Тай Будда Храмы және Даммакая Храмының Тарихы

Кіріспе

Тай будда ғибадатханасы – Патум Тани провинциясындағы будда ғибадатханасы.

Чандра Хоннокьонг

абысы = Луанг Пор Дхаммаджао (құрметті)
Пхрахру Сангхарак Рангсарит (ресми басқарушы абысы)
Луанг Пор Даттаживо (орынбасары және іс жүзінде басқарушы)

Ват Пхра Дхаммакая 1980 жылдары (Азия экономикалық өркендеу кезінде) зор танымалдылыққа ие болды. Ғибадатхана өркендеу, заманауилық және жеке даму құндылықтарын баса назарға алып, орта тапқа, әсіресе мәдени және әлеуметтік өзгерістердің қарқынды кезеңінде тартымды болды. Осы кезеңде ғибадатхана қан тапсыруды насихаттау сияқты әлеуметтік шараларға белсенді қатысып, жеке және мемлекеттік сектор үшін буддалық оқыту бағдарламаларын ұйымдастыра бастады. 1980 жылдардың ортасына қарай маңызды шараларда елу мыңға дейін адам жиналатын болды. Ват Пхра Дхаммакая 1984 жылдан бастап ғибадатхана аумағын кеңейтуді бастады. 1980 және 1990 жылдары ғибадатхана буддалық білім беру және ғылымды дамытумен танылды, сондай-ақ Тайландтан тыс буддалық ұйымдармен байланыс орнатуға кірісті. 1994 жылы Тайваньдағы Ват Пхра Дхаммакая мен Фо Гуаншань бір-бірін бауырлас ғибадатханалар деп жариялады. 1992 жылы ғибадатхана АҚШ, Жапония және Тайваньда алғашқы филиалдарын ашуға кірісті.

Үкіметпен алғашқы қақтығысы (1997-2000)

1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан кейін ғибадатхана, «керемет» дауын қанағаттандыра алмағандықтан, қатты сынға ұшырады. Ғибадатхана медитация кезінде күннің жоғалып кеткенін және аспанда алтын мүсін немесе кристал пайда болғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, жақтастарының өміріндегі керемет оқиғалар туралы да хабарлады. Ват Пхра Дхаммакаяның кейбір үкімет және әскери шенеуніктермен байланысы болғандықтан оңшыл көзқарастарға бейім екені байқалды. Басты сын – ғибадатхананың буддизмге сай келмейтін қайырымдылық жинау әдістерін қолданғаны және тым капиталистікке айналғаны болды. Бұл әдістер мен үйретімдердің көпшілігі Ват Пхра Дхаммакаяға тән болмаса да, сын осы уақытта ғибадатхананың өзінің аумағы, жоғары мәртебелі жақтастары және сол кезде көп қаржы талап еткен Дхаммакая Сетуінің құрылысы жобасының арқасында көзге түріп тұрған кезде туды. Бұның бәрі Таиланд сол кезде бастан өткерген қаржылық дағдарысқа орай болды. 1999 жылдың қаңтарында сын мен наразылық толқынынан кейін Сангха Жоғарғы Кеңесі Ұлы Бангкок аймағының басшысы พระพรหมโมลี (วิลาศ ญาณวโร) басшылығымен ғибадатханаға қатысты тергеуді бастады. Луанг Пор Нанаваро тергеген айыптаулардың бірі – Луанг Пор Дхаммайоның ғибадатханаға сыйға берілген жерді өз атына аударғаны еді. Ғибадатхана бұл айыптауды жоққа шығарды, жерді ғибадатханаға емес, абатқа сыйлау ниеті болғанын және мұндай әрекет Таиландта заңды екенін мәлімдеді. Ақырында Сангха Кеңесі Ват Пхра Дхаммакая мен Луанг Пор Дхаммайоның монахтар тәртібін (Виная) бұзуға себеп болатын ешқандай ауыр құқық бұзушылық жасаған жоқ екенін, бірақ ғибадатхананың өзін жақсартуы үшін нақты ұсынымдар берілгенін жариялады. Осыған қарамастан, үкіметтің дін істерімен айналысатын бөлімі Луанг Пор Дхаммайоны жемқорлыққа айыптап, оны абат лауазымынан шеттетуге ұшыратты. Луанг Пор Дхаммайоны айыптаманы мойындау үшін прокуратура шақыртты, бірақ ғибадатхана абат түрмеге қамалмауы және осыдан кейін құлдырауы туралы кепілдік сұрады. Тайланд заңнамасына сәйкес, монахтар түрмеге қамауға алынбайды, сондықтан монах сотқа дейін түрмеге жабылса, оның кінәлі екендігі анықталмастан бұрын-ақ киімін шешуге мәжбүр болады. Киімін шешу – буддалық монахты монахтар қауымындағы мәртебесінен және орнынан айырады, сондықтан мұны шын ниетті жандар өлім жазасына тең деп санайды. Абат тергеуден өтті, бірақ құлдырауға ұшыраған жоқ және босатылды. Луанг Пор Дхаммайо кейін ауырып, ауруханаға түсіп, тамақ пен өкпе инфекциясына шалдықты. Білім министрлігі Луанг Пор Дхаммайоның Типитаканың (Буддалық кітаптар) толық емес екенін айтқанын да айыптады. Таиландта мұндай әрекетке қарсы заң болмаса да, ол осы айыптамаға да тартылды. Осы кезеңде көптеген жаңалықтар тілшілері Сангха Кеңесін, Жоғарғы Патриархты немесе Ват Пхра Дхаммакаяны сипаттағанда жағымсыз тіл қолданды. Бұл қарқынды медиа назары ғибадатхананың қайырымдылық жинауына әсер етті, бірақ ғибадатхана жобаларды, рәсімдерді және басқа да іс-шараларды ұйымдастыруды жалғастырды. 2000 жылы Мэйчи Чандра Коннокюонг қайтыс болды.

In the wake of the 1997 Asian financial crisis the temple came under heavy criticism following the miracle controversy, when the temple claimed that a miracle was witnessed at their meditation event where the sun disappeared and a golden statue or a crystal appeared in the sky. It also reported miraculous occurrences in the lives of its supporters. Wat Phra Dhammakaya was also seen to have right wing sympathies for its links to some government and military officials. The main criticism was that the temple was using fundraising methods that did not fit in with Buddhism and the temple had become too capitalistic. Although many of these methods and teachings were not unique to Wat Phra Dhammakaya, the criticism came at a moment when the temple had become very noticeable due to its size, its high profile supporters, and due to the project of building the Dhammakaya Cetiya at the time, which required a lot of funds. All of this occurred against the backdrop of the financial crisis Thailand was facing at the time. Prompted by the criticism and public outcry, in January 1999 the Saṅgha Supreme Council started an investigation into the temple, led by พระพรหมโมลี (วิลาศ ญาณวโร), Chief of the Greater Bangkok Region. One of the accusations Luang Por Ñāṇavaro investigated was that Luang Por Dhammajayo had moved land donated to the temple to his own name. The temple denied this, stating that it was the donors' intention to give the land to the abbot, and not the temple, and that this was common and legal in Thailand. Eventually the Saṅgha Council declared that Wat Phra Dhammakaya and Luang Por Dhammajayo had not committed any serious offenses against monastic discipline (Vinaya) that were cause for defrocking (removal from monkhood) but instead practical directives were given for the temple to improve itself. Despite this, the กรมการศาสนา, the secular part of the government in charge, charged Luang Por Dhammajayo with alleged embezzlement and removed him from his post as abbot. Luang Por Dhammajayo was summoned by prosecutors to acknowledge the charges but the temple asked for a guarantee that the abbot would not be imprisoned and consequently defrocked. Refn|In Thai law monks cannot be jailed, therefore, if a monk is jailed before trial, he is forced to disrobe even before guilt is determined. Disrobing effectively strips a Buddhist monk from his status and position within the monastic community, and is therefore considered by serious practitioners tantamount to execution. The abbot was interrogated but not defrocked, and was released. Luang Por Dhammajayo later fell ill and was hospitalized with throat and lung infections. The Ministry of Education also accused Luang Por Dhammajayo of having stated that the Tipiṭaka (Buddhist scriptures) was incomplete. Although there was no law in Thailand against this, he was eventually charged with this as well. During this period, many news reporters used pejorative language in describing the Saṅgha Council, the Supreme Patriarch, or Wat Phra Dhammakaya. This period of intense media attention had effects on the temple's fundraising, but the temple continued to organize projects, ceremonies and other events. In 2000, Maechi Chandra Konnokyoong died.

Ұлттық деңгейдегі іс-қимыл (2001-2013 жж.)

2000 жылдары тайлық бұқаралық ақпарат құралдары Азия қаржы дағдарысынан кейін ғибадатхананың тудырған дау-дамазылдарына деген қызығушылықтарын жоғалтты. Осы кезеңде ғибадатхана бес және сегіз ережені негіз етіп, этикалық өмір салтын насихаттауға көбірек күш салды. Бұл науқанның еліміз бойынша үлкен әсері болды, себебі ғибадатхана Тайланд қор биржасында «Тайлық сусындар» компаниясының акцияларын ашық саудаға шығаруына қарсылық білдірді. Алкогольдік сусындар өндіретін компания, ақыры мойынсұнып, Сингапурда тіркелуге көшті. Ғибадатхана өз қызметін ұлтаралық деңгейде кеңейтті. Филиалдарға тікелей эфирде хабар тарату үшін «Дхаммакая Медиа Каналы» (ДМК) деп аталатын жеке спутниктік арна іске қосылды, сондай-ақ қашықтықтан оқытуды қолдайтын университет ашылды. Ғибадатхана осы спутниктік арнаны филиалдарға, мысалы, басшылықпен медитация сеанстарын тікелей эфирде тарату үшін пайдалана бастады. Ват Пхра Дхаммакая өз ілімдерін халықаралық деңгейде таратуға кірісіп, будда емес елдерде медитацияны кез келген дінді ұстанатындарға немесе діні жоқ адамдарға да ыңғайлы, бейтарап техника ретінде үйретті. Халықаралық Дхаммадайда оқыту бағдарламасы да ұйымдастырылды, ол қытай және ағылшын тілдерінде жүргізілді, ал ғибадатхана Таиландта және шетелде ағылшын тілінде демалыс лагерлерін ұйымдастыра бастады. Кейіннен, түрлі тілдерде онлайн медитация сеанстары да өткізілді. Антрополог Джим Тейлордың сөзіне сәйкес, Ват Пхра Дхаммакая Таиландтағы өз ілімдерін таратуда Интернет технологиясын тиімді пайдаланған алғашқы жаңа діни ұйым болды. 2006 жылы Бас прокурор Луанг Пор Дхаммайоға қарсы қозғалған қылмыстық істі тоқтатты, себебі істі одан әрі тергеуге жеткілікті негіз жоқ екенін мәлімдеді. Ол Луанг Пор Дхаммаджайо барлық жерді ғибадатхананың меншігіне аударғанын және нұсқаулар бойынша ілімдерін түзеткенін айтты. Луанг Пор Дхаммайоның абат лауазымы қайта орнатылды. 2008 жылдан бастап ғибадатхана жастарға арналған шараларын кеңейтіп, буддалық практика бойынша оқу курсын және жыл сайынғы ұлттық буддалық іс-шаралар күнін енгізді. Бір жыл өткен соң Ват Пхра Дхаммакая уақытша діни рәсімдер бағдарламасын еліміз бойынша кеңейтті. Бұл бағдарламаға қатысушылар Таиландтағы мыңдаған ғибадатханаларда оқып-үйреніп, бір уақытта Ват Пхра Дхаммакаяда діни қызметке қабылданды. Діни рәсімдер бағдарламасының аясында ғибадатхана Луанг Пу Содхтың өмірімен байланысты маңызды орындарды аралап, қажылық сапарларын ұйымдастыра бастады. Алайда, қажылық сапарлар наразылық тудырды, себебі олардың көпшілікке көрінуі, көлік кептелісіне себеп болды деген шақырғандар болды, және бұл дәстүрге қайшы келе ме деген пікірталас туды. Нәтижесінде ғибадатхана қажылық сапарларын тоқтатты. Осы кезеңде Ват Пхра Дхаммакая өз білімі мен ғылымына көбірек инвестиция жасады, Пали тілін зерттеу саласында еліміздегі ең жоғары бес оқу орнының біріне айналды. Ғибадатхананың жұмысы туралы әртүрлі пікірлерге қарамастан, Ват Пхра Дхаммакая Таиландтағы ең қарқынды дамып келе жатқан ғибадатхана болды және ірі шараларға 300 000-ға жуық адам қатысты.

In the 2000s, the Thai media gradually lost interest in the temple's controversies from the Asian financial crisis. During this period, the temple began to focus more on promoting an ethical lifestyle, using the five and eight precepts as a foundation. The campaign had a national impact when the temple started organizing protests against the company Thai Beverage's public listing in the Stock Exchange of Thailand. The company, a producer of alcoholic beverages, finally had to capitulate and decided to list in Singapore instead. The temple broadened its activities to a more national scope. The temple started its own satellite channel called Dhammakaya Media Channel (DMC), to broadcast live events to branch centers. and a university that supports distance learning. The temple started to use this satellite channel to broadcast live events to branch centers, such as guided meditations. Wat Phra Dhammakaya started to develop a more international approach to its teachings, teaching meditation in non Buddhist countries as a religiously neutral technique suitable for those of all faiths, or none. An international Dhammadayada training program was also started, held in Chinese and English, and the temple started to organize retreats in English language in Thailand and abroad. Later on, guided meditations were also held online, in different languages. According to anthropologist Jim Taylor, Wat Phra Dhammakaya was the first new religious organization in Thailand to effectively use Internet technology in disseminating its teachings. In 2006 the Attorney General withdrew the charges against Luang Por Dhammajayo, stating that there was insufficient reason to pursue the case any further. He stated that Luang Por Dhammajayo had moved all the land to the name of the temple and that he had corrected his teachings as directed. Luang Por Dhammajayo's position as an abbot was subsequently restored. From 2008 onward, the temple extended its youth activities to include a training course in Buddhist practice known as , and a yearly national day of Buddhist activities. One year later, Wat Phra Dhammakaya expanded its temporary ordination program by making it nationwide. In this program, the participants were trained in thousands of temples spread over Thailand, but ordained simultaneously at Wat Phra Dhammakaya. As part of the ordination programs, the temple started to organize pilgrimages passing important places in the life of Luang Pu Sodh. The pilgrimages stirred up resentment however, because it was very noticeable, allegedly caused traffic jams, and a debate started as to whether it was going against tradition. Eventually, the temple stopped the pilgrimages. Also during this period, Wat Phra Dhammakaya started to invest more resources in its own education and scholarship, continuously ranking as one of the five highest in the country in Pāli studies. Despite differing opinions about the work of the temple, , Wat Phra Dhammakaya was the fastest growing temple in Thailand and major ceremonies were reaching attendance of 300,000 people.

Хунтамен кездеспеушілік (2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2014 жылғы төңкерістен кейін ғибадатхана тағы да қатаң тексеруге алынды. Төңкерістен кейін жаңа әскери хунта Таиланд Сангхасында бірнеше өзгерістер енгізуді көздеген діни комитетпен бірге Ұлттық реформалар кеңесін құрды. Бұл өзгерістерді бұрынғы сенатор Пайбун Нититаван, монах және бұрынғы жаяу әскерінің қызметкері Пхра Сувит Тирадхаммо (активист есімі Пхра Будда Иссара) және бұрынғы Ват Пхра Дхаммакая монахы Мано Лаохаванич басқарды. Сенатор Пайбун 1999 жылғы Луанг Пор Дхаммайоның күдікті жерлерді заңсыз иеленуіне қатысты істі қайта ашуға жасалған сәтсіз әрекетке жетекшілік етті. Пхра Сувит Луанг Пор Дхаммаджайоны Таиландтың келесі Жоғарғы Патриархы етіп ұсынылған монах Сомдет Чуанг Варапунньоның кандидатурасына қарсы шығып, оны тоқтату үшін петиция ұйымдастырды. Ал Мано Лаохаванич тайлық БАҚ-та жиі пайда болып, Ват Пхра Дхаммакаяны, Тай Рак Тай партиясының бұрынғы мүшелерін және хунта қарсы тұрған топтарды сынап бастады. 2015 жылы ғибадатхана Клонгчан несиелік одағына қатысты дауға тартылды. Клонгчан несиелік одағы кооперативінің (KCUC) бір қызметкері рұқсатсыз чектер арқылы 11,37 миллиард бат қаражатты алып кетті, оның бір бөлігі, бір миллиардтан астам бат сомасы, қайырымдылық ретінде Ват Пхра Дхаммакаяға берілгені анықталды. Ват Пхра Дхаммакая өкілдері Луанг Пор Дхаммайоның бұл қайырымдылықтардың заңсыз жолмен алынғанын білмегенін мәлімдеді. Храм мен несиелік одақ арасында ақшаны қайтару туралы келісімге қол жеткізілгеніне қарамастан, Луанг Пор Дхаммайо ДСИ кеңсесіне заңсыз табыс пен ақша жылыстыруға қатысқандығы туралы айыптауларды мойындауға шақырылды. Ғибадатхана Луанг Пор Дхаммайоның терең вена тромбозына байланысты айыптауларын ғибадатханада мойындауына рұқсат беруді ДСИ-ден сұрады, бірақ ДСИ бұл өтінішті қабылдамады. Луанг Пор Дхаммайо ДСИ кеңсесіне айыптауларын мойындау үшін келмеген соң, билік құрметті абатты іздеу үшін ғибадатханаға бірнеше рет сәтсіз рейдтер ұйымдастырды және ғибадатханаға жүздеген қосымша айып тақты. Бұл қақтығыс төңкерістен кейін хунтаға қарсы жалғыз ірі наразылық ретінде сипатталды.

The temple came under heavy scrutiny again after the 2014 coup d'état. Following the coup, the new military junta set up a National Reform Council, with a religious committee seeking to make several changes in the Thai Saṅgha. These changes were led by former senator ไพบูลย์ นิติตะวัน, monk and former infantryman พระสุวิทย์ ธีรธมฺโม (known under his activist name Phra Buddha Issara), and former Wat Phra Dhammakaya monk Mano Laohavanich. Senator Paiboon led a failed attempt to reopen the 1999 case of Luang Por Dhammajayo's alleged land embezzlement. Phra Suwit objected to the nomination of Somdet Chuang Varapuñño, the monk who ordained Luang Por Dhammajayo, as the next Supreme Patriarch of Thailand, and successfully held a petition to stop it. Meanwhile, Mano Laohavanich began appearing extensively in Thai media criticizing Wat Phra Dhammakaya, former Thai Rak Thai party members, and various groups the junta was generally seen as opposed to. In 2015 the temple was implicated in the Klongchan Credit Union controversy when 11.37 billion baht was taken out by an employee of the Klongchan Credit Union Cooperative (KCUC) via unauthorized checks, of which a portion totaling more than a billion baht was found to have been given to Wat Phra Dhammakaya via donations. Spokespeople of Wat Phra Dhammakaya said that Luang Por Dhammajayo was not aware that the donations were illegally obtained. Despite an agreement between the temple and the credit union about giving back money, which had settled the situation, Luang Por Dhammajayo was summoned to acknowledge the charges of ill gotten gains and conspiring to money laundering at the offices of the DSI. The temple requested the DSI to let him acknowledge his charges at the temple due to his deep vein thrombosis, a request the DSI refused. When Luang Por Dhammajayo did not appear at the DSI office to acknowledge his charges, authorities launched several failed raids of the temple to search for the honorary abbot and laid hundreds of additional charges on the temple. The standoff has been described as the only major demonstration against the junta since the coup,

Клонгчан дауы 2017 жылы хунтаның уақытша конституцияның 44-бабын қолдану арқылы ғибадатхананы 23 күнге жапқан кезеңіне әкелді. Осы кезеңде мемлекеттің дінге қатысты рөлі туралы пікірталас күшейді, сондай-ақ хунтаның осы істі қалай жүргізгеніне сын айтылды. Блокадаға қарамастан, билік ештеңе таба алмады. 2017 жылдың мәліметтері бойынша тайлық билік Луанг Пор Дхаммаджайоны әлі таба алмады. Дегенмен, блокададан кейін де хунтаның ғибадатханаға қарсы сот процестері жалғасты. 2017 жылдың желтоқсан айында ғибадатхана Пхрахру Сангхарак Рангсаритті ғибадатхананың жаңа абысы етіп тағайындады және жаңа іс-шараларды ұйымдастыруды жариялады. Kom Chad Luek ақпараттық порталы бұл оқиғаны ғибадатхананың «қайта жаңғыруы» деп сипаттады, ал Thai PBS ақпараттық порталы бұрынғы абаттың жоғалуы ғибадатханаға көп әсер етпегенін мәлімдеді. 2017 жылы ізбасарлардың саны 3 миллионға жуық деп есептелді.

Саяси талдау

Хунтаның ғибадатханаға қатысты әрекеттері жаңалықтарды талдаушылар арасында көп пікірталас пен болжамдарға себеп болды. Хунтаның ғибадатханаға жасаған шабуылынан кейін мемлекеттің ғибадатханаға осылай қарсы тұру себебіне қатысты сұрақтар туды, көптеген адамдар осы ауқымды күш-жігерді тек "заңды орындау" әрекеті деп санамайды. Бірнеше саяси комментаторлар тайлық хунтаның ғибадатханаға қатысты әрекеттері келесі Жоғарғы Патриархты таңдауды бақылау қажеттілігімен байланысты болуы мүмкін екенін айтты. Бұл лауазымға үміткер болған Сомдет Чуанг Варапуньо Луанг Пор Дхаммайоға үйреткен. Сомдет Чуангты таңдау Таиланд үкіметі мен монархияның дәстүрлі таңдауы болған Дхаммайутика бауырластығынан гөрі Маха Никая бауырластығынан Жоғарғы Патриархтың сайлануын білдіретін еді. Шындығында, Сомдет Чуангты Сангха Жоғарғы Кеңесі бұрыннан жақтаған, бірақ хунта оның тағайындалуын кейінге шегеріп, ақырында кері қайтарып алды, оның орнына Дхаммайутика бауырластығынан басқа кандидатты тағайындады. Ват Пхра Дхаммакаяға және Сомдет Чуангтың оған байланысына қатысты жүздеген сот процестері хунтаның оның кандидатурасын қайтарып алуына себеп ретінде пайдаланылды. Сонымен қатар, премьер-министр Таксин Шинават билікте болған кезде Ват Пхра Дхаммакая Таксинмен және кейіннен оның билікке қарсы шыққан "Қызыл көйлектер" тобымен байланысты болды. Таксин Шинават билікте болғанда ғибадатхана оған жақындығы үшін, оның саясатына ықпал еткені және ақырында оның үстінен ашылған сот ісін тоқтатуға себеп болғаны үшін айыпталды. Ғибадатхана мен "Қызыл көйлектер" басшылары саяси байланыстарын жоққа шығарды. Ғалымдар мен саяси комментаторлар ғибадатхананың премьер-министр Таксин мен "Қызыл көйлектер" тобымен байланысы бар ма, жоқ па, және болса, қаншалықты байланысты екені туралы келіспейді. Ғибадатхананың бірнеше маңызды қолдаушылары премьер-министр Таксиннің саяси оппозициясы - "Сары көйлектер" тобының мүшелері екені белгілі болды. Ғибадатхананың өкілдерінің бірі саяси шиеленістер кезінде ғибадатхананың жиі қауіп ретінде қарастырылатынын атап өтті. Фра Фимонтам босатылғаннан кейін, ол монахқа қайта оралды, өйткені ол ешқашан ресми түрде киімін шешпеген. Кейбір сыншылар Луанг Пор Дхаммайо да солай істеуі керек деп санайды, бірақ басқалары қазіргі әскери хунта кезіндегі айыпталу Пхра Фимонтам кезіндегіден де қауіпті болуы мүмкін екенін, өйткені тай заңы тұтқындарға азаптауға тыйым салмайды. Көптеген қарсыластарына қарамастан, Ват Пхра Дхаммакая демократияны жақтаушы тай зиялылары үшін діни көптүрліліктің символы ретінде қарастырылады. Саяси ғалым Дункан Маккарго және басқа батыс ғалымдары консервативті тай ғалымдарының Ват Пхра Дхаммакаяға қатысты дін бостандығы туралы аргументті қарастырмауының себебін сұрады. Бірнеше тай ғалымдары Таиландта мемлекет пен діннің араласуының артуын атап өтті, өйткені ғибадатхана өз қызметінде Жоғарғы Сангха Кеңесінің өкілеттігіне көп сүйенді. Сангха Кеңесі тай үкіметінің құрамында болғандықтан, сыншылардың пікірінше, ықпалды ғибадатхана мемлекеттік билікті басып алуы мүмкін. Егер мемлекет пен дін бір-бірінен бөлек болса, проблемаларды Сангха және азаматтық қоғамның басқа да бөліктері мемлекеттің араласуынсыз оңай шеше алады.

The junta's actions toward the temple have been the subject of much debate and speculation among news analysts. Since the junta's crackdown of the temple the question has been raised as to why the state is so strongly opposed to the temple, with many doubting the extensive efforts as a mere attempt to "enforce the law". Several political commentators have stated that the actions of the Thai junta towards the temple may have reflected a political need to control who should be selected as the next Supreme Patriarch. The monk who was next in line for the position, Somdet Chuang Varapuñño, had ordained Luang Por Dhammajayo. Selecting Somdet Chuang would have meant a Supreme Patriarch from the Mahā Nikāya fraternity, rather than the Dhammayuttika fraternity, which historically had been the preferred choice by the Thai government and the monarchy. In fact, Somdet Chuang had already been nominated by the Saṅgha Supreme Council, but the appointment was postponed and eventually withdrawn by the Thai Junta, with another candidate from the Dhammayuttika fraternity having been appointed instead. The several hundred coinciding lawsuits against Wat Phra Dhammakaya and Somdet Chuang's connection to the temple were, in fact, eventually used as a reason by the junta to withdraw his nomination. In addition, since the period that Prime Minister Thaksin Shinawatra was still in power, Wat Phra Dhammakaya had been associated with Thaksin, and subsequently, his Red Shirt pressure group which opposes the ruling junta. When Thaksin Shinawatra was in power, the temple was often accused of having close ties to him, influencing his policies and eventually causing him to stop the lawsuits against the temple. The temple and Red Shirt leaders have denied any political relationship. Scholars and political commentators have not been in agreement as to whether the temple was related to PM Thaksin and the Red Shirts political group, and if so, to what extent. Some major supporters of the temple were also publicly known to be members of the Yellow Shirts political group, PM Thaksin's political opposition. One spokesperson of the temple pointed out that the temple is often seen as a threat during periods of political tension. After Phra Phimontham was released, he entered the monkhood again without re ordaining, since he never had disrobed officially and voluntarily anyway. Some critics have suggested that Luang Por Dhammajayo should do the same, but other commentators have argued that indictment under the current military junta would be even more dangerous than that of the junta at the time of Phra Phimontham, with no Thai law prohibiting torture of prisoners. Despite its many opponents, Wat Phra Dhammakaya is generally seen by pro democracy Thai intellectuals as a symbol of religious pluralism that has managed to survive. Political scientist Duncan McCargo and other western scholars have posed the question of why conservative Thai scholars have not considered the freedom of religion argument in the case of Wat Phra Dhammakaya. Several Thai scholars have pointed out the increasing entanglement of state and religion in Thailand, as the temple has relied heavily on the Supreme Saṅgha Council's authority in its activities. Since the Saṅgha Council is part of the Thai government, critics are afraid the influential temple might take over the state. If state and religion were more separated, problems could be more easily solved by the Saṅgha and other parts of civil society, without any state interference.

Жалпы

Ват Пхра Дхаммакая өзін дәстүрлі құндылықтарды және "ұлттың моральдық өмірін тазартатын" "тазартылған буддизмді" үйретуші деп санайды. Бұл ілімдерге медитация және қадір-қасиетті жинақтаудың таңдалған түрлері жатады. Оның басшылары өздерін "буддизмді реформалау қозғалысының жетекшісі" ретінде қарастырады. Ват Пхра Дхаммакая осы мақсаттарға жету үшін заманауи медиа, жарнамалар мен қаржы жинау, интернет және басқа да заманауи технологияларды қолданады. Оның әдістері мен теравада буддалық ілімдердің модернисттік түсіндірмелері дау-дамайға себеп болды. Кейбір ғалымдар оны "кейбір мыңжылдық және фундаменталистік сипаттағы буддалық өркендеу қозғалысы" деп атады және Тайваньның жаңа діни қозғалыстарымен салыстырды. Алайда, теолог Рори Маккензидің айтуынша, ғибадатхана толығымен "фундаменталистік" жіктемеге жатпайды. Бұл термин ғибадатхананың көлемі, медитацияға берілгендігі және оның прогрестік сипаты ескерілмегендіктен, жаңылыстырушы болуы мүмкін. Ват Пхра Дхаммакая ерекше Дхаммакая медитация әдісіне назар аударады және оның заманауи оқыту әдістері оны негізгі тай буддизмінен ерекшелендіреді, бірақ оған қарсы емес. Ғибадатхана негізгі Маха Никая бауырластығының бір бөлігі болып қалу үшін үлкен күш салады және көбінесе өздерінің адалдықтарын көрсетіп, Тай корольдік отбасы мен Тай Сангхасының жетекші монахтарына қолдау көрсетеді. Дәстүрлі және заманауи діндердің үйлесімін ғибадатхананың ілімдерінен де табуға болады, онда интеллектуалды буддизм мен тай халық діні кездеседі. Ғибадатхана тай ортасы үшін буддизмнің үлгісі болып табылады, ол жеке адам мен қоғам үшін практикалық шешімдерге баса назар аударады. Алайда ғибадатхананың адалдарға әсер етуі интеллектуалды емес, рухани, ал саяси ықпал ету әрекеттері орта буддизмнің басқа түрлеріне қарағанда жанама. Ват Пхра Дхаммакая өзінің оқытушыларының шежіресіне үлкен мән береді, ол Луанг Пу Содх Кандасародан басталады, содан кейін өз тәжірибесін Маэчи Чандра Хоннокюонға жеткізді, ол өз кезегінде Луанг Пор Дхаммаджайоға жеткізді. Ғибадатхананың PR және БАҚ-та ұстаздар ғибадатхананың дәстүрінің ажырамас бөлігі ретінде ерекше назар аударылады, содан ғибадатхана өзінің шынайылығын алады. Ват Пхра Дхаммакая жергілікті ғибадатхананың рухани қоғамдастық орталығы ретінде рөлін қайта жаңғыртуға тырысады, бірақ мұны заманауи қоғам мен әдет-ғұрыптарға сәйкес келетін форматта жасайды. Ғибадатхананың белсенді таралу философиясына сәйкес, қазіргі заманда адамдар буддалық ғибадатханаға келмейді, өйткені ғибадатхана енді қоғамдық өмірдің орталығы емес. Сондықтан ғибадатхана қоғамдағы адалдарды белсенді түрде іздестіруі керек, сонда ғибадатханада да, үйде де, мектепте де ізгілік таныту керек. Бұл философияны белсенді түрде тарату арқылы олар буддизм мен Виджа Дхаммакаяны әлемдегі әрбір адамға таныстыруға мүмкіндік болса, олар мұны жасайды. Осы белсенді таралу стилінің маңызды бөлігі - бейтаныс адамның рөлі. Ғибадатхананың басты ерекшелігі - оған жай адам қатыса алатыны. Ғибадатхананың таралуы үш ғылыми көзқарас бойынша талданады. Ғибадатхананың алғашқы талдауын тай (бұрынғы) монахтары мен зиялылары жасаған, олар ғибадатхананы оның ілімдерінің мазмұны үшін сынға алған. Бұл ғалымдар ғибадатхананың ілімдерін "түпнұсқа" Тхеравада буддизмінен "бұрмаланған" деп сипаттады және ғибадатхана осы ілімдерді пайда мен билік үшін қолданатынын көрсетті. Үшінші топ - Таиландты дінге араласпайтын зайырлы мемлекет болуға тиіс деп санайтын ғалымдар. Бұл ғалымдар шынайы буддизм мен жалған буддизмді азайтады және Ват Пхра Дхаммакаяға адам құқықтарын бұзбайтын болса, өз көзқарастарын таратуда еркіндік берілуі керек деп санайды. Дункан Маккарго, тарихшы Дэвид Стрекфусс және заңгер Марк Темплтон сияқты батыс ғалымдары да осыған ұқсас пікір білдірді.

Wat Phra Dhammakaya sees itself teaching traditional values and "purified Buddhism" that "cleans up its nation's moral life". These teachings include meditation and selected forms of merit accumulation. Its leaders see themselves as "heading a key Buddhist reform movement" to improve the lives of its followers, strengthen Buddhism and bring prosperity to Thailand. Wat Phra Dhammakaya deploys modern media, advertisements for merit making and fundraising, internet, and other modern technologies to achieve these goals. Its methods along with modernist interpretations of Theravāda Buddhist doctrines have been a source of controversy. It has been called by some scholars "a Buddhist prosperity movement with some millenarian and fundamentalist characteristics", and compared to Taiwanese new religious movements. Yet, the temple does not quite resonate with the "fundamentalistic" classification, states theologian Rory Mackenzie. The term can be misleading because of the temple's size, commitment to meditation and its progressive nature. Wat Phra Dhammakaya notably focuses on the Dhammakaya meditation method and its modern teaching practices make it stand out from mainstream Thai Buddhism, though it is not defiant of it. The temple has put in great efforts to remain part of the main Mahā Nikāya fraternity and makes it a point to often demonstrate their loyalty, and offer support to the Thai royal family and the leading monks of the Thai Saṅgha. The combination of the traditional and the modern can also be found in the temple's teachings, in which intellectual Buddhism and Thai folk religion meet. The temple is a typical example of Buddhism for the Thai middle class, which emphasizes practical solutions for the individual and society. The temple is, however, more spiritual than intellectual in its influence on devotees, and in its attempts to exercise political influence it is more indirect than most other forms of middle class Buddhism. Wat Phra Dhammakaya attaches great importance to its lineage of teachers, starting from Luang Pu Sodh Candasaro, who then passed on his experience to Maechi Chandra Khonnokyoong, who in her turn passed it on to Luang Por Dhammajayo. In the PR and media of the temple the teachers are much emphasized as an inseparable part of the temple's tradition, from which the temple gains its authenticity. Wat Phra Dhammakaya attempts to revive the local temple's role as a spiritual community center, but does so within a format that is meant to fit with modern society and customs. According to the temple's active propagation philosophy, in the present day and age people will not come to the Buddhist temple anymore, because the temple is no longer the center of community life. The temple therefore must seek out its devotees in society in an active way, so as to promote virtue both in the temple and at home and school. In this active propagation philosophy, if it would be possible to introduce Buddhism and Vijja Dhammakaya to every person in the world, they would do so. An important part of this active propagation style is the role of the layperson. The temple has been noted for its emphasis on lay participation. The propagation of the temple has been analyzed from three scholarly approaches. The earliest analyses of the temple were done by Thai (former) monastics and intellectuals, who criticized the temple for the content of its teachings. These scholars described the temple's teachings as "distorted" from "original" Theravāda Buddhism, and depicted the temple as using these teachings for profit and power. The third group are scholars who believe that Thailand should become a secular state with no state intervention in religion. These scholars downplay the true Buddhism–false Buddhism dichotomy, and believe that Wat Phra Dhammakaya should be given freedom in propagating its views, as long as they do not infringe on human rights. Some western scholars, such as Duncan McCargo, historian David Streckfuss and legal scholar Mark Templeton, have voiced similar opinions.

Дхаммакая медитациясы

Ғибадатхана медитацияға баса назар қоюымен белгілі. Ғибадатхана мен Дхаммакая дәстүрінің орталық идеясы – Будданың ағарту жолы Дхаммакая медитациясы арқылы жүргендігі, бұл әдіс ұмытылып, Луанг Пу Содх Кандасаро жаңғыртқан. Тай тілінде бұл әдіс Виджа Дхаммакая деп те аталады, ғалымдар бұл медитация әдісін 19 ғасырдың соңындағы реформалардан бұрынғы тай буддизмінде болған Боран дәстүрімен байланыстырады. Дәстүр бойынша, Луанг Пу Содх Кандасаро 1916 жылдың қазан айының толық айында Нонтабури облысының Бангкувиенг ауданындағы Ват Ботбонда Дхаммакая медитациясының принциптерін ашқан. Медитация әдісінің маңызды бөлігі – дененің орталық нүктесі: Луанг Пу Содхтың айтуынша, адам қандай техника қолданса да, санасы осы орталық арқылы ғана жоғары деңгейге жете алады. Бұл орталық адамның дүниеге келуі мен қайтысының да негізгі факторы деп есептеледі. Дәстүр бойынша, осы нүктеде назарды сақтау үшін кристал шар қолданылады, бірақ басқа да заттарды пайдалануға болады. Мысалы, Ват Пхра Дхаммакая Соломон аралдарының тұрғындарына кокос жаңғағын елестетуді, ал мұсылмандарға – жарты ай сияқты діни нышандарды елестетуді үйретті, осылайша орталыққа назар аударуға көмектеседі. Дхаммакая медитациясы саматха және випассана сатыларынан тұрады. Дхаммакая медитациясындағы шоғырлану процесі Висуддимаггадағы самата медитациясының, әсіресе касина медитациясының сипаттамасына сәйкес келеді. Луанг Пу Содх әдетте жетістікке жету процесін әр адамның ішкі денелері арқылы түсіндіреді. Бұл денелер бірінен соң бірі нәзіктеп, жұптар түрінде келеді. Ақырында, бұл ішкі денелер Дхаммакаяға, Дхамма денесіне жетелейді, ол өзіңнің ішіңде отырған Будданың бейнесі ретінде сипатталады. Дхаммакая медитациясының випассана сатысы Дхамма денесіне жеткеннен кейін төменгі дүниелік ішкі денелердің үш белгісін зерделеу арқылы жүзеге асырылады. Дхаммакая медитациясының жоғары деңгейлері абиньняны – қоғамның игілігі үшін қолданылатын сана күштерін сыйлайды деп сендіріледі. Мысалға, Луанг Пу Содхтың ауруларды емдеуі, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияның Таиландты басып алуына байланысты одақтастардың Бангкокқа атом бомбасын тастауын тоқтатуға медитацияның көмектескені туралы оқиғалар бар. Сол сияқты, Ват Пхра Дхаммакая кереметтер туралы мәлімдемелерді және керемет күштерге ие талисманның суреттерін PR-намасында пайдаланады. Сигердің сөзіне сәйкес, мұндай мәлімдемелер мен ғибадатхананың кереметтерді кеңінен қолдануы дәстүрлі тай буддистік басшылығынан сыни пікірлерге себеп болған. Дхаммакая медитациясын тәжірибелеушілер топта медитация жасаудың осы әлемге қарсы "жаман Мараның ықпалын жеңуге көмектесетініне" сенеді. Кейбір жақтастары бұл жеке және ұжымдық жауапкершілік деп санайды. Дхаммакая медитациясы дәстүрден тыс бірнеше белгілі ұстаздарға да әсер еткен.

The temple is known for its emphasis on meditation. Central to the temple and the Dhammakaya tradition is the idea that Dhammakaya meditation was the method through which the Buddha became enlightened, a method which was forgotten but has been revived by Luang Pu Sodh Candasaro. In Thai, this method is also called Vijjā Dhammakāya, a meditation method scholars have linked to the Borān tradition that existed in Thai Buddhism prior to late 19th century reforms. According to the tradition, the principles of Dhammakaya meditation were discovered by Luang Pu Sodh Candasaro on the full moon night of October 1916 at Wat ฺBotbon, Bangkuvieng, Nonthaburi. Essential to the meditation method is the center of the body: whatever technique someone might use to meditate, the mind can only attain to a higher level through this center, according to Luang Pu Sodh. This center is also believed to play a fundamental role in the birth and death of an individual. Traditionally, a crystal ball is used to maintain focus at this point, but other objects can be used as well, Wat Phra Dhammakaya has taught people in the Solomon Islands to visualize a coconut and has taught Muslims to visualize religious symbols such as a crescent moon to maintain focus at the center. Dhammakaya meditation has both samatha and vipassanā stages. The process of concentration in Dhammakaya meditation correlates with the description of samatha meditation in the Visuddhimagga, specifically kasiṇa meditation. Luang Pu Sodh usually explained the process of attainment in the method in terms of inner bodies , existing within every human being. These are successively more subtle, and come in pairs. These inner bodies ultimately lead to the Dhammakāya, the Dhamma body, which is described as the shape of a Buddha sitting within oneself. The vipassanā stage of Dhammakaya meditation is done by contemplating the three marks of existence of the lower mundane inner bodies after reaching the Dhamma body. Dhammakaya meditation at the higher levels is also believed to bring forth abhiññā, mental powers that can be used for the benefit of society at large. Examples include stories of miraculous events such as Luang Pu Sodh performing healings, and meditation stopping the Allies from dropping an atom bomb on Bangkok due to the Japanese occupation of Thailand in World War II. Similarly, Wat Phra Dhammakaya has included claims of miracles in its PR along with images of amulets with miraculous powers. According to Seeger, such claims and widespread use of miracles by the temple have been one of the sources of criticism from the traditional Thai Buddhist establishment. Practitioners of Dhammakaya Meditation believe that meditation in group is a means to "help overcome the influence of evil Mara" against this world. This is seen by some adherents to be both an individual and collective responsibility. Dhammakaya meditation has influenced several notable teachers outside of the tradition as well.

Анатта мен Нирвана

Дхаммакая медитациясы ғибадатхананы басқа Тхеравада буддизмінен ерекшелендіреді. Философ Суванна Сата Анандтың айтуынша, дәстүр бойынша медитация және Дхаммакаяға қол жеткізу – Нирванаға жетудің жалғыз жолы. Дхаммакая дәстүріне сәйкес, Будда Нирвананың нағыз Өзінен, Дхаммакаядан, рухани мәннен басқа ештеңе емес екенін анықтады. Дәстүр бойынша Будда мен Нирвананың бұл мәні әр адамның ішінде нақты шындық ретінде бар. Өзін-өзі емес деп үйрету, дәстүр бойынша, «нағыз өзін» алу үшін, өзі емес нәрсені тастап кету әдісі ретінде қарастырылады. Ват Пхра Дхаммакая – тай буддизміне қатысты Дхаммакая дәстүрінің үлкен ілімдік дау-дамайларының бір бөлігі. Дхаммакая дәстүрінің кейбір сенімдері мен практикалары, мысалы Нирвана, «нағыз өзі» және медитация сияқты, дәстүрлі тай буддистік институттарының негізгі ағыны Тхеравада ілімдері мен практикаларына қарсы немесе оларды қабылдамайтындықтан сынға ұшырайды. Сигердің айтуынша, тай Тхеравада буддизмінің көп бөлігі – оның ішінде тай ғалымдары, академиктері, монахтары мен әлеуметтік сыншылары – Дхаммакаяның нағыз өзін-өзі үйретуін қабылдамайды және Будданың нағыз ілімі ретінде «барлығы және әр нәрсе өзі емес» деп талап етеді. Анатта тұжырымы Таиландта 1939 жылы, Таиландтың 12-ші Жоғарғы Патриархы Нирвананың «нағыз өзім» екенін дәлелдеген кітап жариялаған кезде қызу пікірталас тудырды. Бұл дау 1990-шы жылдары монахтар дінін зерттеген монах Пхра Пайуто Дхаммакая дәстүрінің «ниббана – атта» ілімі Тхеравада буддизмінен тыс екенін мәлімдеген кітап жариялаған кезде қайтадан туындады. Пайуто өзінің «Дхаммакая ісі» атты кітабында Дхаммакаяның «Ниббана [Нирвана] – жоғары өзіндік (атта)» ілімі буддалық каноникалық және каноникалық емес ілімдерді «азайтады» дейді. Ол тарихи Тхеравада ілімдері нирвананы анатта контекстінде баса көрсететінін және «нирвана – атта» қабылдауға болатын түсіндірме емес екенін жалғастырады. Пайутоны бірнеше тай академиктері мен жаңалықтарды түсіндіретін сарапшылар «тар көзқарасты», «кітаптарға берілген», «догматик» және «пурист» деп сынға алды. Тай тілшісі Сопон Порнчокчай Пайутоны шала зерттеулер жүргізді деп айыптады. Кейбір ғалымдар Дхаммакаяның Нирвана туралы ілімдерін бұрын сынға алса да, бұл сынға дейін көпшілік назары аудармады, 1990 жылдары Пхра Пайуто өзінің кітабын жариялағанға дейін. Скотттың айтуынша, Пхра Пайуттоның сөзі тай Тхеравада буддизмінде беделді болып саналды және осылайша Дхаммакаяның Нирвананы түсіндіруін даулы деп танытты. Ват Пхра Дхаммакая өзіндік және өзіндік емес пікірталасына әр түрлі жауап берді. Ват Пхра Дхаммакаяның көмекшісі Луанг Пхи Танавуддо сыншыларға жауап ретінде тақырып туралы кітап жазды. Ғибадатхананың ізбасарлары өздеріне қатысты пікір алмасуға көп көңіл бөлмейтіні және Дхаммакая медитациясының олардың санасын қалай жақсартатынына көбірек мән беретіні айтылды. Сондай-ақ, тәжірибешілер тазалық пен тәртіпті сақтау үшін тазалық жұмыстарын ұйымдастырып отырады. Бұл іс-шаралар арқылы жұмыс этикасы нығайтылады, онда ең қарапайым жұмыс ең құнды және жемісті болып саналады. Ғибадатхананың тәртіп пен тәртіпке баса назар аударғаны оның үлкен және егжей-тегжейлі рәсімдерінен көрінеді.

It is Dhammakaya meditation that makes the temple stand out from other forms of Theravāda Buddhism. According to the philosopher Suwanna Satha Anand, the tradition believes that meditation and the attainment of the Dhammakaya is the only way to Niṛvāna. According to the Dhammakaya tradition, the Buddha made the discovery that Niṛvāna is nothing less than the true Self, the Dhammakāya, a spiritual essence. The tradition believes that this essence of the Buddha and Niṛvāna exist as a literal reality within each individual. The not self teaching is considered by the tradition as a method to let go of what is not the self, to attain the "true self". Wat Phra Dhammakaya is part of the Dhammakaya tradition related larger doctrinal controversy in Thai Buddhism. Some of the beliefs and practices of the Dhammakaya tradition – such as about Niṛvāna, "true self" and meditation – have been criticized as allegedly opposing or rejecting the mainstream Theravāda teachings and practices by traditional Thai Buddhist institutions. According to Seeger, the bulk of Thai Theravāda Buddhism – including a number of Thai scholars, academics, monks and social critics – reject the true self teaching of Dhammakaya, and insist upon "all and everything is no self" as the Buddha's real teaching. The anattā concept has been a subject of intense debate in Thailand, dating as far back as 1939, when the 12th Supreme Patriarch of Thailand published a book arguing that Niṛvāna was the "true self". This dispute arose again in the 1990s when monastic scholar monk Phra Payutto published a book stating that the Dhammakaya tradition's teaching that "nibbāna is attā", was outside of Theravāda Buddhism. Payutto states in his book The Dhammakaya Case that the "Nibbāna [Nirvana] is Higher Self (attā)" teaching of Dhammakaya "insults" the Buddhist canonical and post canonical teachings. He continues that the historic Theravāda teachings emphasize nirvana in the context of anattā, and the "nirvana as attā" is not an acceptable interpretation. Payutto has been criticized in return by a number of Thai academics and news commentators for being "narrow minded", "attached to scriptures", "dogmatist" and a "purist". The Thai columnist Sopon Pornchokchai has accused Payutto of performing sloppy research. Although some scholars have criticized Dhammakaya's teachings on Niṛvāna in the past, these critiques garnered virtually no public attention until the 1990s when Phra Payutto published his book. According to Scott, Phra Payutto's word was largely considered authoritative in Thai Theravāda Buddhism, and thus legitimized Dhammakaya's interpretation of Niṛvāna as controversial. Wat Phra Dhammakaya has responded in different ways to the debate of self and not self. Wat Phra Dhammakaya's assistant abbot Luang phi Thanavuddho wrote a book about the topic in response to critics. It has been pointed out that followers of the temple themselves generally tend to not show much interest in the selfnot self debate and are more concerned about how Dhammakaya meditation improves their mind. Practitioners are also encouraged to keep things tidy and clean, through organized cleaning activities. A strong work ethic is promoted through these activities, in which the most menial work is seen as the most valuable and fruitful. The temple's emphasis on discipline and order is expressed in its huge and detailed ceremonies.

Құрметке ие болу және қаржы жинау

Ват Пхра Дхаммакаяда болашақ идеалдық қоғамның көрінісі бар. Ғибадатхана буддизмді күнделікті өмірге қолданудың практикашы мен қоғамды осы өмірде де, келесі өмірде де өркендеуге және бақытқа жеткізетінін атап көрсетеді және ғибадатхана осы мақсатқа деген жоғары міндеттеме күтеді. Ғибадатханада ізгілік жасауға баса назар аударылады және ізгіліктің камма заңы арқылы осы дүниеде де, болашақтағы қайта тууларда да қалай жемістерін беретінін түсіндіреді. Ғибадатхана "студенттердің колледжге түсу емтихандарына дайындалуына, бұзылған жасөспірімдерді өзгертуге, мамандарға сенімділік қалыптастыруға және отбасыларды біріктіруге" көмектесетінін үйретеді. Қайырымдылық жасаушылар ғибадатханаға берген садақаларына және жасаған ізгіліктеріне қуанышты, ал сыншылар "ізгілікті ақшаға айырбастауға болатын тауар ретінде" және "діни тұтынушылықтың" бір түрі ретінде сатуға болатынын айтады. Ват Пхра Дхаммакаяның іс-әрекеттерін кейде шабуылдаушылар "өркендеу қозғалысы" деп сынға алады, себебі мүшелер ғибадатханаға беру және медитациямен бірге жасалған ізгілік өздерінің "өркендеуі мен мәртебесін" қамтамасыз ете алады деп санайды. Ғибадатхананың коммерцияландыруға бағытталған тәсілі Таиландтағы басқа да өркендеу қозғалыстарында көрінеді. Ват Пхра Дхаммакая ғибадатханалар салу және ұйымын басқару үшін садақа мен ізгілікке сүйенеді. Маккензи былай дейді: "Ол тұтынушылардың бәсекелестік және жарнамалық стратегиясын қолданады, дәстүрлі сенімге негізделген ізгілікті жинақтау, ал соңында ізгіліктің тауарға айналуына әкеледі". Бұл пікірді антрополог Сандра Кейт та қостайды. Ғибадатханаға садақа бергендерге болашақ қайта тууларда сыйлықтар уәде етіледі және олардың садақалары қоғамдық рәсімдерде мойындалады. Мысалы, ай сайын тұрақты түрде сыйлық беретіндер "миллионерлер клубының" мүшелеріне айналады, олар болашақта "миллионер болып қайта туатындарына" кепілдік алады. Басты демеушілер үлгі ретінде танылады және демеушілер тобына белгілі бір атақтар беріледі. Маккензидің айтуынша, Ват Пхра Дхаммакаяда "мұны істеуге түрлі ыңғайлы мүмкіндіктер бар", бұл тайлықтардың дәстүрлі кармалық теорияға сенуіне негізделген. Антрополог Апиня Фуэнфусакул ізгілік жасауды Ват Пхра Дхаммакаяда өнімді сатумен салыстырады, ғибадатхана ізгілік жасауды қаншалықты ыңғайлы және жағымды ететінін көрсетеді. Алайда, ғибадатхана мұны буддизмнің қасиетті элементіне зиян келтірмейді, керісінше оны күшейтеді деп санайды. Ғибадатхана рухани практика үшін ғибадатхананың "қолайлы" болуы керек екенін үйретеді, бұл термин Ват Пакнамда да қолданылады. Ғибадатхананың қаржы жинауына қатысты сын-пікірлер 1990 жылдардың соңында, 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының басталуы кезінде күшейді. Діни зерттеулер ғалымы Рашель Скотт Ват Пхра Дхаммакаяға қатысты сынды көбінесе біреуді бір нәрсеге сенуге көндіру үшін материалдық сыйақы қолданатын діни ұйымды сынға алу ретінде жіктеуге болады деп тұжырымдайды, сондай-ақ сыншылардың діни ұйымның таралуын қоғамның сенімдеріне шабуыл деп қарауына бейімділігін атап көрсетеді. Көптеген адамдар Ват Пхра Дхаммакаяның көлемі мен танымалдығын ескере отырып, ғибадатхананың Сангхаға тым көп әсер етуі немесе оны басып алуы мүмкін деп қорқады. Скотт Ват Пхра Дхаммакаяға, оның қаржы жинау практикасына және ізгілік туралы ілімдеріне қатысты сын-пікірлер тай қоғамындағы байлық және ізгілікке қатысты тарихи өзгерістерді көрсетеді деп дәлелдейді. Берілу мен байлық арасындағы байланыс пали тіліндегі жергілікті әдебиетте кең таралған, және Анатапинддика және Жотиқа банкірлерінің оқиқасы сияқты үлгілі демеушілердің көптеген оқиқалары бар. Байлық пен ізгіліктің байланысы көптеген буддалық елдерге қатты әсер етті. Алайда, жиырмасыншы ғасырдың басында дәстүрлі буддалық қоғамдарда ізгілік жасауға қатысты көзқарас өзгерді, өйткені ізгілік жасау Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда өркендеген капитализм мен тұтынушылықпен байланысты болды. 1990 жылдардың басында Таиландта роялистік қайта жандану болды, ал тай буддизмі дәстүрлі ауыл өмірімен және король Бумиболдың жеткілікті экономика философиясында көрініс тапқандай, материалдық байлықты толығымен қабылдамаумен байланысты болды. Сонымен қатар, кейбір буддалық елдерде, мысалы Таиландта, мұғалімдер мен практикашылар арасында ұяттылыққа қатысты басқа буддалық ілімдерді жоққа шығарып, тіпті оларды қорлап, Нирванаға қол жеткізуге ұмтылуға бейімділік бар, бұл үшін буддалық зерттеулер ғалымы Лэнс Кузинс ультиматизм терминін қолданды.

Wat Phra Dhammakaya has a vision of a future ideal society. The temple emphasizes that the daily application of Buddhism will lead the practitioner and society to prosperity and happiness in this life and the next, and the temple expects a high commitment to that effect. The temple emphasizes the making of merit, and explains how through the law of kamma merit yields its fruits, in this world and future rebirths. The temple teaches that its practices can help "students to prepare for college entrance exams, transform wayward teens, cultivate confidence in professionals, and bring families together". Donors are typically very joyful about their giving to the temple and the merit making, while critics argue that "merit was being marketed as some kind of commodity which could be exchanged for money", and a form of "religious consumerism". Wat Phra Dhammakaya practices have sometimes been criticised by some attackers as a "prosperity movement", because members believe giving to the temple coupled with the meditation practices can ensure their own "prosperity and status". The temple's approach to commercializing donations is seen in other prosperity movements of Thailand. Wat Phra Dhammakaya relies on donations and merit making to build temples and operate its organization. It runs consumer savvy media placement and billboards to deploy "consumerist competitive and advertising strategy with the traditional belief of merit accumulation which ends up in the merchandization of merit", states Mackenzie. This is echoed by anthropologist Sandra Cate. The donors of the temple are promised rewards in future rebirths, and their donations are recognized in public ceremonies. For instance, those who gift regular monthly donations become a part of the "millionaires' club" who are guaranteed "rebirth as a millionaire" in future rebirths. Leading donors are publicly recognized as examples, and donor groups are credited by certain titles. Wat Phra Dhammakaya, states Mackenzie, offers "a variety of convenient options" to donate, leveraging the traditional Thai belief in karmic theory as the accumulation of merit through the cycle of rebirths. In the studies of anthropologist Apinya Fuengfusakul she compares the merit making at Wat Phra Dhammakaya with the marketing of a product, pointing out how the temple makes merit making very convenient and pleasant. However, the temple does not see this as compromising the sacred element of Buddhism, but rather as amplifying it. The temple teaches that a temple must be 'suitable' for spiritual practice, a term also referred to in Wat Paknam. The height of the criticism of the temple's fundraising occurred in the late 1990s, during the onset of 1997 Asian Financial crisis. Religious Studies scholar Rachelle Scott concludes that criticism of Wat Phra Dhammakaya can mostly be categorized as criticism on a religious organization that uses material rewards to persuade someone to believe something, and the tendency of critics to regard a religious organization's propagation as an attack on the beliefs of the community. It has been pointed out that many people are afraid that, given Wat Phra Dhammakaya's size and popularity, the temple may exert too much influence in the Saṅgha, or take over the Saṅgha. Scott has argued that criticism against Wat Phra Dhammakaya, its fundraising practices and teachings on merit making, partly reflect historical changes in Thai society with regard to wealth and merit making. The relation between giving and wealth is ubiquitous in vernacular Pāli literature, and many stories of exemplary donors exist, such as the stories of the bankers Anāthapiṇḍika and Jōtika. The association of wealth with merits done has deeply affected many Buddhist countries. At the turn of the twentieth century, however, perspectives of merit making had changed in traditional Buddhist societies, as merit making became associated with capitalism and consumerism, which had been rising in South and Southeast Asia. In the early 1990s, there was a royalist revival in Thailand, and Thai Buddhism became associated with the traditional village life and a sole rejection of material wealth, as reflected in King Bhumibol's sufficiency economy philosophy. Also, in some Buddhist countries, such as Thailand, there is a tendency among teachers and practitioners to dismiss and even revile merit making in favor of other Buddhist teachings about detachment and attaining Niṛvāna, for which Buddhist Studies scholar Lance Cousins has coined the term ultimatism.

Парами мен өзін-өзі дамыту

Ғибадатханаға сәйкес, Парамис (лат. "жетілулер") адамдар үнемі ізгілік істер жасағанда қалыптасады, ал бұл ізгіліктер уақыт өте келе "жинақталады" (กลั่นตัว). Адамдар өмірін ізгілікке арнағанда осылай болады. Ват Пхра Дхаммакая парамистерді тек Буддалардың ғана иелігі деп қарастырмайды, бірақ азаптан құтылудың буддалық мақсатына ұмтылатын әркім үшін қажет деп санайды. Дәстүр бойынша он парами бар, яғни қайырымдылық, мораль, зәрділік, даналық, күш-жігер, шыдамдылық, шындық, нық қадамдық, мейірімділік және тепе-теңдік. Осының бәрін қайырымдылық, мораль және рухани дамудың үш жолы арқылы іске асыруға болады, оның ішінде медитация да бар. Сондықтан Ват Пхра Дхаммакаяның көзқарасы бойынша, қайырымдылық жасау және ізгілік жинау – өзін-өзі тәрбиелеу және өзін-өзі құрбан ету практикасы болып табылады, онда ізгіліктің маңызы берілген сомада емес, ниетте. Мінезді қалыптастырудың бір түрі ретінде қайырымдылықтың идеалы ғибадатхана мәдениетінде "Cittaṃ me" деген сөздермен білдіріледі, яғни "Мен жеңіске жеттім", бұл ішкі жамандықтарды жеңуді білдіреді. Өзін-өзі өзгертудің маңыздылығын түсіндіру үшін Ват Пхра Дхаммакая көбінесе Маңгала Суттаға, этикаға баса назар аударатын буддалық суттраға (сөздер жинағына) сілтеме жасайды. Ғибадатхананың алғашқы жылдарынан бері ел бойынша ұйымдастырылып келе жатқан этикалық жарыстар осы суттраға негізделген. Сонымен қатар, ғибадатханада Типитакадан үлгілі қайырымдастар және ізгілік істердің нәтижелері туралы дәстүрлі әңгімелер жиі айтылады. Жеке адамгершілікке баса назар аудару ғибадатхананың қоғамға деген көзқарасында да көрінеді: ғибадатхана қоғам жүйесін өзгертуден гөрі жеке адамның моральдық қасиеттерін нығайтуға көбірек мән береді және мемлекеттің әл-ауқатын азаматтарының ізгілігімен өлшейді. Зерттеулер де ғибадатхананың жақтастарының пікірінше, азырғы экономикалық проблемалардың басты себебі – адамдардың ізгіліктен қағылуы екенін растайды. Шындығында, әр жыл сайын ғибадатханада Жер күні тойланады, онда ғибадатхананың ұраны "Әлемді тазала, санаңды тазала" айтылады. Ғибадатхананың мәлімдемесіне сәйкес, қоршаған орта жақсаруы үшін әркім өз санасын тазалауға кірісуі керек.

According to the temple, Pāramīs (lit. "perfections") are formed when people do merits consistently, and these merits become 'concentrated' (กลั่นตัว) through the passage of time. This happens when people dedicate their lives to merit making. Wat Phra Dhammakaya does not consider pāramīs solely the domain of Buddhas to be, but as necessary for everyone aiming for the Buddhist goal of release from suffering. There are traditionally ten pāramīs, that is, giving, morality, renunciation, wisdom, effort, patience, truth, resolute determination, loving kindness and equanimity. All of these can be practiced through the three practices of giving, morality and mental development, which includes mostly meditation. The practice of giving and merit making in Wat Phra Dhammakaya's perspective is therefore a practice of self training and self sacrifice, in which merit is dependent on intention, not merely the amount donated. The ideal of giving as a form of building character is expressed in the temple's culture with the words Cittaṃ me, meaning 'I am victorious', referring to the overcoming of inner defilements
To explain the importance of self transformation, Wat Phra Dhammakaya often refers to the Maṇgala Sutta, a Buddhist sutta (discourse) that emphasizes ethics. The ethics contests the temple has been organizing throughout the country since its early years are heavily based on this sutta. Also, the temple often refers to traditional narratives from the Tipiṭaka regarding exemplary donors and the fruits that merit making yields. The emphasis on individual ethics is also expressed in the temple's view on society: the temple emphasizes strengthening the individual's morality more than changing the system of society, and measures the welfare of the state by the virtue of its citizens. Field research also confirms that the temple's practitioners believe the individual's lack of virtue to be the main reason for current economic problems. Indeed, every year Earth Day is celebrated in the temple, on which the motto of the temple "Clean the world, clean the mind" is brought forward. The temple states that the environment will only improve if one starts working on clearing up one's own mind.

Рухани достық

Ғибадатхананың іс-шараларына қатысушылар бұл жерді отбасы сияқты сезінетінін айтады. Тейлордың сөзіне қарағанда, ғибадатхананың табысының бір себебі оның икемді әлеуметтік құрылымы болуы мүмкін, ол жаңадан келгендерге ашық болуға жағдай жасайды. Ғибадатхана өзінің ізбасарларын белгілі бір қызығушылықтары бар топтарға біріктіреді. Ғибадатхананың үйретулерінде, жаттығушыларға бірге медитация жасау үшін «жақсы рухани дос үйлері» (кальянаммитта үйлері) құруға кеңес беріледі және жаттығушылар жетекші рөлдерді атқаруға дайындалады. Ват Пхра Дхаммакая үйлер, ғибадатханалар және мектептер қоғамға жауапты азаматтарды тәрбиелеу үшін бірігуі керек екенін қаперіне салады және осы мақсатта бағдарламалар ұйымдастырады. Ғибадатхананың айтуынша, кальянаммитталардың қауымдастығы да үлгілі әсер етеді. Ғибадатхана әдебиетінде көрсетілгендей, ғибадатхананың салтанаттар кезінде үлкен жиналыстарға ерекше мән беруінің себебі – мұндай жиналыстар «әлем халқы тоқтап, ойланып, неліктен соншама көп адам бір жерге медитация жасау үшін жиналғанын сұрап, олар өздеріне жауап табуға тырысады» деген әсерді қалдыруында. Ват Пхра Дхаммакая ағалар мен жоғары лауазымды адамдарға құрмет көрсетуге ерекше көңіл бөледі. Бұл монахтарға қатысты ғана емес, қарапайым адамдар арасында да қолданылады. Кеңес беруге ыңғайлы болу, қарапайымдық, жұмсақ сөйлеу сияқты қасиеттер ғибадатхананың іс-шаралары мен үйретулері арқылы ынталандырылады және насихатталады. Мұндай қасиеттер медитациялық тәжірибеде жетістікке жетумен де байланысты. Фуэнфусакул Ват Пхра Дхаммакаядағы құрмет мәдениетінің түбі Касесарт университетінің ағалық жүйесінде екенін болжайды, одан ғибадатхананың алғашқы буын монахтары көбінесе бітірген. Касесарт – буддалық студенттік қоғамды қайта жаңғыртып, ғибадатхананың көмегімен дамытқан алғашқы университеттердің бірі болды, ал көптеген басқа университеттердегі буддалық қоғамдар Касесарт буддалық қоғамының үлгісін қабылдады. Шындығында, ғибадатхана басшылығымен жұмыс істейтін буддалық қоғамдардың негізгі қызметтерінің бірі – студенттердің өз ұстаздарына алғыс айту және құрмет көрсету үшін өткізілетін Вай Хру дәстүрін қайта жаңғырту. Алма-матер дәстүрлерін ескермегенде, Литальян Ват Пхра Дхаммакаяның иерархия мен ағалыққа құрмет көрсетуі лауазым мен мәртебе лайықты амалдар мен карма арқылы қол жеткізіледі деген сенімнен туындайды деп болжайды.

Participants in the temple's activities report that the temple feels like a family. According to Taylor, the temple's success may be partly explained by the flexible social structure of the temple, allowing for openness to newcomers. The temple organizes its followers into groups with certain interests. In teachings of the temple, practitioners are encouraged to set up kalyāṇamitta homes ('homes of good spiritual friends') to meditate together with friends and family, and practitioners are trained to take on leading roles. Wat Phra Dhammakaya makes it a point that homes, temples and schools should unite in creating responsible members of society, and organizes programs to that effect. Communities of kalyāṇamittas also have an exemplary effect, according to the temple. One of the reasons why the temple emphasizes huge gatherings during ceremonies, as stated in the temple's literature, is that such gatherings will effect that "people of the world will stop, think and ask themselves why so many people have gathered in one place to meditate ( ) and they will strive to find the answer for themselves". Wat Phra Dhammakaya very much emphasizes respect for one's seniors and people in higher rank. This holds for lay people towards monks, but also amongst lay people. Qualities such as being easy to advise, being humble, being soft spoken and so on, are encouraged and promoted through the temple's activities and teachings. Such qualities are also connected to accomplishment in meditation practice. Fuengfusakul speculates that the culture of respect of Wat Phra Dhammakaya has its roots in the seniority system of Kasetsart University, from which the first generation of the temple's monks were mostly graduated. Kasetsart was one of the first universities where the Buddhist student society was revived and promoted by the temple, and Buddhist societies at many other universities followed the model of the Kasetsart Buddhist society. Indeed, one of the main activities at the Buddhist societies led by the temple is the revival of the custom of Wai Khru, a ceremony for students to express gratitude and respect to their teacher. Alma mater traditions aside, Litalien speculates that Wat Phra Dhammakaya's emphasis on respect for hierarchy and seniority comes from the conviction that position and status are gained by merit making and karma.

Ти Сат Хең Тхам

Ват Пхра Дхаммакаяның қадір-қасиет жасау, адамгершілік және медитация туралы үйретулері ғибадатхана тарапынан жеке бақыт пен әлемдік бейбітшілікке ғана емес, сонымен қатар жоғары мақсатқа қызмет ететіні айтылады. Ғибадатхана адам өмірінің жоғары мақсаты – бодисатталар жолындағы парамилерді дамыту екенін үйретеді. Ғибадатхананың жақтастары Буддалық деңгейге жетуді мақсат етеді, бірақ осы мақсатты Ти Сат Хаенг Тхам (ที่สุดแห่งธรรม) деп атайды, яғни "Дхамманың ең жоғарысы". Бұл мақсаттың барлық тірі жандарды Нирванаға жеткізуге көмектесу екені айтылады, бұл үшін ең жоғары күш-жігер қажет. Осы тұрғыда парами – жақсылықты дамыту үшін өмірін құрбан етуге дайын тұру әдеті ретінде де анықталады.

Кереметтер

Ват-Фра-Дхаммакая дәстүрлі сиқырлы рәсімдерге, жақсы-жаманды болжайтын айтуға және лотерея нөмірлерін беруге араласпаса да, керемет нәрселердің бәріне де қарсы емес. Луанг Пу Содх пен Маэчи Чандраның өмірбаянында ғибадатханада осы екі ұстаздың медитация шеберлігіне байланысты керемет оқиғалар жиі айтылады, осылайша олардың ұрпағының құндылығын көрсетеді. Маккензи атап көрсетеді, ғибадатханаға келгендердің бәрі де кереметке қызығушылық танытпайды, бірақ бұл ғибадатхананың тартымдылығының бір бөлігі болып табылады: "Кейбір мүшелер Дхамма лекцияларының логикасы мен маңыздылығын ерекше бағалайды, ал басқалары четия және басқа ғимараттардың оларға тигізетін әсерінен көп нәрсе алады, үшіншілері достарымен кездесуге ерекше мән береді және көптеген адамдар медитацияға өте қатты мән береді. Мен ғибадатханада кереметті сезінуді үміттенетін мүшелермен де кездестім". Осыған ұқсас пікірде, тәлімгерлер медитацияның тек сананы тыныштандырмай, сонымен қатар сыртқы әлемге керемет әсер етеді деп санайды, әсіресе айдың бірінші жексенбісіндегі медитациялар. Фуэнфусакуль, алайда, ғибадатхана керемет пен рационалды немесе ғылыми арасындағы қашықтықты азайтуға бейім екенін және керемет немесе паранормальді құбылыстарды түсіндіру үшін ғылымды пайдаланатынын айтады.

Дүниежүзілік Дхаммакая орталығы

1984 жылдан бері ғибадатхананың рәсімдеріне қатысушылардың саны оның сыйымдылығын асып, екі мың раи (3,2 км²) аумақты кеңейту және Дүниежүзілік Дхаммакая орталығын салу туралы шешім қабылдады. Ғимараттар медитациялық тәжірибеден алынған қағидалар бойынша жобаланған және ғибадатхана мәлімдегендей, мың жылға дейін тұруға арналған. Аймақта бірнеше маңызды ғимараттар бар:

Ұлы Сафа Дхаммакая залы: 1997 жылы салынған, ангар сияқты құрылыс – бұл медитация, буддалық лекциялар мен рәсімдер, балалар бағы, жастарға білім беру және монахтардың конференциялары үшін қолданылатын көп функциялы екі қабатты ғимарат. Жоғарғы қабаты 150 000 адамға арналған. Төменгі қабаты негізінен тұрақ ретінде пайдаланылады, бірақ қажет болған жағдайда тағы 150 000 адамға отыруға мүмкіндік береді. Дхаммакая Цетиясы: Дхаммакая Цетиясы ғибадатханада ішкі тыныштық арқылы әлемдік бейбітшіліктің символы ретінде сипатталған. Дизайны Санчи, Борободур, Анурадхапура, Шведагон және Паган Корольдығының ступалары сияқты әртүрлі ежелгі ступалардың сәулеттік стиліне негізделген. Цетияның пішіні – 32 метр биіктігі және 108 метр диаметрі бар жарты шар тәрізді күмбез. Жарты шар тәрізді күмбез Будданы, оны қоршаған ішкі террасалар – Дхамманы, ал граниттен жасалған сыртқы террасалар – Сангханы бейнелейді. Күмбездің және террасалардың үстінде 300 000 Будда мүсіні орналасқан. Әрбір мүсіннің үстінде сыйлық берушінің аты жазылған, бұл ежелгі дәстүр. Цетияның ішінде сақталған буддалық мәтіндер, тағы 700 000 Будда мүсіні және 4,5 метрлік күмістен жасалған үлкен Будда бар. Ұлы медитация амфитеатры: Ұлы медитация амфитеатры – монахтар, саманералар (жас жаңадан келгендер) және әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдар медитация жасау және дұға ету үшін салынған екі қабатты стадион сияқты құрылым. Амфитеатр Цетияның айналасында салынған және 300 000 адамды қабылдай алады. Оның құрылысы 2004 жылы аяқталды. Алпысыншы жылдық ғимарат: Бұл ғимарат Дхаммакая медитациясын жоғары деңгейде жүргізу үшін жоспарланған. Шатырында 300 000 Будда мүсіні орналасқан. Сфералық пішін медитацияда жетістікке жетуді символдайды. Қазіргі уақытта Дхаммакая қоры осы ғимаратта орналасқан. Бұлардан басқа, Дүниежүзілік Дхаммакая орталығында кеңсе ғимараттары, медициналық орталық, саманераларға арналған кути, компьютерлік орталық және спутниктік телеарна мен радиоарнаға арналған хабар тарату орталығы да бар. Ват Пхра Дхаммакаяның мақсаты – Дүниежүзілік Дхаммакая орталығын христиандар үшін Ватикан қаласы, мұсылмандар үшін Мекке сияқты, бүкіл әлемнен келген буддистердің кездесу және қасиетті сапарлар орынына айналдыру.

The Great Sapha Dhammakaya Hall: This hangar like construction built in 1997 is a multi functional two storey building, used for meditation, Buddhist lectures and ceremonies, a crèche and youth training, and monastic conferences. The upper level has been designed to accommodate 150,000 people. The lower level is used primarily for parking but can be used as seating capacity for an additional 150,000 people, if necessary. The Dhammakaya Cetiya: The Dhammakaya Cetiya is described by the temple as a symbol of world peace through inner peace. The design is based on the architectural style of different ancient stupas, among which are the stupas of Sanchi, Borobodur, Anuradhapura, Shwedagon and the stupas of the Pagan Kingdom. The Cetiya has the shape of a hemispherical dome, thirty two meters high and hundred and eight meters in diameter. The hemispherical dome represents the Buddha, the surrounding inner terraces the Dhamma, and the granite outer terraces the Saṅgha. The exterior holds 300,000 Buddha statues, placed on the dome and the terraces. Each of the images has the name of the donor engraved in it, which is an old tradition. Inside the Cetiya are digitally preserved Buddhist texts, another 700,000 Buddha statues and a large central Buddha of 4.5 m made from sterling silver. The Grand Meditation Amphitheatre: The Grand Meditation Amphitheatre is the name of a two storey stadium like structure built to accommodate monks, sāmaṇeras (young novices) and people from around the world to meditate and pray. The Amphitheatre has been built around the Cetiya and can accommodate 300,000 people. It was finished in 2004. The Sixtieth Year Building: This is a building that is planned to be used for Dhammakaya meditation at an advanced level. On the roof 300,000 Buddha images have been placed. The spherical shape symbolizes attainment in meditation. Currently, the Dhammakaya Foundation is located here. Besides these, in the World Dhammakaya Center there are also more office buildings, a medical center, kutis for the sāmaṇera, a computer center and a broadcast center for the satellite television channel and radio channel. It is the intention of Wat Phra Dhammakaya to develop the World Dhammakaya Center into a meeting place and pilgrimage place for Buddhists from all over the world, just as Vatican City is for Christians and Mecca is for Muslims.

БАҚ-та

Ват Пхра Дхаммакая 2019 жылы Тайландтың «Кел және көр» атты деректі фильмінің тақырыбы болды. 84 минуттық фильмде Ват Пхра Дхаммакаяның ілімдері мен тәжірибелеріне қатысты оның жақтастары мен қарсыластарымен кеңінен сұхбаттасулар жүргізілді, сондай-ақ 2017 жылы тайлық әскери хунтасының ғибадатхананы 23 күнге жапқан оқиғасы баяндалды. Фильмге сыншылар жоғары баға берді, ол түрлі көзқарастарды ұсынып, ғибадатхана мен оның айналасындағы дау-дамайларға қатысты ерекше зерттеу жүргізген, бұрынғы медиада көрсетілгеннен өзгеше ұзын форматты журналистиканың бір түрі ретінде бағаланды. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 2019 жылы Оңтүстік Кореядағы Пусан халықаралық кинофестивалінде өтті, бірақ Тайландтағы медиа цензурасы салдарынан көрсетілуіне тыйым салынды. Екі жылдан кейін фильмке қойылған тыйым алынып, 2021 жылдың сәуір айында тайлық кинотеатрларда көрсетілді және сол жылдың тамыз айында тайлық Netflix платформасында қолжетімді болды. Фильмнің мақұлдануына режиссер таңырқады, себебі бұрынғыда тайлық әскери билігінің ғибадатханаға қатысты әрекеттері ерекше болған. Жаңалықтарды талдаушылар фильмнің мақұлдануын Тайландтың әскери қолдауы бар үкіметінің 2020-2022 жылдарғы тайлық наразылықтардан кейін өзінің беделін жақсартуға жасаған әрекеті болуы мүмкін деп сипаттады.