Әйелге күйеуі қайтыс болған жағдайда берілетін мүлік

Кіріспе

Күйеуі қайтыс болған жағдайда әйелге арналған мүлік.

Тегі

Жемқорлық – күйеуі немесе оның отбасының, әйел жесір қалған жағдайда оның күтімі үшін дәстүрлі түрде берген қамтамасы. Бұл келісім неке кезінде немесе заңмен белгіленген тәртіппен жасалған. Жемқорлық, үйлену тойын ұйымдастыру үшін әйелдің отбасына алдын ала берілетін, кейін ерте орта ғасырларда әйелге тікелей берілетін қалыңдық бағасынан пайда болған. Алайда, күнделікті тілде бұл термин күйеуінің әйеліне кез келген уақытта, тек неке кезінде ғана емес, мүліктің өмір бойы пайдалану құқығын беру үшін де қолданылуы мүмкін. "Жемқорлық беру" деген сөз де қолданылады. Көпшілік түсінігінде "жемқорлық" термині мыналармен шатастырылуы мүмкін:

Жесір – күйеуі қайтыс болған әйел (оның жемқорлық құқығын алуға құқылы). Бұл термин әсіресе некеде болған лауазымын жоғалтқан ақсүйек немесе патшалық жесірге қатысты қолданылады. Мысалы, королева Елизавета Георг VI қайтыс болғаннан кейін техникалық тұрғыдан жесір королева болды (бірақ ол көбінесе "патша ана" деп аталатын), ал принцесса Лилиан геральдикалық терминологияда Halland герцогинясы болды. Мұндай жесір өзінің жемқорлық мүлкінен түсетін табысқа ие болады. (Қытай тарихында "Елсіз императрица" термині басқа мағынаны білдіреді.) Әйел үйлену тойына әкелген мүлік – қалыңдық деп аталады. Бірақ "жемқорлық" сөзі Чосерден бері ("Клерк ертегісінде") қалыңдық мағынасында қолданылып келеді және Оксфорд ағылшын сөздігінде жемқорлықтың анықтамасы ретінде мойындалған. Үйлену тойы кезінде әйелдің отбасына берілген мүлік – қалыңдық бағасы. Бұл мүлік әйелдің өзіне тимейді.

Мағынасы

Жесір әйелге арналған және заңмен бекітілген жарагер, ағылшын қалыңы (мысалы, римдік дос, Византиялық прокси, итальяндық доте, француздық дот, голландтық bruidsschat, неміс Mitgift) сияқты әдеттегі некелік мүліктерден ерекшеленеді. Келіншек күйеу жігіт немесе оның отбасынан белгілі бір мүлікке құқық алатын. Бұл оның жесірлікте өмір сүруін қамтамасыз ету үшін көзделген, және ол мүлік бөлек сақталып, әйелдің меншігінде болуы керек еді. Жарагер – күйеу жігіттің келіншегіне, әдетте, үйлену тойынан кейінгі күні берген сыйы. Дегенмен, күйеу жігіттің келіншегіне қыз алысу кезеңінде, не үйлену тойында, не одан кейін берген барлық сыйлықтары, тіпті өсиет бойынша да, егер жесір әйелді асырап-бағу үшін мақсатталған болса, жарагер деп есептеледі. Жарагер алғаш рет ерте ортағасырлық неміс мәдениеттерінде некеге арналған мүліктік келісім ретінде қолданылған, ал Католик шіркеуі әйелдердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында оны басқа елдерге таратуға ықпал етті. Жарагер практикасы германдық скандинавиялық мәдениеттің ықпалында болған Еуропаның Швеция, Германия, Нормандия және Лангобард патшалығының мұрагерлері сияқты аймақтарында кең таралған. Күйеу әйелдің жарагерін пайдаланудан заңмен тыйым салынды, бұл оның қалыңынан өзгеше, ол некеге әкелініп, екі тараптан да пайдаланылған. Көп жағдайларда, әйелдің заңды өкілі, әдетте туысы, оның жарагерін ысырап етпеу үшін оның қамқоршысы немесе орындаушысы болып тағайындалған. Әдетте, әйел өзінің жарагерін қалауынша және кімге қаласа, соған қолдануға және мұра қалдыруға еркін болды. Ол келесі некесіне өтіп, шіркеу мекемелеріне сыйлық ретінде беріліп немесе одан бұрынғы қарым-қатынасынан туған балаларына мұра болып қалған болуы мүмкін.

Батыс Еуропадағы орнығу

Қалың төлеу германиялық әдет-ғұрыптан туындады, ол ғасырлар бойы күйеудің қалыңдыққа сыйлық беруге айналды. Христиандық енгізілгеннен кейін, қалыңдықты беру әдеті күйеуден некеде әйеліне мүлік беруге уәде алу тәсілі ретінде сақталды, бұл уәде бүгінгі күнге дейін Англиядағы бекітілген шіркеудің неке рәсімінде сақталып келеді. Қалыңдық туралы Франция королі Филипп II Августтың (1214 ж.) жарлығында және оған шамамен сәйкес келетін Магна Картада (1215 ж.) еске алынған; бірақ ол Нормандияда, Сицилияда және Неапольде, сондай-ақ Англияда бұрыннан қалыптасқан құқыққа айналған сияқты. Жарлық пен хаттаманың мақсаты – ерікті келісімге бағынбаған жағдайда қалыңдықтың мөлшерін реттеу болды, ағылшын құқығы бойынша қалыңдық – күйеуінің жерлерінің үштен бір бөлігінде әйелдің өмір бойына иелену құқығы, "егер оның балалары болғанда, олар мұрагер болып табылуы мүмкін".

Англия және басқа да ортақ құқық елдері

1310 жылғы сот шешімі қалыңдыққа заңның басымдық беруін көрсетеді, ал одан кейінгі кезеңде ол өмір мен бостандықпен қатар "заң қорғайтын" үш нәрселердің бірі ретінде танылды. Англияда 18 ғасырдың соңында ерлердің жерді сенімдікпен иеленуі қалыпты жағдайға айналды, бұл олардың әйелдерінің қалыңдық алуына кедергі келтірді. Сәйкесінше, 1833 жылғы «Айыппұлдар және сот шешімдері» заңы қабылдалып, күйеулерге өсиет арқылы немесе өлім алдындағы қаулы арқылы әйелдерінің қалыңдық құқығын жоюға мүмкіндік беріп, қалыңдықтың қол сұғылмастығын бұзды. Заңға дейін үйленген әйелдер (кейбір жағдайларда) күйеулері сатқан мүлік бойынша қалыңдық құқығын жою үшін комиссар алдында актіге қол қоюға тиіс болды. Бұл бұрынғы процедурадан оңай болды, ол жалпы сотта айыппұл салуды талап етті – бұл формальды сот процесі, онда әйел және оның күйеуі мүлікке құқығын сатып алушыға ресми түрде өткізді. Ағылшын заңы бойынша қалыңдық неке кезінде күйеу алған жерлердің үштен бір бөлігін құрады. Бірақ ерте заманада әйелдер неке шарты арқылы қалыңдық құқығынан алдын ала бас тартуы жиі кездесетін, онда олар күйеуінің мүлкінде белгілі бір үлес немесе белгілі бір жерге өмір бойы ие болу құқығына келісетін. Бұл көбінесе әйелдің мүлкін күйеуіне беруімен байланысты болды, нәтижесінде оның қалыңдығы үштен бір бөліктен артық болатын. Қатаң айтқанда, қалыңдық күйеуінің меншігіндегі жерлерден ғана алуға болатын, бірақ қоныс аудару шарты бойынша өмір бойы иеленушіге әйелі үшін қалыңдық белгілеу құқығы берілетін. Әйелдің қалыңдыққа құқығы күйеуі мүлікті сатса да сақталады (егер ол келісіммен жойылмаса); алайда, бұл құқық айыппұл салу деп аталатын формальды сот процесі арқылы да жойылды. Көшірме иеленушінің жесірі әдетте манор обычаясымен қамтамасыз етілді, бұл қалыңдыққа тең құқық, бірақ көбінесе (бірақ міндетті емес) үштен бірі емес, жартысы болды.

There is judicial authority of the year 1310 for the proposition that dower was favoured by law, and at a less remote period it was said to be with life and liberty one of three things which "the law favoreth". In England in the late 18th century, it became common for men to hold land with a trust that prevented their wives' acquiring dower. Accordingly, the English statute, the Fines and Recoveries Act 1833 was passed to impair the inviolability of dower by empowering husbands to cut off by deed or will their wives from dower. Wives married before the Act still had (in certain cases) to acknowledge the deed before a commissioner to bar their right to dower in property which their husband sold. This was simpler than the previous procedure, which had required a fine to be levied in the Court of Common Pleas, a fictitious proceeding, by which she and her husband formally remitted their right to the property to the purchaser. In English law, dower was one third of the lands seised in fee by the husband during the marriage. However, in the early modern period, it was common for a wife to bar her right to dower in advance under a marriage settlement, under which she agreed to take instead a jointure, that is a particular interest in her husband's property, either a particular share, or a life interest in a particular part of the land, or an annuity. This was often part of an arrangement by which she gave up her property to her husband in exchange for her jointure, which would accordingly be greater than a third. Strictly dower was only available from land that her husband owned, but a life tenant under a settlement was often given power to appoint a jointure for his wife. The wife would retain her right to dower (if not barred by a settlement) even if her husband sold the property; however this right could also be barred by a fictitious court proceeding known as levying a fine. The widow of a copyholder was usually provided for by the custom of the manor with freebench, an equivalent right to dower, but often (but not necessarily) a half, rather than a third.

Шотландия

Шотландия заңы бойынша, қайтыс болған күйеуінен кейін әйеліне міндетті түрде берілетін мүлік бөлігі jus relictae деп аталады.

Француз Канадасы

Ескі француз заңдарында болған жалдамалы (douaire) туралы қазіргі Франция заңдарында ешқандай із қалдырылмаған. Бірақ, революцияға дейінгі дәуірде ана елінен Канадаға әкелінген, заң бойынша автоматты түрде жинақталатын дәстүрлі қалыңдық, бұрынғы француз провинциясы Квебек заңдарында әлі де мойындалады. Ағылшын заңы бойынша тек ерлерге ғана қатысқан азаматтық өлім, француз заңы бойынша мәңгілік діни уәде берген әйелдерге де қатысты болуы мүмкін еді. Сондықтан, дінге кірген жесір әйел қалыңдығынан айырылар еді, бірақ кейбір аймақтарда оған шамалы кіріс қалдыруға рұқсат етілген. Ал қазір Квебек заңы бойынша провинцияның белгілі бір діни ордендеріне қосылған жесір әйел азаматтық жағынан қайтыс болған деп есептеледі және сөзсіз қалыңдығынан айырылады.

Америка Құрама Штаттары

Бұл – американдық комментатор, канцлер Кенттің айтуынша, "кейбір өзгерістермен АҚШ-тың муниципалдық құқығының бір бөлігі ретінде барлық жерде қабылданған" қалыңдық заңы еді. Американдық құқықта жесірдің қалыңдық мүлігінің кезеңдері бар: күйеуі тірі кездегі бастапқы қалыңдық (әйелдер күйеулерінің жерге жасаған мәмілелеріне бірге қол қойып, бастапқы қалыңдық құқықтарынан бас тартады), күйеуінің қайтысынан кейін және оған қалыңдық учаскесі бөлінгенге дейінгі тағайындалмаған қалыңдық, тағайындалған (қажет болған жағдайда өлшенген) қалыңдық, учаске анықталғаннан кейін. Содан кейін ол қалыңдық учаскесінде тұра алады немесе оның пайдалану құқығына ие бола алады ("өнім" – сол жерде өсетін жемістер немесе мал сияқты, және оның үлесінен түскен кез келген жалдау табысы), өмірі бойы. Ол өзінің тағайындалмаған немесе тағайындалған қалыңдық құқықтарын сата алады, бірақ күйеуінің қайтысынан бұрын олар әлі де тұрақсыз болған кезде сата алмайды. Оның қалыңдық учаскесі жерді мұра еткен күйеуінің мұрагерлері оған бөліп береді, және ол күйеуінің жылжымайтын мүлігінің үштен бір бөлігін құрауы керек (жер ауданы емес, құны бойынша). Егер жесір бұл туралы дау көтерсе, ол немесе мұрагерлер қалыңдықты өлшеу үшін сотқа шағымдануға құқылы, және сот жесірге қалыңдық учаскесін анықтап, бөліп береді. Скрибнердің "Dower" еңбегін қараңыз. Жесірдің қалыңдық және күйеуінің құрмет құқықтары көптеген американдық штаттар мен аумақтарда заңмен жойылған, соңғысы 2016 жылы Мичиган штатында болды. Қалыңдық Луизиана заңына ешқашан "қабылданған" емес, оның азаматтық кодексі негізінен француз заңына негізделген. Арканзас, Кентукки, Огайо және Пальмира аралы территориясында жесірдің қалыңдығы жердегі жарамды мүлік болып табылады – Арканзас және Кентуккиде басқа да қорғаулармен, мысалы, таңдамалы үлес және ортақ меншікпен толықтырылған және күшейтілген.

Діни іліммен байланысы

Реформацияға дейінгі кезеңде монах болып, Англияда діни уәде берген адам заң бойынша өлі деп есептелді, "заң алдында өлі"; осылайша, оның мұрагерлері оның жерін тікелей, табиғи өліммен өлгендей мұраға алды. Дегенмен, күйеуінің дінге кіруі үшін әйелінің келісімі қажет болды, ал әйелі күйеуін қалыңдыққа саудаласуға құқылы емес еді. Реформациядан кейін және 11 мен 12 Уильям III-нің Англия заңдары қабылданып, "папистерге" жер мұраға алуға немесе сатып алуға тыйым салғаннан кейін, рим-католик жесір әйелі қалыңдықтан айырылған жоқ, себебі заң бойынша жинақталған қалыңдық заңның тыйымдарына кірмейді деп есептелді. Ежелгі Англия заңдарының ерекше шектеуі бойынша, Англияда туған еврей жесір әйелінің күйеуі, егер ол сол діндегі ағылшын болса және некеден кейін дінін өзгертсе, ол сатып алған жерге қатысты қалыңдықтан айырылуы мүмкін, егер ол өзі дінін өзгертпесе.

Морганикалық неке: ортағасырдан кейінгі қолданыс

Кейбір жоғары текті адамдар лайықсыз жұбайға үйленуге бейім болған. Әсіресе, билеуші үйлердің династиялары мен жоғары ақсұлықтардың некелерінде жұбайлардың тең тууы (Ebenbürtigkeit) маңызды шарт болған Еуропа елдерінде, ерлі-зайыптылық және шарттық құқықтың ескі қағидасы – қорлық (dowering) жаңа мағынаға ие болды, морганатикалық неке институционалдық түрде құрылды. Морганатикалық неке күйеудің атақтары мен артықшылықтарының әйелге және осы некеден туған балаларға өтуіне кедерес жасайды. "Морганатикалық" термині латын тіліндегі "matrimonium ad morganaticam" фразасынан шыққан, ол қорлықты (латынша: morganaticum, немісше: Morgengabe, шведше: morgongåva) білдіреді. Егер неке шартында күйеу жігіттен немесе оның мұрасынан, руынан басқа ештеңе алмауы керек екені белгіленсе, онда мұндай неке "тек қорлықпен және басқа мұрасыз неке" деп аталады, яғни "matrimonium ad morganaticum". Әйелдің де, некедегі балалардың да күйеу жігіттің атағына, құқықтарына немесе мүлігіне ешқандай құқығы жоқ. Балалар басқа жағдайларда заңды деп есептеледі және көпұйлылыққа тыйым салынады. "Тек қорлықпен" практикасы, жұбайды мүліктен шығаратын некеге дейінгі шарттарға жақын, бірақ некеге дейінгі шарттар көбінесе балаларға әсер етпейді, ал морганатикалық некеде олар әрине әсер етеді. Морганатикалық некеде әйел мен некеден туған балалардың некеге дейінгі шартта белгіленгеннен басқа ештеңе алмауы туралы келісім қарастырылады, ал кейбір жағдайларда бұл сома нөлге немесе символдық болатын. Билеуші үйлердің династияларының морганатикалық әйелдеріне жеке дворяндық атақтар берілді, бірақ кейде оларға нақты мүлік кірмейтін. Мұндай қорлықтың мағынасы, әйелдің күйеу жігітінің руынан жесірлікте өмір сүруін қамтамасыз ету үшін белгілі бір мүлікті алуы деген бастапқы мақсатынан мүлдем өзгеше болды. Морганатикалық некелер тарихи Германия мемлекеттерінде кең таралған, онда жұбайлардың тең тууы билеуші үйлер мен жоғары ақсұлықтар арасында маңызды принцип саналған. Морганатикалық неке, келісім жасау еркіндігіне жеткілікті мүмкіндік бермейтін юрисдикцияларда мүмкін емес және қалыптаспайды, өйткені бұл әйел мен балалардың мұрагерлік және мүліктік құқықтарын шектейтін келісім болып табылады. Ұлыбританияның ешбір бөлігінде некелер морганатикалық деп есептелген емес.

Some high born persons have been prone to marry an ineligible spouse. Particularly in European countries where the equal birth of spouses (Ebenbürtigkeit) was an important condition to marriages of dynasts of reigning houses and high nobility, the old matrimonial and contractual law provision of dowering was taken into a new use by institutionalizing the morganatic marriage. Marriage being morganatical prevents the passage of the husband's titles and privileges to the wife and any children born of the marriage. Morganatic, from the Latin phrase matrimonium ad morganaticam, refers to the dower (Latin: morganaticum, German: Morgengabe, Swedish: morgongåva ). When a marriage contract is made that the bride and the children of the marriage will not receive anything else (than the dower) from the bridegroom or from his inheritance or patrimony or from his clan, that sort of marriage was dubbed as "marriage with only the dower and no other inheritance", i. e. matrimonium ad morganaticum. Neither the bride nor any children of the marriage has any right on the groom's titles, rights, or entailed property. The children are considered legitimate on other counts and the prohibition of bigamy applies. The practice of "only doweried" is close to pre nuptial contracts excluding the spouse from property, though children are usually not affected by prenuptials, whereas they certainly were by morganatical marriage. Morganatic marriage contained an agreement that the wife and the children born of the marriage will not receive anything further than what was agreed in pre nuptials, and in some cases may have been zero, or something nominal. Separate nobility titles were given to morganatic wives of dynasts of reigning houses, but it sometimes included no true property. This sort of dower was far from the original purpose of the bride receiving a settled property from the bridegroom's clan, in order to ensure her livelihood in widowhood. The practice of morganatic marriage was most common in historical German states, where equality of birth between the spouses was considered an important principle among the reigning houses and high nobility. Morganatic marriage has not been and is not possible in jurisdictions that do not allow sufficient freedom of contracting, as it is an agreement containing that pre emptive limitation to the inheritance and property rights of the wife and the children. Marriages have never been considered morganatic in any part of the United Kingdom.

Ислам діні

Күйеу жігіттің қалыңдыққа ақы төлеуі – барлық заңды мұсылман некелерінің міндетті шарты: ер адам қалыңдығына махр төлеуі керек. Бұл талап Құран Кәрімде (Сура әл-Ниса, 4 және 20-24 аяттарда) белгіленген, бірақ көбінесе оның отбасы көмектесе алады және келісім бойынша уәде түрінде болуы мүмкін, яғни күйеу талақ айтқан жағдайда махр төленеді. Махр – қалыңдыққа сыйлық ретінде беріледі және оның құндылығы екі тараптың келісімімен анықталады. Күйеу жігіт қалыңдығына махр берген кезде ол оның жеке меншігіне өтеді. Махр көбінесе ақшалай төленсе де, жылжымайтын мүлік немесе кәсіпорын да болуы мүмкін. Махр – әйелге күйеуімен ажырасып кеткен немесе тастап кеткен жағдайдағы қаржылық қолдау болып табылады. Егер махр уәде ретінде берілсе, күйеу ажырасуды бастаған жағдайда ғана төленеді. Егер махр бұрын төленген болса, әйел оны өздігінен алуға құқылы. Алайда, егер әйел ажырасуды бастаса (хула рәсімі арқылы), ажырасу себептері маңызды болады. Егер ажырасуға себеп болған жағдайлар (зорлық-зомбылық, ауру, әйелге қабілетсіздік немесе адалдықтан шығу сияқты) болса, әйел махрді өздігінен алуға құқылы деп есептеледі; ал егер ажырасуға заңмен қабылданған себептер болмаса, күйеу махрді қайтаруды сұрауға құқылы.

Бахаи дініне

Бахаи дінінің ең қасиетті кітабы – Китаб-и Акдас бойынша, қалың мал күйеу жігіттен келінге беріледі. Егер күйеуі қалада тұрса, қалың мал – таза алтынның он тоғыз миткалы (шамамен 62 грамм), ал егер күйеуі қаладан тыс жерде тұрса, сол көлемде күміспен төленеді.