Кіріспе

Американдық ғалым (1933–2019)

Норберт О. Шедлер (30 наурыз 1933 – 26 мамыр 2019) – Орталық Арканзас университетінің философия ғылымының еңбегі сіңген құрметті профессоры және Құрметті колледждің негізін қалаушы директоры.

Білім

Шедлер 1955 жылы Миссури штатының Клейтон қаласындағы Конкордия семинариясынан классика мамандығы бойынша «Бакалавр» дәрежесін алды. Сол кезде Конкордия семинариясы теологиялық дағдарысқа тап болып, релятивизмге, ғылымға және секуляризмге қарсы тұрып жатқан. Дегенмен, Шедлер бірнеше жас профессорлармен олардың үйлерінде кездесіп, осы идеялар, әсіресе «жоғары сын» деп аталатын түсінік туралы әңгімелесті, ол Киелі кітапты басқа кез келген мәтін сияқты қарастыруды ұсынды. Конкордияның студенттік кітап дүкені Шедлердің, қызметкер ретінде, оларға оқымауға тыйым салынған кітаптарға тапсырыс беруінің арқасында кампуста либералды орталыққа айналды. Факультет бұл туралы білген соң, кітап дүкенді студенттерден алып қойды. 1955 жылдан бастап Шедлер Конкордияның студенті Боб Смитпен бірге Сент-Луистегі Вашингтон университетінің сабақтарына қатысты. Ол «Этика» курсына жазылды, бұл шіркеуден тыс алған алғашқы курсы болды. Шедлер атеист профессорды керемет адам деп тапты. Ол Мартин Бубердің еңбектерін оқып, Құдай – үрдіс екеніне, адамдармен әңгімелесетініне көз жеткізді: «Құдай ойынан қайтып, өкінді» (Шығу 32:14). «Әрине, бұл мен білгеннің бәріне қайшы келеді. Құдайдың бәрін білуі керек қой? Құдайдың барлықбілімді екені рас па? Ал Құдай ойынан қайтты ма? Бұл дұрыс емес». 1958 жылы Шедлер Конкордия семинариясында теология магистрі дәрежесін аяқтады. Дипломдық жұмысы үшін Шедлер Альберт Уильям Леви, С. Моррис Эймс және Хьюстон Смит басшылығымен діни тілдің Витгенштейндік қорғанысын жазды. Семинариядағы білімі барысында Шедлер Вашингтондағы Вашингтон приходтық шіркеуінде викарий болып қызмет етті, бұл лауазымды Мартин Марти босатқан еді. Бұл үлкен, жоғары білімді қауым болды және Шедлер уағыздау тапсырмаларын «күшті» деп сипаттады. Кейін ол «осы жұмысқа өте жауапкершілікпен қарадым. Мен ол жердегі адамдардың өмірін білдім. Уағызды тек қызықтыру үшін ғана жазбайсың. Оны контекст бойынша жазасың, өйткені ол осы жағдайлардың бәріне енгізілген, осы жандардың бәріне қамқорлық жасау үшін» деді. Шедлер оқытуды ұнатты және приход мүшелері әлемдік діндер туралы әңгімелесу үшін кездесуді сұрады. Солардың бірі: «Христиан діні неліктен басқа діндерден жоғары?» - деп сұрады, бұл сұрақ соңғы сабаққа қалдырылды. Бұл сабақ туралы мақала The Washington Post газетінде жарияланды, ол жергілікті қоғамның назарын аударды. Шедлер Post газетінің баяндамасы туралы ештеңе білмеді, ал курстың соңғы кешінде шафран шапан киген жеті буддалық монах шіркеудің сынып бөлмесіне кірді. Шедлер қорғаныштан бастап, олар айтқан нәрселерге қызығуға дейін, соңында оларға ұқсай алмағанына өкінді: «Өкініш – қызықты эмоция, себебі ол тілек пен жоққа шығаруды біріктіреді. Өкініш – бұл: «Мен келесі өмірде сендерге ұқсағым келеді» деген пікір. Бірақ бұл көбінесе біздің мәдениетімізге байланысты мүмкін емес». Christ Church шіркеуінің жасөспірімдермен жұмыстарында ол болашақта әйелі болатын Кэрол Скилспен танысты. Скилс, Майамидегі Норман мен Бетти Скилстің қызы және журналист, оны Сент-Луиске ертіп, ағылшын тілінен сабақ беруге жұмысқа орналасты. Олардың үш баласы бар: Карен, Рут-Энн және Дэвид. 1959 жылы Шедлер «Дін және өмір» журналында жарияланған Принстон университетінің жаңа және таңдамалы Дін және философия Ph.D. бағдарламасына түсті. Шедлер тіл философы болуды жоспарлаған, ол Альфред Норт Уайтхедті, феноменологияны және экзистенциализмді ұнатқан. Пауль Тиллихтың корреляция әдісі оның ойлауына үлкен әсер етті. Шедлер диссертациясын діни ғалым Джордж Ф. Томас басшылығымен Остин Фаррер мен Иан Рамзидің әдісі бойынша жазды, сол кезде факультеттің көп бөлігі мәтіндерді түсіндіруге идеялар тарихы көзқарасы тән болды. Диссертациясын аяқтаған кезде Шедлер Филадельфия маңындағы Челтенхэмдегі Пилгрим лютеран шіркеуінің приходтық қызметіне шақыруды қабылдады. «Принстоннан шыққан соң, Филадельфиядан тыс жердегі бір шіркеуге бардым. Мен мұны шіркеу анасы мені тәрбиелегендіктен және оған қарыздар екенімді сезінгендіктен жасағым келді. Мен жас ерлер мен қыздарға Дарвин мен Фрейдті, лингвистикалық философияны, экзистенциализмді және тағы басқаларды кездестіргенде туындаған сұрақтарды шешуге көмектесетін шіркеумен байланысты мектепте сабақ бергім келді». Шедлер ғибадат қызметтерін жүргізді, сонымен қатар заңгерлер, психиатрлар, дәрігерлер және бухгалтерлер сияқты барлық саладан кеңесшілерді шақыру сияқты тәжірибелік әрекеттерді жасады, бұл приход мүшелеріне өмірін жақсартуға көмектесті. Ол ғибадатханада театрлық қойылымдарды, сондай-ақ діни пьесаларды ұйымдастырды.

Оқушылармен кездесу және ОАУ-ға келу

Пенсильваниядағы өзінің шіркеуінде бір жыл қызмет еткеннен кейін және Принстон университетінде докторлық диссертациясын аяқтамас бұрын Шедлер Индиана штатының Форт-Уэйн қаласындағы Конкордия аға колледжінде оқыту ұсынысын қабылдады. Ол 1963 жылдан 1967 жылға дейін доцент, ал 1968 жылдан 1969 жылға дейін философия кафедрасының меңгерушісі болды. Оның студенттері Платон мен Ницшені түпнұсқа тілдерінде оқыды. Алпыс студент докторлық диссертациясын қорғап, бірнешеуі колледж президенттері, теологтар, профессорлар және философтар болды. Мұнда да оны еретикалық ой-пікірлерді таратуда айыптады. Мекеменің консервативті оқытушылары мен әкімшілігі ғылыми тәжірибені либерализациялау туралы алаңдады. "Мен шіркеуде сөз сөйлеу үшін тұрдым, - деп есіне алды ол, - және сол күні менің мәтінім Фридрих Ницше туралы болатын, ал мәтін мынадай болды: «Бейнелей алмайтын Құдайға сенбеймін». Мен Құдайдың қандай тұлға екені және Құдай бізбен қалай қарым-қатынас жасайды, егер біз дұға ететін болсақ, Құдайды Ыбырайым сияқты басқаша әрекет етуге көндіру мүмкіндігі бар екені туралы уағыз айта бастадым». Сөзден кейін дін факультетінің қызметкерлері президентке және қамқорлар кеңесіне жүгініп, оны жұмыстан босатуды сұрады. Бұл оқиға Шедлерді мектептегі қызметін жалғастыруына күмән келтірді: «Мен өзімнің дұрыс емес жерде екенімді көбірек сезіндім». 1967 жылы ол диссертациялық зерттеулеріне оралып, диссертациясын аяқтады. Кейін мектеп Семинекс дауларына байланысты жабылды, өйткені Миссури Синодының басшылығы Киелі кітапты түсіндіру үшін тарихи-сын тұрғысынан әдістерді қолданған немесе басқа жазбалардан гөрі Ізгі хабардың маңыздылығын баса көрсеткен профессорлардан сұрақтар қоюды бастады. 1967 жылы Шедлер Пердью университетінің философия факультетінде қонақ доцент болып жұмыс істеді, Кальвин Шрагты алмастырды. Ол бакалавриат және магистратура студенттеріне, соның ішінде қазіргі заманғы этика бойынша курстар оқыды және бір жылдан кейін Пердью университетінің Форт-Уэйн филиалында тұрақты жұмысқа орналасты. 1969 жылы философия факультетінің меңгерушісі болды және Адамды зерттеу орталығымен жұмыс істеді. 1973 жылы Шедлер профессорлық атаққа ие болды. Ол әйелдер және ерлер зерттеулерінен курстар ашты және неке, қоршаған орта және адамның жыныстық қатынасы сияқты тақырыптар бойынша сабақ берді. Дегенмен, ол бір нәрсе жетіспей жатқанын сезінді. 1975-1976 оқу жылында Калифорния университетінде (Беркли) және Стэнфорд университетінде этикалық теориялардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін зерттеу үшін қонақ ғылыми қызметкер ретінде жұмыс істегенде ол тұйыққа тірелді. Шедлер былай деді: «Мен бір төбенің бетінде отырдым, төмен қарасам Сан-Франциско шығанағын көрдім. Менің көзім екі тас жолға түсті, әрқайсысы 12 жолақты және осы адамдардың бәрі. Мен Пурдьюге 20-30 профессорлық-оқытушылар құрамымен, 30 000 студентпен және барлық қиындықтарымен қайта баруды қалаймын ба, әлде «жетілмеген елге», студенттермен көп уақыт өткізе алатын, балаларымды өсіре алатын және осындай қысымға ұшырамайтын кішкентай университеттерге баруды қалаймын ба деп ойладым». Оның бұл алаңдаулары, ең алдымен, оның жүргізіп жатқан зерттеулерінен туындады. Шедлер Индиана, Огайо және Иллинойс штаттарындағы өзендерді сумен жабдықтау мәселесіне байланысты туындаған этикалық құндылықтар туралы PBS радио сценарийінің бір бөлігін жазды және 1975 жылы «Біздің ертеңгі күнімізді жою: Экологиялық дағдарысқа философиялық шолу» атты кеңінен антологияға енген эссесін жариялады. Шедлер сұхбатында былай деді: «Біздің мәселеміз – әлемді бір үлкен Лос-Анджелес сияқты етуге қарайғысыздай сырғу. Тарихты қозғаушы күштер біздің түсінігімізден тыс және олар жылдам қозғалады, Жерге радио арқылы хабарласқан сынақ ұшқышы сияқты: «Мен адасып қалдым, бірақ рекордтық уақытқа жеттім». Көптеген адамдар айналасында болып жатқан жайттарға қатысты осындай сезімде». Ол сонымен қатар Э.Ф. Шумахердің «Small is Beautiful: Economics as If People Mattered» атты эсселер жинағында бейнеленген өмірдің мағыналық, бетпе-бет масштабқа тартылды. Шедлер Орталық Арканзас университетінде оқытушылық қызметке үміттенді, Конвей қаласында орналасқан шағын университет және Философия факультетінің меңгерушісі болды (1976-1985). «Менің ойымша, демократияны шағын қауымдастықтарда жүзеге асыруға болады, онда адамдар өз тағдырларын өздері бақылай алады», - деді ол Арканзас газетіне берген сұхбатында.

UCA Honors College-тің пайда болуы мен дамуы

Шедлер студенттерін және жаңа лауазымын дереу қабылдады. 1978 жылы ол былай деді: "Мен Арканзас студенттерінің білімге деген ынтасын және олардың қызу еңбек етуге дайындығын ерекше бағалаймын. Оларды кез келген студентім сияқты қабілетті деп санаймын. Олар әлі елдің басқа аймандарының студенттеріне тән жалпы бейжайлыққа және шаршаңқылыққа берілмеген." 1981 жылы тамыздың ыстық күні президент Джефферсон Дэвис Фаррис кіші UCA әкімшілік ғимаратының сыртындағы үлкен емен астындағы бетон орындыққа Шедлермен бірге отыруға келді. Шедлер Фарристен университеттің мұқтаж студенттерге түзету курстарын ұсына алатынын сұрады, сондай-ақ ол "өте дарынды" деп атағандарға толыққанды бағдарлама ұсына ала ма? Егер ол дарынды студенттерге университет аясында білім алудың қарқынды тәсілін ұсынатын "Құрмет колледжін" құруға мүмкіндік берсе ше? Егер ол білім беру саласында ерекше көзге түспеген штаттағы білім беруді демократияландырса ше? "Бұл әңгіменің себебі – біздің жақсы студенттеріміз үшін оқу жағдайын жақсарту және жақсы студенттерді тарту мен ұстап қалуға көмектесу еді", – деп жазды Шедлер, "әсіресе егер UCA штаттағы сапалы бакалавриат бағдарламасы ретінде танылса". Фаррис сол күні көп сөйлемеді, досының идеясын толыққанды талқылауына мүмкіндік берді, бірақ үш күннен кейін оған хат келді: "Бұл мен ұзақ уақыттан бері естіген ең жақсы идеялардың бірі. Келесі күзге дейін сондай бір колледжді құрғым келеді. Не қажет?" Шедлер мұндай Құрмет колледжін құру туралы ойлауды шамамен бір жыл бұрын бастаған. Мұндай мекеме туралы идея алғаш рет Шедлер мен тағы бір оқытушы Майкл Келли арасындағы әңгімеде пайда болды. Шедлер мен Келли профессор Филип Андерсонға, содан кейін әкімшілікке, Құрмет колледжінің құрылуы UCA-ға талантты студенттерді тартуға және ұстап қалуға, сондай-ақ университет беделін жақсартуға көмектесетінін жеткізді. Президент Фаррис, вице-президент Марвин ДеБур және деканы Роберт М. Макхесни идеяның құнды екеніне келісіп, Шедлердің ұсынысын қарастыру үшін жан-жақты зерттеу жүргізуді ұсынды. Шедлер университеттің UCA Құрмет колледжін құру туралы шақыруын қабылдады және оның алғашқы директоры болып тағайындалды. 1982 жылдың күзінде Шедлер алты жүз долларлық бастапқы қаржымен "Құрмет" бағдарламасын пилоттық жоба ретінде іске қосты. Басқа ертегі үлес қосушылардың арасында UCA факультетінің мүшелері Джеймс Бродман, Юджин Коркоран, Роберт Лоури және Хелен Филлипс болды. 1982 жылғы алғашқы қабылдауға алпыс бірінші курс студенттері кірді, олардың ACT бойынша орташа көрсеткіші 26.8 болды. 1983 жылдың жазында Құрмет кластары үшін арнайы оқу орталығы жабдықталды. Құрмет бағдарламасының педагогикалық негіздері дәстүрлі шағын гуманитарлық колледжге сіңірген. Құрмет колледжі кішкентай сыныптардың мөлшерін, оқытушы мен студенттердің жақын қарым-қатынасын, Құрмет колледжіндегі штаттық қызметкерлерді және түрлі пәндер аралық пәндерді жан-жақты зерттеуді қадір тұтты. Шедлердің Құрмет колледжінде ұсынылатын арнайы даму бағдарламасы туралы ойлары екі құжатта баяндалған: "Жанды эксперимент" және "Шақыру". Бұл құжаттар UCA колледжінің негізгі құжаттары болып табылады.

Шәкіртақы

"Пол Тиллихтің символдар теориясы", М. Див. Конкордия семинариясының диссертациясы, 1958 жыл. "Тиллих" және "Лютер" тақырыбындағы мақалалар, "Семинариан" журналы, 1956 және 1958 жылдар. "Остин Фаррер мен Ян Рамзидің әдістемесін философиялық талдау", Ф. Д. диссертациясы, Принстон университеті, 1967 жыл. Құдай туралы сөз: Тарихи кіріспе, Конкордия жоғары колледжі, 1968 жыл. Дін философиясы: Заманауи перспективалар, Нью-Йорк: Макмиллан, 1974 жыл. "Біздің болашақтың құрылуы: Экологиялық дағдарысқа философиялық көзқарас", "Этикалық мәселелер" жинағында, Уильям Р. Дурланд және Уильям Х. Брунинг редакторында, 247-269 беттер (Пало-Альто, Калифорния: Mayfield Publishing Co., 1975). "Мені топырақтай қараушылық жасама! (Жер этикасын қорғауда)", "Небраска гуманисті", 1982 жылғы көктем. "Әдеп", "Дүниежүзілік кітап энциклопедиясы", 1989 жыл. "Ойдың денесі: "Діни гуманизм" үшін жаңа орта", "Құрметті форум" журналы, 20 том, 1 нөмір (1990 жылғы қысқы/көктемгі маусым), 17-28 беттер.

Кәсіби қоғамға мүшелік

Шедлер – Американың дін тану академиясының, Америка философиялық қауымдастығының, Арканзас философиялық қоғамының, Процесс зерттеулер орталығының, Ұлттық колледждердің құрмет кеңесінің және Дін мен экология қоғамының бұрынғы немесе қазіргі мүшесі. Шедлер Арканзас Құрмет қауымдастығының (әрі "АХА!" деп те аталады) негізін қалаушы мүшесі.