Кіріспе

Макарий (Макарий; 1482 - 12 қаңтар 1563) - орыс дін қызметкері және әулие. 1542 жылдан 1563 жылға дейін Мәскеу және барлық Русь митрополиті болды. Константинопольдің Экуменикалық Патриархының бекітуінсіз Мәскеуде тағайындалған он бірінші митрополит болды. (Бұл бұрынғы қалыпты жағдай еді.)

Ерте өмір және Менайондағы еңбектері

Макарий Мәскеу маңында дүниеге келген. Оның ата-анасының есімдері (кем дегенде анасының монастырьдағы есімі) белгілі, себебі ол оларға Ұлы Менайонды оқырманына арнаған. Оның әлемдік есімі Михаил болған деп есептеледі. 15 ғасырдың соңында Макарий Боровскідегі Пафнутьево Боровский монастырінде монах болып, онда оқушы, субдиакон, диакон және дін қызметкері болып қызмет еткен. Макарий осы жерде икона сурет өнерін меңгерген. Ол сондай-ақ Иосиф Волоцкий және оның шәкірттерін ықпалды түрде қолдаған. Ол көрнекті орыс дінбасы, жазушы және икона суретшісі болған. 1523 жылы митрополит Даниил Макарийді Можайск монастырінің архимандриты дәрежесіне көтерген. Сол жерде Макарий Мәскеудің ұлы князі Василий III-мен танысқан. Ол Василий III-нің тұрмысқа келмеген Соломония Сабуровадан ажырасуын қолдаған және Елена Глинскаямен екінші некеге тұруға бата берген дін қызметкерлерінің бірі болды. 1526 жылы Макарий Новгород архиепископы болып тағайындалды, онда ол Мәскеуге бағытталған саясатты жүргізген. 1533 және 1535 жылдары ол монах Илья және басқаларды Нева, Ладога және Онега көлдері бойындағы фин-угор халықтары арасында және Кола түбегіне миссионерлік жұмысқа жіберген. (Новгородтағы оның ізбасары Феодосий он жылдан кейін сол аймаққа миссионерлер жіберген.) 1541 жылы Макарий және оның серіктері олардың үлкен еңбегінің бірінші басылымын, Ұлы Менайондарды (орыс тілінде Velikie Minei Chetii) аяқтады. Бұл жинақтағы орыс әулиелерінің өмірі 12 томнан тұрады және айлар бойынша реттелген. Сондай-ақ, ол Иван Бесқарақтың тегін Цезарь Августың ойдан шығарылған бауыры Прусқа дейін бақылайтын «Текше кітабын» (The Book of Degrees of Royal Genealogy) бастаған деп есептеледі. Ол Новгородтағы Әйгілі Даналық соборының кішкентай иконостасындағы иконаларды салған деген де болжам бар.

Ресей митрополиті

Қуатты князь Андрей Шуйскийдің қолдауына ие болған Макарий 1542 жылғы 16 наурызда Мәскеу және барлық Ресей митрополиті болып сайланды. Иван IV-нің кәмелетке толмауы және Шуйскийдің регенттігі кезінде Макарийдің Бояр Думасымен қарым-қатынасы сарай қызметкерлері мен шіркеу басшыларының ар-ұятсыздығына байланысты үнемі "қасірет" сезінуінен туындап, біртіндеп нашарлады. Оның тәуелсіздігі оны бірнеше рет қызметтен шеттетуге әкелді. 1544 жылдың жазында Макарий Мәскеу Кремлінде болған өрттен мүжілмей құтылды. Үш жыл өткен соң, ол Иванның анасының туыстары Глинскийлерді Ресей үкіметінен ығыстыруға қатысты. Иван Қатыгездің ең жақын кеңесшісі болған Макарий 1547 жылғы 16 қаңтарда оның тағына отыру рәсімін ұйымдастырды. Сол жылы ол патшаның Анастасия Захарьина Юрьевамен некелесуіне бата берді. Макарий 1547, 1549 және 1550 жылдардағы земский соборларға белсенді қатысып, қарама-қарсы бояр топтары арасында келісімді жақтады. 1542 жылғы синодта Макарий Максим гректің ізбасары Исаак Собаканы (Чудов монастырының архимандриті) шіркеуден шығаруды бастады. Таңқаларлығы, кейін Макарий грек Максиммен хат алмасып, оның кейбір жазбаларын "Ұлы меноний" еңбегіне қосты, бірақ оның кешірім сұраған өтініштерін қабылдамады. Стоглав және басқа да осындай синодтар (орыс тарихнамасында дәстүрлі түрде Макарий синодтары деп аталады) кезінде Макарий барлық Ресейдің 39 әулиесін қанонизациялады. 1551 жылы Макарий (патшамен бірге) Стоглав соборын шақырып өткізді. Сондай-ақ, ол 1552 жылы Қазанға аттанған орыс әскеріне бата берді. 1559 жылғы Қазан жорығы кезінде Иван Қатыгез Макарийді Мәскеуде қалдырып, оны уақытша мемлекет басшысы етіп тағайындады. 1552 және 1554 жылдары Макарий "Ұлы менонийдің" екінші және үшінші басылымдарын аяқтады. 1553 және 1555 жылдардағы шіркеу кеңестерінде Макарий бояр ұлы Матвей Башкинге, старц Артемийге және монах Феодосий Косойға қарсы діни бұзықшылық айыбын қолдады. Алайда ол Мәскеу Кремліндегі Благовещение соборындағы сурет салуға байланысты диак Иван Висковатий айыптаған монах Сильвестрдің жағын алды. Патша Мәскеуден кеткен кезде Макарий дипломатиялық келіссөздерді жүргізуге және түрлі тапсырмалармен елшілерді шетелге жіберуге жауапты болды. Әйгілі Василий соборының және Кремльдің Алтын палатасының суреттері оның көмегімен салынды. Ол сонымен қатар "Царь және Ұлы князь Иван Васильевичтің патшалығының басталуы туралы жылнаманы" құрастыруға қатысты, яғни Иван Қатыгездің билігінің ресми жылнамасын және Иванның билігі мен саясаты туралы суреттермен безендірілген кітапты жазды.

Кейінгі жылдар

Өмірінің соңғы жылдарында Макарий мемлекеттік істерден қол үзді. Ол Степенная книгасын (немесе Ұрпақтар кітабы) жасауды бақылады, Иван Федоровтың кітап басу ісін қолдады және иконаларды қалпына келтірді. Митрополит Макарий 1563 жылғы 12 қаңтарда қайтыс болды және Мәскеу Кремлінің Успение соборында жерленді. Оның өмірі және Митрополит Макарийдің соңғы күндері туралы әңгіме одан кейін жазылды. Макарий 1988 жылы Ресей Православ шіркеуімен қасиетті деп жарияланды (бірақ оның есімі 18 ғасырдан бергі қасиеттілер тізімінде де кездеседі). Оның иконасы Мәскеудегі Ресейдің ежелгі құжаттар мұрағатының кіреберісіндегі арканың үстіндегі ойыста ілінген.