.

Екінші бөлім: Ұлы Белцони

Италиялық инженер және цирк күшті адамы Джованни Белцонидің тарихы, әлемдегі ең күтпеген египтологқа айналған оның өмірі, Ұлы Рамзестің өмірінен алынған ойыстармен келісіп өріледі, Белцони үнемі Рамзестің ізімен қадам басатын.

Үшінші бөлім: Перғауын мен шоумен

Қанағаттанбаған Белцони әйелі Сара және қызметшісі Джеймс Куртинмен бірге әлемді көру үшін Англиядан кетеді. Суару жобасы сәтсіз аяқталып, Каир көшелерінде мүсірленген күйде қалғанда, оларды эксцентрикалық Джон Льюис Бухардт құтқарып, британдық консул Генри Солтпен таныстырады. Белцони Мемонның алып басын табу үшін жұмысқа алынады, кейіннен ол Ұлы фараон Рамсестің мүсіні екені анықталады және Британ мұражайына сыйлық ретінде тапсырылады. 1816 жылы алтын іздеушілердің көп болған кезінде, Луксорға келген Белцони өзін құрметсіз күтеді. Рамесейде Белцони бас мүсінін тексеріп, оны алып тастау жоспарын жасайды. Жергілікті қаймақам, Белцонидің француздық қарсыласы Бернардино Дроветтидің кеңесімен, Белцонидің рұқсатына келіспейді және бастапқыда қорқытуларға дейін жұмыс күшін беруден бас тартады. Рамсестің Нефертаримен некесі жемісті болды және әулеттің жалғасуын қамтамасыз етті, ал ел Нилдің жыл сайынғы тасқынының арқасында құнарлы болды. Дегенмен, жақындап келе жатқан тасқын маусымы бас мүсінін тасқын жазығының ортасында қалдырып, Белцонидің миссиясын тоқтату қаупін тудырады. Жергілікті жұмысшылар келген соң, Белцони дереу бас мүсінімен жұмыс істей бастайды, оны 3000 жыл бұрынғы құрылысшылар қолданған тәсілдермен жылжытады. Белцони ауру Джимді Каирге үлкен қайық сұрауға жібереді, осылайша олар одан да көп көне заттарды жинай алады, және уақыт таусылып бара жатқандықтан, бас мүсінін Нилдің жағасына жеткізу үшін үлкен тәуекелге баруға мәжбүр болады. Бас мүсіні сақталғаннан кейін, Белцонилер Нил бойымен оңтүстікке қарай, картада көрсетілмеген Нубиядағы Әбу Симбалға барып, көне заттар жинағын кеңейтеді. Рамсес Әбу Симбалда екі храм салдырды; біреуі сүйікті әйеліне, екіншісі алғашқы жеңісті жорықтағы әскери ерлігіне арналған. Белцони Ұлы храмға кіретін қақпаны табады, бірақ ол жабық екенін көреді, сондықтан Каирге қайтуға мәжбүр болады және келесі маусымда оралып, қазба жұмыстарын жүргізуге уәде береді.

Төртінші бөлім: Құм ғибадатханасы

Белцони Каирге оралғанда, Солт оған Британ мұражайына тек басы ғана жіберілетінін, ал ол жинаған қалған көне заттар консулдықта сақталады десті. Солт Абу Симбалде қазба жұмыстарын қаржыландырудан бас тартады, ал Белцони Солттың хатшысы Уильям Бичи және Яни есімді жергілікті саудагермен бірге қайта оңтүстікке жіберіледі. Белцони Миньяда тоқтағанда, Енидің француздық бәсекелесі Дроветтимен сөйлесіп жатқанын көреді және Луксорға бірінші болып жетуге асығады. Бірақ Луксорға келгенде, бүкіл аймақ Дроветтиге лицензияланғанын біледі және ол басқа жерде қазуға мәжбүр. Рамзестің бейнесімен жетектелген Белцони лицензиясы жоқ жерде қазба жұмыстарын жүргізеді және тамаша сақталған бюстті табады. Ашуланған Дроветти жергілікті билеушіге Белцониге қарсы бұйрық шығаруға мәжбүр етеді. Басқа амалы қалмаған Белцони Фила аралына барып, онда сақтаған көне заттарын жинауға тырысады, бірақ келген соң француздар оларды тонағанын біледі. Солттан Абу Симбалде қазба жұмыстарын бастау үшін қаржы келіп түседі, және Белцони екі британдық Корольдік теңіз күштері офицерімен бірге сол жерге аттанады. Жұмыс шөлейтте баяу ілгерілейді, дейін Белцони құмды тоқтату үшін қоршау салу жоспарын ойлап табады. Кіреберіс ашылғаннан кейін, топ сақтықпен ғибадатхананың тамаша ішкі кеңістігін көруге кіреді. Белцони ғибадатхананың әрбір бөлшегін мұқият жазады, ол Рамзесті ұлы жауынгер патша еткен Кадештің басып алынуын көрсетеді. Луксорға оралған Белцони Сара мен Джиммен қайта қосылады, Дроветти тарапынан қауіп-қатерге ұшырайды, бірақ ол батысқа қарай, Патшалардың аңғарына барады. Белцони Яни мен Бичиден Солттың Британ мұражайына сыйға берудің орнына, ол жинаған көне заттарды сатуды жоспарлап отырғанын біледі. Зерттеулерін жалғастыруға көндірілген Белцони аңғардың қалың қабырғаларын бұзу үшін тарау құралын жасайды және жаңадан ашылған қабірге жол ашады. Құрылған тұзақтарға қарамастан, Белцони қабірдің сәнді ішкі кеңістігіне өтеді және фараон Сеті I-нің жерлену бөлмесіне кіреді. Осы жерде, әкесінің қайтысынан кейін Рамзес өзінің билігін бастады, ол Мысырға бейбітшілік пен гүлдену әкелді. Белцонидің қабірін табу египтологтың беделін нығайтады және оны Лондонда, өз үйінде танымал етеді, онда Британ мұражайы кейін оны құрметтейді.

Belzoni, arriving back in Cairo, is informed by Salt that only the head is to be sent to the British Museum while the rest of the antiquities he has collected are to be kept at the consulate. Salt refuses to fund an excavation at Abu Simbal and Belzoni is sent south again with Salt's secretary William Beechey and a local dealer called Yanni. Belzoni, whilst becalmed at Minya. spots Yenni talking to his French rival Drovetti and hastily rides to Luxor determined to get there first. Arriving to late Belzoni discovers that the entire area licensed to Drovetti and he must dig elsewhere. Belzoni, guided by the image of Ramesses, digs in an unlicensed area and discovers a perfectly preserved bust. An infuriated Drovetti has the local ruler issue an edict against Belzoni. With no other option Belzoni heads south to the Island of Philae to collect the antiquities he has stored there only to discover upon arrival that the French have ransacked them. Funds arrive from Salt to begin excavation at Abu Simbal and Belzoni heads to the site with two British Royal Navy officers. Work progresses slowly in the shifting desert until Belzoni devises a plan to build a palisade to hold back the sand. With the entrance uncovered the group cautiously enter to view the magnificent interior. Belzoni records every detail of the temple decorations, which celebrate the capture of Kadesh that made Ramesses a great warrior king. Back in Luxor Belzoni, reunited with Sarah and Jim, is threatened by Drevetti but undeterred he heads deep into the western hills where he enters the Valley of the Kings. Belzoni learns from Yanni and Beechey that Salt is selling off the antiquities he collects rather than donating them to the British Museum. Persuaded to go on with his explorations Belzoni constructs a battering ram to break through the thick walls of the valley side and open up an undiscovered tomb. Defying booby traps Belzoni pushes on into the lavish interior of the tomb where he enters the burial chamber of the Pharaoh Seti I. It was here upon the death of his father that Ramesses started his reign, which would bring peace and prosperity to Egypt. The discovery of Belzoni's Tomb secures the Egyptologist's reputation and makes him a celebrity in his adopted home of London where the British Museum would later honour him.

Үшінші бөлім: Шампольон

Жан Франсуа Шампольон Розетта тасын пайдаланып, 1798 жылы Наполеон Бонапарттың Египетке басып кіргенге дейін ғасырлар бойы еуропалықтардан жасырын қалған Ежелгі Египеттің жоғалған өркениетінің құпиясын ашты. 1799 жылы француздар тапқан бұл тас, грек тілінде сөйлейтін перғауын Птолемей V-тің египеттік космологиядағы орнын бекіту мақсатымен жасалған үгіт-насихат туындысы болып табылады, және оның ішінде осы сенім жүйесін түсіндіру үшін өткен оқиғаларға жасалған сілтемелер бар.

Бесінші бөлім: Розетта тасының құпиясы

Жас Шампольон ағасы тілдерге деген қабілетін дамытуға ынталандырғандықтан, әлемнің жасын анықтау және 1801 жылы тасты тартып алған британдықтарға қарсы Францияның кек алуы үшін иероглифтерді түсінуге құмар болады. Ескендір Зұлқарнайын Мысырды жаулап алғанда, грек тілінде сөйлейтін элиталық топты билікке әкеліп, жергілікті халықтың наразылығын тудырды. Олардың ұрпағы Тутанхамон патша бүкіл елдегі храмдар үшін грек, египет және иероглифтермен жазылған тастарды тапсырыс берді, олар оның қасиеттерін мадақтап, таққа деген құқығын нығайту үшін жасалды. Шампольон Парижде Сильвестр де Сэсиден оқып, бірақ иероглифтерді түсіндіруге өзі сәтсіздікке ұшыраған профессор оларды нағыз тіл емес, символикалық деп санайды және одан әрі тырысулардың мәні жоқ деп есептейді. Ағылшын ғалымы Томас Янг математиканы қолданып, жазуды код сияқты түсіндіреді, ал Шампольон иероглифтерді сөйлеу тілінің бейнесі деп санайды және оларды Мысырдың ежелгі христиан қауымдастықтарының копт тілімен байланыстыруға тырысады. Янг Птолемейдің иероглифтердегі жазылуын қоса, бірнеше жаңалықтар ашады, ал Шампольон Гренобль университетінде профессордың көмекшісі болып жұмысқа орналасады. Франция 1815 жылы Ватерлоо шайқасында жеңілгеннен кейін саяси дағдарысқа ұшырайды және республикашыл Шампольон бүлік қозғады деген айыппен тұтқындалып, 1821 жылға дейін Фигеакқа жер аударылады. Ерекше египтолог Джованни Белцони Филаеде грек және иероглифтермен жазылған Клеопатра есімі бар обелискіні тауып, оны Англиядағы Янгқа жібереді. Янг обелискіні аударуда қателік жібереді, ал Шампольон обелискінің көшірмесін пайдаланып, иероглифтік әліпбиді жасайды, оны копт тілімен бірге Ұлы Рамсестің атын Абу Симбалдың суреттерінен аудару үшін қолданады. Шампольонның бұл жаңалығы католик шіркеуінің күдігін тудырады, олар иероглифтер Киелі кітаптың тарихи дәлдігін жоққа шығаруы мүмкін деп қорқады. Янг Шампольонға теориясын дәлелдеуде сәттілік тілейді, бірақ Сэси мен шіркеу оны тоқтатуға бекінеді.

The young Champollion, encouraged to develop his gift for languages by his elder brother, becomes obsessed with deciphering hieroglyphs as a means to telling the age of the world and revenging France against the British who had confiscated the stone in 1801. When Alexander the Great had conquered Egypt, he had fuelled local resentment by bringing in a Greek speaking elite to rule. Their descendant King Tutankhamun had commissioned a series of stones written in Greek, common Egyptian and hieroglyphs for temples across the land to extol his virtues and underline his claim to the throne. Champollion studies under Silvestre de Sacy in Paris but finds the professor who had himself failed decipher hieroglyphs dismissive of further attempts believing them to be symbolic rather than a true language. English scientist Thomas Young uses mathematics to decipher the inscription like a code whilst Champollion believing hieroglyphs to be representative of a spoken language attempts to relate them to the Coptic language of Egypt's ancient Christian communities. Young makes a number of breakthroughs including the spelling of Ptolemy in hieroglyphs while Champollion finds work as assistant professor at the University of Grenoble. France is thrown into political turmoil in 1815 following defeat at the Battle of Waterloo and the republican Champollion is arrested for sedition and exiled to Figeac until 1821. Eccentric Egyptologist Giovanni Belzoni discovers an obelisk inscribed with the name of Cleopatra in Greek and hieroglyphs at Philae and sends it back to Young in England. Young makes a mistake in translating the obelisk setting back his work whilst Champollion using a copy of the obelisk creates a hieroglyphic alphabet that he uses along with Coptic to translate the name of Ramesses the Great from sketches of Abu Simbal. Champollion's discovery arouses the suspicions of the Catholic Church who fear hieroglyphs might disprove the historical accuracy of the Bible. Young wishes Champllion good luck in proving his theories but Sacy and the Church are determined to stop him.

Алтыншы бөлім: Иероглифтердің құпиясы

Шамполлион теориясын дәлелдеу үшін Мысырға баруға ниеттенген, бірақ кедей және жұмыссыз болғандықтан, ол кездесетін папирус қалдықтарын сатып алуға мәжбүр болады, және бұл мінезі әйеліне ұнамайды. Француз королі Карл X сатып алған Дендера зодиагы шіркеу ғалымдарының библиялық хронологиясына күйреу қаупін тудырады, себебі кейбір адамдар оның б.з.д. 2349 жылғы Ұлы су тоқынынан бұрынғы мерзімге жататынына сенген. Шамполлион Саксидің бұл ежелгілікке б.з.д. 2000 жыл шамасындағы мерзім қоюын растау үшін шақырылады; ол Саксидің мерзімін жоққа шығарады, бірақ шіркеу өкілдеріне емес, оны Рим дәуірінен 2000 жылға жуық кейінірек мерзімге жатқызып, қарсы шығады. Патша Шамполлионды Туринге, Египеттегі француз консулы Бернардино Дроветти сатуға ұсынған коллекцияны бағалау үшін жібереді. Шамполлионның кетер алдында әйелі жүкті екенін және оның жаңа жұмысына риза емес екенін хабарлайды. Шамполлион Италияда өзін жақсы таныстырады, тіпті Папа Лео XII-ге аудиенцияға шақырылады. Парижге оралғанда, патшаға арналған ескіліктердің үлкен коллекциясын алып келеді және Луврдегі Мысыр коллекциясына жетекші болады. Патша, ақыры, Шамполлионның Мысырға экспедициясын қаржыландыруға келіседі, бірақ ол шіркеу іліміне қайшы келетін ешқандай жаңалықты жарияламау шартын қояды. 1828 жылы келген Шамполлион Гизадағы Ұлы пирамиданы зерттеуден бастайды, ол б.з.д. 2560 жыл шамасында Фараон Хуфу үшін салынған қабір екенін анықтайды. Саққарада ол саудагерлердің тонап кеткен жерін көреді, бірақ ұмытылған қабірде өзінің теориясын дәлелдеу үшін аударған ежелгі иероглифтерді табады. Ежелгі мысырлықтарды түсінуге құштар Шамполлион ежелгі Фива астанасына барады, онда Карнак ғибадатханасында Ұлы Рамсестің және Хеттермен Кадеште болған шайқастың тарихын оқиды. Патшалар сарқырамасындағы Белцони қабірінде ауырып қалған Шамполлион Фараон Сети I-нің тарихын оқып, Фараондардың жерлеу рәсімдерін біледі. Осылайша ол ежелгі мысырлықтардың сенімдерін алғаш рет түсіне алады. Шамполлион 18 айдан кейін Францияда қайтыс болады, бірақ оның мұрасы египтологтарға Гизаның Ұлы пирамидасы сияқты ескерткіштердің мәнін түсінуге және Говард Картердің Тутанхамон қабірін табуына әкелген папирустарды түсінуге мүмкіндік береді.

Champollion is determined to travel to Egypt to prove his theory but poor and jobless he is reduced to buying up whatever scraps of papyrus he can find and this obsession alienates his wife. The Dendera zodiac purchased by the French King Charles X threatens to challenge the biblical chronologies of church scholars, as it is believed by some to date to before the Great Flood of 2349 BC. Champollion is called in to confirm Sacy's dating of the antiquity to around 2000 BC; he disputes Sacy's dating but not Church authorities by dating it to some 2,000 years later than that during the Roman period. Champollion is sent to Turin by the King to value a collection put up for sale by the French Consul to Egypt Bernardino Drovetti. Prior to his departure Champollion's wife announces that she is pregnant and she is not pleased by his new job. Champollion builds a strong reputation for himself in Italy even being invited for an audience with Pope Leo XII. Returning to Paris with a large collection of antiquities for the King he is put in charge of the Egyptian collection at the Louvre. The King finally agrees to fund Champollion's expedition to Egypt on the proviso that he does not publish any finds that contradict the teachings of the Church. Champollion, arriving in 1828, starts by studying the Great Pyramid at Giza discovering it to be a tomb built for the Pharaoh Khufu around 2560 BC. At Saqqara he finds the site largely stripped by dealers but in a forgotten tomb he discovers ancient hieroglyphs he translates to prove his theories. Eager to understand the Ancient Egyptians he pushes on to the ancient capital of Thebes where at the sprawling Temple of Karnak he reads the story of Ramesses the Great and the battle against the Hittites at Kadesh. At Belzoni's Tomb in the Valley of the Kings the ailing Champollion reads the story of Pharaoh Seti I and learns of the burial rites of Pharaohs. He is thus able to comprehend the belief system of the Ancient Egyptians for the first time. Champollion dies back in France 18 months later but his legacy allows Egyptologist to comprehend the meaning behind monuments such as the Great Pyramid of Giza and to decipher papyri that lead to such discoveries as the Tomb of Tutankhamun by Howard Carter.

Жолдас кітап

2005 жылы жарық көрген, автор және археолог Джойс Тайлдсли жазған кітап, осы серияны толықтырып, қазба жұмыстарының толық тарихын және оларды жасаған есімдерін баяндайды.