Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвадағы этникалық топ Литвадағы орыстардың саны 2023 жылғы литвалық бағалаулар бойынша шамамен 146 000 адамды құрайды, бұл Литваның жалпы халқының 5,1% құрайды.
Ethnic group in Lithuania
Russians in Lithuania number about 146,000 people, according to the Lithuanian estimates of 2023, or 5.1% of the total population of Lithuania.
Император дәуірі
Литвадағы русиндердің алғашқы қоныстары орта ғасырдың соңына қарай басталды, алғашқы орыс саудагерлері мен шеберлері Литваның бірнеше қалаларында тұрақты түрде қоныстанды. 17-ғасырдың соңында Ресейдегі діни қудалаудан қашып, Литваның шығысына көптеген ескі нанымды орыстар қоныс аударды. Литваның Ресей империясына қосылуына байланысты 18-ғасырдың соңында орыстардың екінші, ірі көші толқыны болды. Ресей үкіметі тұсында аймақтағы билік негізінен литвалық ақсүйектердің қолында болды, бірақ кейбір әкімшілік лауазымдар бірте-бірте орыстарға өтті, олар Вильнюс және Каунас сияқты қалаларда қоныстанды. Польшадағы 1863 жылғы көтерілістен кейін де кейбір жерлер жергілікті ақсүйектерден тартып алынып, орыс шенеуніктеріне берілді. Литваға көшіп келген орыстардың көп бөлігі сарбаз, теңізші және саудагерлер болды.
First early settlements of Ruthenians in Lithuania proper date back to late medieval ages when the first proto Russian merchants and craftsmen began to permanently reside in several Lithuanian towns. In the late 17th century they were joined by many Russian Old Believers who settled in eastern Lithuania, escaping religious persecution in Russia. The second, larger, influx of Russians followed the annexation of Lithuania by the Russian Empire during the Partitions of Poland in the late 18th century. Under Russian rule, power in the region remained primarily in the hands of the Lithuanian nobility, but some administrative jobs were gradually taken over by Russians, who also settled in cities such as Vilnius and Kaunas. Also after the uprising of 1863 in Poland some estates had been confiscated from the local nobility and given to Russian officials. Many of the Russians who migrated to Lithuania were soldiers, sailors, and merchants.
Кеңес дәуірі
Қазіргі Литвадағы ресейліктердің көпшілігі – Кеңес дәуірінде көшіп келгендер мен олардың ұрпақтары. 1939 жылғы Молотов-Риббентроп келісімінің талаптарына сәйкес, Кеңес Одағы 1940 жылы Литва, Латвия және Эстонияны басып алып, аннексиялады. 1941 жылы Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін, үш ел тез арада неміс билігіне көшті. Көптеген ресейліктер, әсіресе алғашқы аннексиямен аймаққа келген коммунистік партия мүшелері, Ресейге қайтарылды; неміс қолына түскендерге қатал қаралып, көбі өлтірілді. Соғыс аяқталар тұсында Кеңес Одағы 1944-1945 жылдары Балтық елдерін қайта басып алды. Батыс демократиясы Кеңес Одағының оккупациясын мойындамады. Соғыстан кейін Иосиф Сталин Балтық совет республикаларында ірі қоныс аудару науқанын жүргізді. Балтыққа көшіп келген ресейліктер, сондай-ақ басқа совет этникалық топтарының аз бөлігі, негізінен ірі қалалық аймақтарда қоныстанған зауыт жұмысшылары және Балтық мемлекеттерінің Кеңес Одағындағы шекаралық орналасуына байланысты аймақтағы әскери қызметкерлер болды. Көптеген әскери зейнеткерлер Ресейдің көп бөлігімен салыстырғанда жоғары тұрмыс деңгейіне ие болғандықтан, осы аймақта қалуды жөн көрді. 1953 жылы Сталиннің қайтысынан кейін Литва КСР үкіметі, «коммунистік ұлтшыл» Антанас Сничкустың басшылығымен, қоныс аудару саясатына қарсы шығып, литвалықтарға партияның жоғары лауазымдарын беру арқылы ресейліктердің келуін баяулатты. Иммигранттар ағыны толығымен тоқтаған жоқ, сонымен қатар электр станциялары сияқты ірі құрылыс жобаларында жұмыс істеу үшін келген ресейлік жұмысшылардың кезекті толқындары келді. 1989 жылғы соңғы совет санағында Литва халқының 9,4 пайызы этникалық ресейліктерді, ал тағы бірнеше пайызы басқа совет ұлттарын құрады.
Most of the present day Russians in Lithuania are migrants from the Soviet era and their descendants. Following the terms of the 1939 Molotov–Ribbentrop pact, the Soviet Union occupied and annexed Lithuania, Latvia, and Estonia in 1940. After Germany attacked the Soviet Union in 1941, the three countries quickly fell under German control. Many Russians, especially Communist party members who had arrived in the area with the initial annexation, retreated to Russia; those who fell into German hands were treated harshly, many were murdered. As the war drew to a close, the Soviet Union resumed its occupation of the Baltic states in 1944–1945. Western democracies did not recognize the Soviet occupation. Immediately after the war, Joseph Stalin carried out a major resettlement campaign in the three Baltic Soviet republics. The Russians, along with a smaller number of other Soviet ethnic groups, who migrated to the Baltic were mostly factory workers who settled in major urban areas, as well as military personnel stationed in the region in significant numbers due to the border location of the Baltic States within the Soviet Union. Many military retirees chose to stay in the region, which featured higher living standards compared to most of Russia. After Stalin's death in 1953, the government of the Lithuanian SSR, led by the "communist nationalist" Antanas Sniečkus, objected to the resettlement policies and managed to slow down the influx of Russians by letting Lithuanians fill some of the higher party positions. The flow of immigrants did not stop entirely, and there were further waves of Russian workers who came to work on major construction projects, such as power plants. At the last Soviet census in 1989, 9.4 percent of Lithuania's population were ethnic Russians, with a few more percent comprising other Soviet nationalities.
Қазіргі заман
Литвада тұратын ресейліктер көбінесе қалаларда тұрады. Вильнюсте олар халықтың 13%-ын, ал Клайпедада 28%-ын құрайды. Каунаста этникалық орыстардың үлесі 4,4% ғана. Висагинас қаласы Игналина атом электр станциясының жұмысшылары үшін салынғандықтан, онда этникалық орыстар басымдық құрайды (56%).
Russians who reside in Lithuania live mainly in urban areas. In Vilnius they make up 13% of the population, and 28% in Klaipėda. Kaunas has just 4.4% ethnic Russians. The town of Visaginas was built for workers at the Ignalina Nuclear Power Plant and therefore has an ethnic Russian majority (56%).