Поляк әскери қолбасшысы Самуэль Зборовскийдің тағдыры
Samuel Zborowski
Самуэль Зборовский – Польшаның әскери қолбасшысы, магнат. 1584 ж. Бatory мен Замойскийдің бұйрығымен өлімге кесілді. Әулетінің байлығы мен ықпалы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польша әскери қолбасшысы
Polish military commander
Сэмюэль Зборовский (1584 жылы қайтыс болды) – польшалық әскери қолбасшы және шляхтаның (польшалық аристократия) көрнекті өкілі. Ол Польша королі Стефан Батори мен канцлер Ян Замойскийдің жақтастарымен өлімге кесілгені үшін танымал; бұл оқиға сол кездегі польшалық аристократия арасында зор наразылық тудырды.
Samuel Zborowski (died 1584) was a Polish military commander and a notable member of the szlachta (Polish nobility). He is best remembered for having been executed by supporters of the Polish king Stefan Batory and chancellor Jan Zamoyski; an event which caused much uproar among the contemporary Polish nobility.
Өмірбаян
Марцин Зборовскийдің ұлы және Анджей, Ян, Кшиштоф және Пьотрдың інісі, Самуил Польшадағы маңызды мүліктердің мұрагері болды. Оның отбасы Польша патшалығының сарайындағы байлығымен және ықпалымен танымал болды, оның әкесі Краков кастеляны болса, інісі Ян Польша королі II Сигизмундтың жеке хатшысы және сол дәуірдегі ең беделді тұлғалардың бірі еді. Зборовский Сигизмунд II сарайында патшалық ротмистр дәрежесіне көтерілді. Бұл атақ сол кезде өте құрметті саналды және одан әрі лауазымдар мен биліктерге жол ашты. Сигизмундтың қайтысынан және Генрих III де Валуаның Польшаның келесі королі болып сайлануынан кейін, 1574 жылдың 23 ақпанында Вавель қамалында жаңа монархтың құрметіне турнир ұйымдастырылды. Зборовский бірінші болып қолғап тастау құрметіне ие болды, бірақ оның жекпе-жекке шақыруына ешқандай беделді ақсүйек жауап бермеді. Оның орнына, Войнице кастеляны Ян Тенчинскийдің асыл емес сарбазы Карват қолғапты қабылдады. Карват Зборовскийдің қызметшісімен болған жекпе-жекте жеңіске жеткеннен кейін, Зборовский бұл оқиғаны өте ауыр қылмыс деп санады және жаңа монархтың қатысуымен Тенчинскийге шабуыл жасады. Пшемысль кастеляны Анджей Ваповский төбелесшілерді теріс ұстауға тырысты, бірақ Зборовскийдің тоқмағынан жарақат алды. Ваповский демалудан бас тартып, Зборовскийге қарсы науқан бастады; оның жарасы жұқты және ол бір аптадан кейін қайтыс болды. Сеймде (Польша Парламенті) немесе монархтың қатысуымен жасалған кісі өлтіру өлім жазасына кесілгенімен, жаңа король Зборовскийдің күшті отбасымен қақтығысқа түскімсіз болды және оны қорлықсыз қуғынға үкім шығарды. Зборовский Польшадан қашып, сол кездегі Трансильвания князі Стефан Баторийдің сарайына қосылды. Бірнеше айдан кейін Генрих III Польша тағынан бас тартып, Франция королі тағына отырды. Үш жылдан кейін Баторий оның орнына сайланды. Зборовский Польшаға қайтып келді, оның бауырлары, Баторийдің кандидатурасын қолдаған ең белгілі жақтастары, жаңа монарх келгеннен кейін одан да зор атаққа және байлыққа ие болады деп үміттенді. Алайда, маңызды лауазымдардың көп бөлігін Ян Замойскийдің жақтастары иеленді және Зборовский ағайындарының беделі біртіндеп төмендеді. Бұл оларды жаңа корольдің жауына айналдырды, және олардың екеуі, атап айтқанда Анджей мен Кшиштоф, монархтың өміріне қарсы Мәскеу және Вена сарайларымен сөз байластыра бастады. Самуил казак полкін құрастырып, 1580 жылы Московияға қарсы соғысқа және Великие Луки (Wielkie Łuki) жорығына қатысып, өзін оңалтуға тырысты, онда ол батыл жауынгер екенін көрсетті. Алайда, үкім өзгертілмеді және Зборовскийлер өздерінің еңбегі үшін ешқандай сыйақы немесе мойындау алмады. Содан кейін Самуил Дикие Поля аймағына көшіп барды, онда ол казактар арасында танымал болды; олар Осман империясына қарсы бірнеше шабуылдар жасады, бұл Османмен татуласу саясатын ұстанғысы келген король Баторийдің ашуын тудырды. 1584 жылы Зборовскийдің қызметіндегі белгілі композитор және виртуоз лютнист Войцех Длугорай, Зборовскиймен нашар қарым-қатынаста болғандықтан, Зборовский ағайындарының (Кшиштоф пен Самуилдің) жауы Ян Замойскийге қарсы бірнеше айыптау хаттарын жіберді. Осы хаттарда олар корольді өлтіруге дайындықтарын сипаттады. Баторий Замойскийге Зборовскийді өлтіру керектігін айтты; алайда, мұндай бұйрық шығаруға құқығы болмағандықтан, Замойский 1574 жылғы қуғын үкіміне сүйене отырып әрекет етеді. 1584 жылдың мамырында Зборовский Кіші Польшаға (Малопольска) кірді, ол кезде Ян Замойскийдің билігінде болды. Ол Пикариде тұтқындалып, 1584 жылдың 26 мамырында Вавель төбесінде бас кесіліп өлтірілді. Длугорай Зборовскийдің кек алуға ант берген мұрагерлерінен қорқып, Германияға қашуға мәжбүр болды. Өлім жазасы толық заңды болғанына қарамастан, оны көптеген шляхталар, әсіресе протестанттар, кек алу немесе монарх билігін теріс пайдалану актісі ретінде қарады, абсолютизмнің қауіп-қатеріне ескерту (әсіресе Польшаның ақсүйектерінің билігі ескерілгенде, ол жартылай демократияға тең). Зборовский көптеген адамдар үшін шейіт ретінде еске алынды. Оның бауырлары оның кек алу үшін басқа ақсүйектерден қолдау іздеді. 1585 жылдың қарашасында жергілікті сеймикте Кшиштоф Зборовский және оның адамдары кездесу өтетін шіркеуді толтырып (және Замойскийдың келуі күтілген), қару-жарақтарын көрсетіп, басқа ақсүйектерді Замойскийді беруге ашық шақырды. Іс-шара зиратқа көшірілді, онда Зборовский шіркеу қоңырауын соғып, «филибустерлік» әрекетке көшті. Жиында екі түрлі маршал сайланды, біреуі Зборовскийді жақтағандар, екіншісі оппозиция, және қарарлар өте баяу қабылданатын. Олардың бірі Замойскийдің Зборовскийді өлтіруінің заңдылығын қарау үшін ұлттық сеймге ұсыныс жасады. Осы жылдың басында, 1585 жылғы қаңтардағы сеймде Зборовскийдің екі бауыры олардың жоспарлары үшін сотталды және Кшиштоф қуғынға жіберілді. Сот барысында Кшиштоф Зборовскийге қарсы дәлелдер жиналды, соның ішінде ол корольді өлтіруді талқылаған хат. Баторий Кшиштофты келуге шақырды, бірақ ол келмеді. Екінші Зборовскийдің мемлекетке қарсы қылмысы үшін өлім жазасына кесілді. Бұл бұрынғы күшті отбасының билігін толыққанды бұзды.
Son of Marcin Zborowski and brother to Andrzej, Jan, Krzysztof and Piotr, Samuel was an heir of a significant fortune within Poland. His family was notable for its wealth and influence at the royal court of Poland, his father was a castellan of Kraków and his brother Jan was a personal secretary of the king Sigismund II of Poland and one of the most influential people of the epoch. Zborowski rose to the power of a Royal rotmistrz at the court of Sigismund II. The title, quite prestigious at the time, was seen as a base for further titles and powers. After Sigismund's death and the election of Henry III de Valois as the next King of Poland, a tournament was held at the Wawel Castle in honour of the new monarch on 23 February 1574. Zborowski had the honour of throwing his gauntlet as the first knight, yet his proposal of a fight was not responded by any respectable nobleman. Instead, the gauntlet was taken up by certain Karwat, one of non noble soldiers of the castellan of Wojnice Jan Tęczyński. After Karwat defeated Zborowski's servant in a duel, Zborowski felt this as a serious offence and attacked Tęczyński himself, in the presence of a new monarch. Castellan of Przemyśl Andrzej Wapowski tried to calm down the fighters, but was hit with Zborowski's mace and was badly hurt. Wapowski refused to rest and instead started a campaign against Zborowski; his wound got infected and he died a week later. Although a murder committed during a Sejm (Polish parliament) or in presence of a monarch was punishable by death, the new king did not want to start conflicts with the mighty family of Zborowski and sentenced him to banishment, without infamy. Zborowski fled Poland even before the verdict was presented and joined the court of Stefan Batory, then the Prince of Transylvania. After several months Henry III renounced his kingship of Poland in favour of the kingship of France. Three years afterwards Batory was elected his successor. Zborowski returned to Poland, expecting that his brothers, some of the most notable supporters of Batory's candidacy, would raise to even greater fame and wealth after the new monarch arrived. However, most of the important offices were taken by the supporters of Jan Zamoyski and the Zborowski brothers gradually lost importance. This made them enemies of the new king and two of them, namely Andrzej and Krzysztof, started to plot with the courts of Moscow and Vienna against the life of the monarch. Samuel tried to rehabilitate himself by raising a Cossack regiment and taking part in the war against Muscovy and the Velikiye Luki (Wielkie Łuki) Campaign of 1580, where he proved to be a courageous warrior. However, the sentence was not changed and the Zborowskis received no reward or recognition for their efforts. Samuel then moved to Dzikie Pola region where he was a celebrity among the Cossacks; together they carried several raids against the Ottoman Empire, angering king Batory, who wanted to pursue a policy of appeasement with Ottomans. In 1584 Wojciech Długoraj, a notable composer and virtuoso lutenist in Zborowski's service who was maltreated by him, turned several incriminating letters written between the Zborowski brothers (Krzysztof and Samuel) to their enemy Jan Zamoyski. In these letters they described their preparations for the assassination of the king. Batory told Zamoyski that Zborowski should be executed; however as he had no power to issue such an order, Zamoyski would act on the basis of the 1574 banishment sentence. In May 1584 Zborowski entered the area of Lesser Poland (Małopolska), which was then under jurisdiction of Jan Zamoyski. He was arrested in Piekary and executed on 26 May 1584 at the Wawel hill by beheading. Długoraj was forced to flee to Germany for fear of Zborowski's heirs, who swore revenge. Despite the fact that the execution was fully lawful, it was seen by many of the szlachta, most notably by the Protestants, as an act of vengeance or abuse of monarch power, a warning to the dangers of absolutism (especially pronounced given the power of Poland's nobility, amounting to a quasi democracy). Zborowski would be remembered by many as a martyr. His brothers moved to avenge him and tried to gain support from other nobles. At the November 1585 local sejmik, Krzysztof Zborowski and his men filled the church where the meeting was to take place (and where Zamoyski was to appear) and disrupted the proceedings with brandished weapons, openly calling for the other nobles to hand over Zamoyski. The proceedings were moved to the graveyard, where Zborowski proceeded to "filibuster" by ringing the church bell. Two different marshals were elected at the meeting, one by Zborowski's supporters and one by the opposition, and resolutions were only slowly passed, one of which asked the national Sejm to consider the legality of Zamoyski executing Zborowski. Earlier that year, at the Sejm of January 1585 two of Zborowski's brothers were tried for their plans and Krzysztof was banished. During the proceedings, evidence against Krzysztof Zborowski amounted, including a letter in which he discussed killing the king. Bathory summoned Krzysztof to appear, but he did not. The second Zborowski was convicted of treason and sentenced to death. This finally broke the power of the once mighty family.