Суданның Неймери режимі (1969-1985)

Кіріспе

Солтүстік-шығыс Африка мемлекеті (1969–1985)

1969 жылғы 25 мамырда, өзін "Еркін офицерлер қозғалысы" деп атаған бірнеше жас офицерлер (1952 жылғы Египет революциясын бастаған египеттік офицерлердің үлгісімен) Суданда төңкеріс жасап билікті басып алды және Судан тарихында Нимейри дәуірін, сондай-ақ "Мамыр режимін" бастады. Бұл құлпынаюдың негізінде Аббуд режиміне қарсы қастандықтарға қатысы бар полковник Гаафар Нимейри басқарған тоғыз офицер тұрды. Нимейридің төңкерісі басқа топтардың жоспарларын оқшаулады, олардың көпшілігі Судан Коммунистік партиясы (СКП) қолдаған әскери топтарға, араб ұлтшылдарына немесе консервативті діни топтарға байланысты болды. Ол төңкерісті азаматтық саясаткерлердің шешім қабылдау процесін парализге түсіргені, елдің экономикалық және аймақтық проблемаларын шеше алмағаны және Суданды тұрақты конституциясыз қалдырғанымен ақтады.

Революциялық командалық кеңес

Төңкеріс басшылары, төңкеріс туралы білетін бұрынғы бас судья Бабикер Авадалламен бірге, өздерін он мүшелі Революциялық командалық кеңес (РКК) ретінде құрды, ол Нимейри төрағалығымен атқарушы билікке ие болды. РКК билікті өз қолына алғаннан кейін тәуелсіз "Судан социализмін" алға жылжытуға бағытталған "демократиялық республика" құруды жариялады. РКК-ның алғашқы қадамдарына Уақытша Конституцияны тоқтату, барлық мемлекеттік институттарды тарату және саяси партияларға тыйым салу кірді. Сонымен қатар, РКК көптеген өнеркәсіптерді, кәсіпорындарды және банктерді мемлекеттік меншікке алды. Нимейри 63 азаматтық саясаткерді және жоғары әскери шенді офицерлерді қамауға алуға бұйрық берді. Авадалла премьер-министр болып тағайындалып, РКК саясатын іске асыруға тиіс жаңа үкімет құрды. Ол жиырма бір мүшеден тұратын кабинетті басқарды, онда РКК-дан үш офицер болды, олардың ішінде төраға Нимейри, сонымен қатар қорғаныс министрі. Кабинеттің қалған әскери мүшелері ішкі қауіпсіздік және байланыс салаларын басқарды. Авадалла режимінде тоғыз коммунист болды, оның ішінде кабинеттегі екі оңтүстік өкілінің бірі Джон Гаранг, жабдықтау министрі және кейіннен оңтүстік мәселелері министрі. Басқалары өзін марксистер деп жариялады. РКК-да саяси және әкімшілік тәжірибе болмағандықтан, коммунистер үкімет саясатын және бағдарламаларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Жеке SCP мүшелерінің ықпалына қарамастан, РКК партиямен ынтымақтастығы ыңғайлылық үшін жасалғанын мәлімдеді. 1969 жылдың қарашасында, режим коммунистік көмексіз өмір сүре алмайтынын мәлімдегеннен кейін Авадалла премьер-министрліктен шеттетілді. Оның орнына Нимейри келді, ол мемлекет басшысы болумен қатар, негізінен азаматтық үкіметті басқарды. Авадалла РКК төрағасының орынбасары қызметін сақтап, сыртқы істер министрі ретінде және солшыл күштермен байланыс ретінде үкіметте қалды. Ансарлар бастаған консервативті күштер РКК-ға ең үлкен қауіп төндірді. Имам әл-Хади әл-Махди Нил өзеніндегі Аба аралына, Хартумға жақын орналасқан бекінісіне қайтыңыз, өйткені үкімет Ансар қозғалысына соққы беруді жоспарлап отыр деп сенді. Имам демократиялық үкіметке оралуды, коммунистерді биліктен шығаруды және РКК билігін тоқтатуды талап етті. 1970 жылдың наурыз айында Ансардың наразылық толқыны Нимейридің имаммен сөйлесу үшін аралға баруына кедергі келтірді. Одан кейін үкімет әскерлері мен 30 мыңға жуық Ансарлар арасында қақтығыс болды. Ансарлар капитуляциялау туралы ультиматумды қабылдамағаннан кейін, әуеден қолдау алған әскер бөлімдері Аба аралына шабуыл жасады. Шайқаста шамамен 3000 адам қаза тапты. Имам Ефиопия шекарасын кесіп өтуге тырысқанда қаза тапты. Үкімет аль-Хади аль-Махдидің жүрегіне жақын туысы және бұрынғы премьер-министр Садик аль-Махдиді Мысырға жер аударды, онда Насер оны Ансардың басшысы ретінде ағасының орнын басуына жол бермеу үшін күзетпен ұстауға уәде берді. Осы консервативті оппозицияны бейтараптандырғаннан кейін, РКК коммунистердің үкіметке қатысуын кезең-кезеңмен тоқтату үшін саяси ұйымын нығайтуға күш салды. Бұл стратегия SCP ішінде пікірталас тудырды. Партияның бас хатшысы Абдель Халик Махжуб басқаратын православиелік қанат коммунистердің тең серіктестері бар халықтық майдан үкіметін талап етті. Ұлттық коммунистік қанат, керісінше, үкіметпен ынтымақтастықты қолдады. Әскер Ансарды Аба аралында талқандағаннан кейін, Нимейри SCP-ге қарсы шаралар қолданды. Ол Абдель Халик Махжубты елден шығарып жіберуге бұйрық берді. Кейін, SCP бас хатшысы бірнеше ай шетелде болғаннан кейін Суданға заңсыз оралғанда, Нимейри оны үй қамауына алды. 1971 жылдың наурыз айында Нимейри коммунистердің дәстүрлі бекінісі болып табылатын кәсіподақтарды үкімет бақылауына алуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. РКК сондай-ақ коммунистік студенттік, әйелдер және кәсіби ұйымдарға тыйым салды. Сонымен қатар, Нимейри Судан Социалистік Одағы (ССО) деп аталатын ұлттық саяси қозғалысты құруды жоспарлап отырғанын жариялады, ол SCP-ні қоса алған барлық саяси партияларды бақылауға алатын болады. Осы мәлімдемеден кейін үкімет SCP орталық комитетінің және басқа да жетекші коммунистерді тұтқындады. Алайда, SCP жасырын ұйымын сақтап қалды, ол тексеріс кезінде зақымдалған жоқ. Партияға қарсы қосымша шаралар қолданар алдында, SCP Нимейриге қарсы төңкеріс жасады. Төңкеріс 1971 жылдың 19 шілдесінде болды, онда төңкерісшілердің бірі, майор Хашем әл-Атта Нимейриді және президенттік сарайда отырған РКК мүшелерін күтпеген жерден ұстап алды, сонымен қатар Нимейриді қолдайтын офицерлерді де тұтқындады. Атта коммунистердің басымдығы бар жеті мүшеден тұратын революциялық кеңес құрды, ол ұлттық үкімет ретінде жұмыс істеуге тиіс болды. Алайда, төңкерістен үш күн өткен соң, адал әскер бөлімдері сарайға шабуыл жасап, Нимейриді құтқарып, Аттаны және оның серіктерін тұтқындады. Нимейри SCP-ні төңкеріске кінәлі деп танып, жүздеген коммунистерді және наразы әскери офицерлерді қамауға бұйрық берді. Үкімет кейбір оларды атып тастады және көптеген басқаларын түрмеге жапты. SCP-нің шабылынан аман қалған Нимейри социалистік мемлекет құруға деген бейілділігін қайта растады. 1971 жылдың тамыз айында жарияланған арнайы конституция Суданды "социалистік демократия" деп сипаттап, РКК-ны алмастыруға арналған президенттік үкімет нысанын қарастырды. Келесі айда өткен референдумда Нимейри алты жылға президент болып сайланды.

The coup leaders, joined by Babiker Awadallah, the former chief justice who had been privy to the coup, constituted themselves as the ten member Revolutionary Command Council (RCC), which possessed collective executive authority under Nimeiri's chairmanship. On assuming control, the RCC proclaimed the establishment of a "democratic republic" dedicated to advancing independent "Sudanese socialism." The RCC's first acts included the suspension of the Transitional Constitution, the abolition of all government institutions, and the banning of political parties. The RCC also nationalized many industries, businesses, and banks. Furthermore, Nimeiri ordered the arrest of sixty three civilian politicians and forcibly retired senior army officers. Awadallah – appointed prime minister to form a new government that would implement RCC policy directives – wanted to dispel the notion that the coup had installed a military dictatorship. He presided over a twenty one member cabinet that included only three officers from the RCC, among them its chairman, Nimeiri, who was also defense minister. The cabinet's other military members held the portfolios for internal security and communications. Nine members of the Awadallah regime were allegedly communists, including one of the two southerners in the cabinet, John Garang, minister of supply and later minister for southern affairs. Others identified themselves as Marxists. Since the RCC lacked political and administrative experience, the communists played a significant role in shaping government policies and programs. Despite the influence of individual SCP members, the RCC claimed that its cooperation with the party was a matter of convenience. In November 1969, after he claimed the regime could not survive without communist assistance, Awadallah lost the prime ministership. Nimeiri, who became head of a largely civilian government in addition to being chief of state, succeeded him. Awadallah retained his position as RCC deputy chairman and remained in the government as foreign minister and as an important link with leftist elements. Conservative forces, led by the Ansar, posed the greatest threat to the RCC. Imam al Hadi al Mahdi had withdrawn to his Aba Island stronghold in the Nile, near Khartoum, in the belief that the government had decided to strike at the Ansar movement. The Imam had demanded a return to democratic government, the exclusion of communists from power, and an end to RCC rule. In March 1970, hostile Ansar crowds prevented Nimeiri from visiting the island for talks with the imam. Fighting subsequently erupted between government forces and as many as 30,000 Ansar. When the Ansar ignored an ultimatum to surrender, army units with air support assaulted Aba Island. Around 3,000 people died during the battle. The Imam escaped only to be killed while attempting to cross the border into Ethiopia. The government exiled al Hadi al Mahdi's nephew and former Prime Minister Sadiq al Mahdi to Egypt, where Nasser promised to keep him under guard to prevent him from succeeding his uncle as head of the Ansar. After neutralizing this conservative opposition, the RCC concentrated on consolidating its political organization to phase out communist participation in the government. This strategy prompted an internal debate within the SCP. The orthodox wing, led by party secretary general Abdel Khaliq Mahjub, demanded a popular front government with communists participating as equal partners. The National Communist wing, on the other hand, supported cooperation with the government. Soon after the army had crushed the Ansar at Aba Island, Nimeiri moved against the SCP. He ordered the deportation of Abdel Khaliq Mahjub. Then, when the SCP secretary general returned to Sudan illegally after several months abroad, Nimeiri placed him under house arrest. In March 1971, Nimeiri indicated that trade unions, a traditional communist stronghold, would be placed under government control. The RCC also banned communist affiliated student, women's, and professional organizations. Additionally, Nimeiri announced the planned formation of a national political movement called the Sudan Socialist Union (SSU), which would assume control of all political parties, including the SCP. After this speech, the government arrested the SCP's central committee and other leading communists. The SCP, however, retained a covert organization that was not damaged in the sweep. Before further action could be taken against the party, the SCP launched a coup against Nimeiri. The coup occurred on July 19, 1971, when one of the plotters, Major Hashem al Atta, surprised Nimeiri and the RCC meeting in the presidential palace and seized them along with a number of pro Nimeiri officers. Atta named a seven member revolutionary council, in which communists ranked prominently, to serve as the national government. Three days after the coup, however, loyal army units stormed the palace, rescued Nimeiri, and arrested Atta and his confederates. Nimeiri, who blamed the SCP for the coup, ordered the arrest of hundreds of communists and dissident military officers. The government subsequently executed some of these individuals and imprisoned many others. Having survived the SCP inspired coup, Nimeiri reaffirmed his commitment to establishing a socialist state. A provisional constitution, published in August 1971, described Sudan as a "socialist democracy" and provided for a presidential form of government to replace the RCC. A plebiscite the following month elected Nimeiri to a six year term as president.

Оңтүстік проблемасы

Оңтүстіктегі азаматтық соғыстың бастауы 1950 жылдарға дейін барып жетеді. 1955 жылдың 18 тамызында оңтүстік әскерлерінен құралған Экватория корпусы Торит қаласында бүлік көтерді. Судан үкіметінің билігіне бағынудың орнына, көптеген бүлікшілер қаруларымен бірге жасырынған, осылай Суданның оңтүстігіндегі алғашқы соғыстың басталуы болды. 1960 жылдардың соңына қарай соғыс салдарынан шамамен 500 000 адам қаза тапты. Тағы да бірнеше жүз мың оңтүстік халқы ормандарға тығылып кетті немесе көрші елдердегі босқындар лагерлеріне қашып шықты. 1969 жылға қарай бүлікшілер қару-жарақ пен жабдық алу үшін шетелмен байланыс орнатты. Мысалы, Израиль Аняня жасақтарын оқытып, Ефиопия және Уганда арқылы бүлікшілерге қару-жарақ жеткізді. Аняня конгостық бүлікшілерден және халықаралық қару сатушылардан, оңтүстікте және Таяу Шығыста, Батыс Еуропада және Солтүстік Америкадағы оңтүстік судандық эмигранттардан жиналған қаражатқа қару сатып алды. Көтерілісшілер үкіметтік әскерлерден де қару-жарақ, жабдықтар мен керек-жарақтарды тартып алды. Әскери тұрғысынан алғанда, Аняня оңтүстік ауылдық аймақтарының көп бөлігін бақылады, ал үкіметтік күштер аймақтың ірі қалаларын басып алды. Партизандар алыс лагерьлерден еркін әрекет ететін. Дегенмен, бүлікшілердің күші шамалы болғандықтан, бір аймақта тиімді болуы қиын болды. Аняня жасақтарының саны 5 000-нан 10 000-ға дейін жетеді деп есептелді. 1969 жылғы төңкерістен кейін үкімет бүлікшілерге қарсы операцияларын азайтты. Бірақ келіссөздер нәтиже бермеген соң, Хартум оңтүстіктегі әскер санын 1969 жылы 12 000-ға дейін арттырып, бүкіл аймақта әскери қимылдарды күшейтті. 1968 жылдың тамызында Кеңес Одағы Суданмен 100 миллионнан 150 миллион АҚШ долларына қару-жарақ келісімі жасады, оған Т-55 танктері, бронетранспортерлер мен ұшақтар кірді. Бірақ 1969 жылдың мамырына дейін ел Хартумға ешқандай жабдық жеткізе алмады. Осы кезеңде Судан Мысырдан советтік өндіріспен жасалған кейбір қару-жарақтарды алды, олардың көп бөлігі Судан әуе күштеріне жіберілді. 1969 жылдың соңына қарай Кеңес Одағы 85 мм-лік зениттік пулялардың, он алты МиГ-21 және бес Ан-24 көлік ұшағының белгісіз мөлшерін жеткізіп берді. Келесі екі жылда Кеңес Одағы Суданға Т-54 және Т-55 танктері, БТР-40 және БТР-152 жеңіл бронетранспортерлері сияқты көптеген жабдықтарды жеткізді. 1971 жылы Хартумға қарсы күштердің басшысы болған Джозеф Лагу Оңтүстік Судан Азаттық қозғалысын (SSLM) құрды. Аняня басшылары оның артынан бірікті, және оңтүстік саясаткерлерінің көпшілігі SSLM-ді қолдады. SSLM Оңтүстік Суданның көптеген аймақтарында басқару инфрақұрылымын құрғанмен, нақты билік Аняняда болды, оның төбесінде Лагу тұрды. Саяси қиындықтарға қарамастан, Нимейри оңтүстіктегі бүлікшілікті тоқтатуға бейілді болды. Ол аймақтық өзін-өзі басқаруды және оңтүстікте экономикалық дамуды іске асыру арқылы соғысты тоқтатып, аймақты тұрақтандыруға болатынына сенді. 1971 жылдың қазанында Хартум SSLM-мен байланыс орнатты. Ұзақ кеңес беруден кейін, 1972 жылдың ақпанында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында SSLM және Судан үкіметінің делегациялары арасында конференция өтті. Бастапқыда екі тараптың пікірлері мүлдем қарама-қарсы болды, оңтүстіктер жеке оңтүстік үкіметі бар федералды мемлекет құруды және тек Суданға сыртқы қауіп төнген жағдайда ғана федералды президенттің басшылығына бағынатын әскерді талап етті. Бірақ ақырында екі тарап Эфиопия императоры Хайле Селассидің көмегімен келісімге келді. Аддис-Абеба келісімі оңтүстік аймаққа автономияны кепілдеді, ол Экватория (қазіргі Аль-Истивай), Бахр-эль-Газал және Жоғарғы Нил (қазіргі Аали-ан-Нил) провинцияларынан тұрады, және ұлттық президенттің ұсынысы бойынша сайланған Оңтүстік аймақтық ассамблея тағайындаған аймақтық президентпен басқарылады. Аймақтық президент тағайындаған Жоғары атқарушы кеңес немесе кабинет қорғаныс, сыртқы істер, валюта және қаржы, экономикалық және әлеуметтік жоспарлау және аймақаралық мәселелер сияқты салаларды қоспағанда, аймақтағы үкіметтің барлық аспектілеріне жауапты болады. Оңтүстікке, соның ішінде білікті Аняня ардагерлері, Судан армиясының 12 000 адамнан тұратын оңтүстік бөлімшесіне қосылады, онда солтүстік және оңтүстік офицерлерінің саны тең болады. Келісімдер сонымен қатар араб тілін Суданның ресми тілі ретінде, ал ағылшын тілін оңтүстіктің негізгі тілі ретінде мойындады, ол әкімшілікте қолданылады және мектептерде оқытылады. Көптеген SSLM басшылары келісімге қарсы болса да, Лагу оның шарттарын мақұлдады және екі тарап та атысты тоқтатуға келісті. Ұлттық үкімет келісімді заңдастыратын жарлық шығарды және оңтүстік босқындарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін халықаралық қарулы күштер комиссиясын құрды. Хартум 1955 жылдан бастап кешірім жариялады. Екі тарап 1972 жылдың 27 наурызында Аддис-Абеба келісіміне қол қойды, ол содан кейін Ұлттық Бірлік күні ретінде тойланды.

The origins of the civil war in the south date back to the 1950s. On August 18, 1955, the Equatoria Corps, a military unit composed of southerners, mutinied at Torit. Rather than surrender to Sudanese government authorities, many mutineers disappeared into hiding with their weapons, marking the beginning of the first war in southern Sudan. By the late 1960s, the war had resulted in the deaths of about 500,000 people. Several hundred thousand more southerners hid in the forests or escaped to refugee camps in neighboring countries. By 1969 the rebels had developed foreign contacts to obtain weapons and supplies. Israel, for example, trained Anyanya recruits and shipped weapons via Ethiopia and Uganda to the rebels. The Anyanya also purchased arms from Congolese rebels and international arms dealers with monies collected in the south and from among southern Sudanese exile communities in the Middle East, Western Europe, and North America. The rebels also captured arms, equipment, and supplies from government troops. Militarily, the Anyanya controlled much of the southern countryside while government forces occupied the region's major towns. The guerrillas operated at will from remote camps. However, rebel units were too small and scattered to be highly effective in any single area. Estimates of Anyanya personnel strength ranged from 5,000 to 10,000. Government operations against the rebels declined after the 1969 coup. However, when negotiations failed to result in a settlement, Khartoum increased troop strength in the south to about 12,000 in 1969, and intensified military activity throughout the region. Although the Soviet Union had concluded a US$100 million to US$150 million arms agreement with Sudan in August 1968, which included T 55 tanks, armored personnel carriers, and aircraft, the nation failed to deliver any equipment to Khartoum by May 1969. During this period, Sudan obtained some Soviet manufactured weapons from Egypt, most of which went to the Sudanese air force. By the end of 1969, however, the Soviet Union had shipped unknown quantities of 85mm antiaircraft guns, sixteen MiG 21s, and five AN 24 transport aircraft. Over the next two years, the Soviet Union delivered an impressive array of equipment to Sudan, including T 54 and T 55 tanks; and BTR 40 and BTR 152 light armored vehicles. In 1971 Joseph Lagu, who had become the leader of southern forces opposed to Khartoum, proclaimed the creation of the Southern Sudan Liberation Movement (SSLM). Anyanya leaders united behind him, and nearly all exiled southern politicians supported the SSLM. Although the SSLM created a governing infrastructure throughout many areas of southern Sudan, real power remained with Anyanya, with Lagu at its head. Despite his political problems, Nimeiri remained committed to ending the southern insurgency. He believed he could stop the fighting and stabilize the region by granting regional self government and undertaking economic development in the south. By October 1971, Khartoum had established contact with the SSLM. After considerable consultation, a conference between SSLM and Sudanese government delegations convened at Addis Ababa, Ethiopia, in February 1972. Initially, the two sides were far apart, the southerners demanding a federal state with a separate southern government and an army that would come under the federal president's command only in response to an external threat to Sudan. Eventually, however, the two sides, with the help of Ethiopia's Emperor Haile Selassie, reached an agreement. The Addis Ababa accords guaranteed autonomy for a southern region—composed of the three provinces of Equatoria (present day Al Istiwai), Bahr al Ghazal, and Upper Nile (present day Aali an Nil) under a regional president appointed by the national president on the recommendation of an elected Southern Regional Assembly. The High Executive Council or cabinet named by the regional president would be responsible for all aspects of government in the region except such areas as defense, foreign affairs, currency and finance, economic and social planning, and interregional concerns, authority over which would be retained by the national government in which southerners would be represented. Southerners, including qualified Anyanya veterans, would be incorporated into a 12,000 man southern command of the Sudanese army under equal numbers of northern and southern officers. The accords also recognized Arabic as Sudan's official language, and English as the south's principal language, which would be used in administration and would be taught in the schools. Although many SSLM leaders opposed the settlement, Lagu approved its terms and both sides agreed to a cease fire. The national government issued a decree legalizing the agreement and creating an international armistice commission to ensure the well being of returning southern refugees. Khartoum also announced an amnesty, retroactive to 1955. The two sides signed the Addis Ababa Agreement on March 27, 1972, which was thereafter celebrated as National Unity Day.

Саяси өзгерістер

Оңтүстік аймақта орналасқаннан кейін Нимейри солтүстік мұсылман діни топтарымен келісімге келуге тырысты. Үкімет Ансарлардың арасында қолдау тапқан әкімшілік децентрализацияны жүзеге асырды, бұл солтүстіктегі белсенділіктің ең күшті болған қалаларға қарағанда ауылдық аймақтарға басымдық берді. Хартум исламның елдегі ерекше статусын қайта бекітті, шариғатты барлық заңнаманың бастауы ретінде мойындады және түрмеде отырған кейбір діни топтардың мүшелерін босатты. Дегенмен, Садық әл-Махди басшылығымен Суданның шегінен тыс жерде ұйымдасқан және кейін Ұлттық майдан деп аталған консервативті топтармен келісу Нимейриге оңай болмады. 1972 жылдың тамызында Нимейри тұрақты конституция жобасын әзірлеу үшін Конституциялық жиналысты құру арқылы өзінің беделін нығайтуға тырысты. Одан кейін ол жиналыстан сайланған мүшелерден тұратын кабинетті тағайындауға рұқсат беру үшін үкіметтің отставкасын сұрады. Нимейри оңтүстік келісіміне қарсы болған немесе ССУ-дың Мысырға жақын фракциясымен байланысы бар адамдарды шеттетуге тырысты. 1973 жылдың мамырында Конституциялық жиналыс конституция жобасын жариялады. Бұл құжат президенттік үкіметтің сақталуын, ССУ-ды жалғыз рұқсат етілген саяси ұйым ретінде мойындауын және оңтүстік аймаққа аймақтық автономия беруді көздейді. Конституцияда сондай-ақ сайлаушылардың 250 орындық Халық Ассамблеясының мүшелерін ССУ бекіткен тізімнен таңдауы тиіс екені де көрсетілді. Конституция исламды Суданның мемлекеттік діні ретінде таныса да, христиан дінін көптеген судандықтардың діні ретінде мойындады. 1974 жылдың мамырында сайлаушылар ассамблеяға 125 мүше таңдады, SSU-ға байланысты кәсіби және мамандық топтары 100 мүше тағайындады, ал президент қалған 25 мүшені тағайындады. Нимейридің саясатына және үкіметтегі әскери рөлдің күшеюіне наразылық, сондай-ақ азық-түлік тапшылығы мен оңтүстік аймақтағы жағдай, көптеген мұсылман консерваторларының пікірінше, қарсылыққа ұшырады. 1973 және 1974 жылдары Нимейриге қарсы сәтсіз төңкеріс әрекеттері жасалды. Мұсылман және солшыл студенттер де үкіметке қарсы наразылық акцияларын ұйымдастырды. 1974 жылдың қыркүйегінде Нимейри төтенше жағдай режимін жариялап, ССУ-ды тазартуды және көптеген диссиденттерді тұтқындауды жүргізді. Нимейри сондай-ақ кейбір кабинет мүшелерін өзіне адал әскери шенеуніктермен алмастырды. Нимейриге қарсы консервативті оппозиция 1974 жылы құрылған Ұлттық майданға бірікті. Ұлттық майданға Садыққа қарасты "Умма" партиясының өкілдері, Ұлттық унионист партиясы және сол кездегі "Мұсылман бауырластығының" саяси қанаты болған "Исламдық устав" майданы кірді. Олардың қызметі 1976 жылдың шілдесінде Ансарлардың ықпалымен жасалған төңкеріс әрекетінде айқын көрінді. Үкімет әскерлері Хартумда 700-ден астам бүлікшіні өлтіріп, көптеген қарсыластарды, соның ішінде көптеген белгілі діни қайраткерлерді тұтқындау арқылы тәртіпті тез арада қалпына келтірді. Осы алапаттықтарға қарамастан, 1977 жылғы президенттік сайлауда Нимейри 98,3% дауыспен қайта сайланды, сайлауда қарсы кандидат болған жоқ.

After the settlement in the south, Nimeiri attempted to mend fences with northern Muslim religious groups. The government undertook administrative decentralization, popular with the Ansar, that favored rural over urban areas, where leftist activism was most evident. Khartoum also reaffirmed Islam's special position in the country, recognized the sharia as the source of all legislation, and released some members of religious orders who had been incarcerated. However, a reconciliation with conservative groups, which had organized outside Sudan under Sadiq al Mahdi's leadership and were later known as the National Front, eluded Nimeiri. In August 1972, Nimeiri sought to consolidate his position by creating a Constituent Assembly to draft a permanent constitution. He then asked for the government's resignation to allow him to appoint a cabinet whose members were drawn from the Constituent Assembly. Nimeiri excluded individuals who had opposed the southern settlement or who had been identified with the SSU's pro Egyptian faction. In May 1973, the Constituent Assembly promulgated a draft constitution. This document provided for a continuation of presidential government, recognized the SSU as the only authorized political organization, and supported regional autonomy for the south. The constitution also stipulated that voters were to choose members for the 250 seat People's Assembly from an SSU approved slate. Although it cited Islam as Sudan's official religion, the constitution acknowledged Christianity as the faith of a large number of Sudanese citizens. In May 1974, voters selected 125 members for the assembly; SSU affiliated occupational and professional groups named 100; and the president appointed the remaining 25. Discontent with Nimeiri's policies and the increased military role in government escalated as a result of food shortages and the southern settlement, which many Muslim conservatives regarded as surrender. In 1973 and 1974 there were unsuccessful coup attempts against Nimeiri. Muslims and leftist students also staged strikes against the government. In September 1974, Nimeiri responded to this unrest by declaring a state of emergency, purging the SSU, and arresting large numbers of dissidents. Nimeiri also replaced some cabinet members with military personnel loyal to him. Conservative opposition to Nimeiri coalesced in the National Front, formed in 1974. The National Front included people from Sadiq's wing of Umma; the National Unionist Party; and the Islamic Charter Front, at the time the political arm of the Muslim Brotherhood. Their activity crystallized in a July 1976 Ansar inspired coup attempt. Government soldiers quickly restored order by killing more than 700 rebels in Khartoum and arresting scores of dissidents, including many prominent religious leaders. Despite this unrest, in the 1977 Presidential election Nimeiri was reelected with 98.3% voter turn out, having run unopposed.

Ұлттық татуласу

1976 жылғы төңкеріс талпынысынан кейін Нимейри және оның оппозициясы келісімшіл саясатты қабылдады. 1977 жылдың басында үкімет өкілдері Лондонда Ұлттық майданмен кездесіп, Порт-Суданда Нимейри мен Садық әл-Махди арасында конференция өткізді. Бұл кездесу "ұлттық келісім" деп аталды, онда екі лидер Ұлттық майдан таратылған жағдайда оппозицияны мемлекеттік өмірге қайта қабылдау туралы сегіз тармақты келісімге қол қойды. Келісім азаматтық еркіндіктерді қалпына келтірді, саяси тұтқындарды босатты, Суданның бейтараптық сыртқы саясатын растады және жергілікті басқаруды реформалауға уәде берді. Келісімнің нәтижесінде үкімет 1000-ге жуық тұтқынды босатып, Садық әл-Махдиге кешірім жасады. SSU сондай-ақ Ұлттық майданның бұрынғы қолдаушыларын өз қатарына қабылдады. Садық көппартиялық саясаттан бас тартып, өзінің жақтастарына режимнің бірпартиялық жүйесінде жұмыс істеуге шақырды. Ұлттық келісімнің алғашқы сынағы 1978 жылдың ақпан айында Халық жиналысына сайлау кезінде болды. Нимейри бұрынғы "Умма" партиясымен, Демократиялық одақтастық партиясымен және Мұсылман бауырластығымен байланысы бар, елге оралған эмигранттарға тәуелсіз кандидаттар ретінде сайлауға қатысуға рұқсат берді. Бұл тәуелсіз кандидаттар 304 орынның 140-ын жеңіп алды, көптеген сарапшылар Нимейридің Суданның саяси жүйесін демократияландыруға жасаған күш-жігерін жоғары бағалады. Алайда, Халық жиналысына сайлау саяси құлдыраудың бастауын берді. SSU ресми кандидаттарды демеуден бас тартқандықтан партиялық тәртіп әлсіреп, көптеген жиналыс депутаттары, сонымен қатар SSU мүшелері партия оларды сатқан деп мәлімдеді. Нәтижесінде, жиналыс депутаттарының саны өзінің жеке мүдделерін ұлттық мүддеден жоғары қойып, өз лауазымдарын пайдаланды. Осы кезеңде Нимейри исламизмге жақындады. 1969 жылы Нимейри төңкерісінен кейін тұтқындалып, елден қуылған исламист лидер Хасан әл-Тураби елге қайта шақырылып, 1979 жылы Әділет министрі болып тағайындалды. SSU-дың саяси монополиясының аяқталуы және үкіметтің барлық деңгейлерінде кең таралған жемқорлық Нимейридің Суданды басқару қабілетіне күмән тудырды. Өзінің режимін сақтап қалу үшін Нимейри диктаторлық басшылық стилін қабылдады. Ол Мемлекеттік қауіпсіздік ұйымына мыңдаған оппозициялық және диссиденттерді сотсыз қамауға алуға бұйрық берді. Нимейри сондай-ақ өзінің билігін нығайтуға тырысқан министрлерді немесе жоғары әскери шенеуніктерді қызметтен босатып немесе ауыстырды. Президент оларды қабілеттеріне емес, өзіне адалдығына қарай таңдады. Бұл стратегия президенттің халықтың сезімінен алыстауына және елдегі нашарлаған саяси жағдайға әкелді. 1983 жылдың 5 маусымында Нимейри оңтүстіктің өсіп келе жатқан саяси күшіне қарсы тұру мақсатымен Оңтүстік аймақты Бахр әл-Газал, Әл-Истивай және Аали ан-Ніл провинцияларына бөлуді көздеді. Ол Оңтүстік аймақтық жиналысын екі жыл бұрын тоқтатқан болатын. 1983 жылдың ортасында құрылған Оңтүстік негізделген Судан Халықтық Азаттық қозғалысы (SPLM) және оның әскери қанаты, Судан Халықтық Азаттық Армиясы (SPLA) бұл бөлінуге қарсы шығып, жаңа біріккен Судан құруға шақырды. Бірнеше айдан кейін, 1983 жылдың қыркүйегінде Нимейри шариғатты Суданның құқықтық жүйесінің негізі деп жариялады. Нимейридің "қыркүйек заңдары" деп аталған жарлықтарына секулярлық мұсылмандар да, басым көпшілігі мұсылман емес оңтүстік тұрғындары да наразылық білдірді. Тіпті кейбір консервативті мұсылмандар да, мысалы, "зиярат етуге талпынуды" тыйым салатын моральдық заңдарға күдікпен қарады, себебі олардың пікірінше, мұндай заңдардың ислами негізі жоқ. (дерегі көзі Мансур Халид) SPLM шариғатты, діни соттардың өлім жазасын және мүше кесуді айыптады. Осы аралықта, оңтүстіктегі қауіпсіздік жағдайы осылай нашарлап, 1983 жылдың соңына қарай азаматтық соғыс қайта басталды.

Following the 1976 coup attempt, Nimeiri and his opponents adopted more conciliatory policies. In early 1977, government officials met with the National Front in London, and arranged for a conference between Nimeiri and Sadiq al Mahdi in Port Sudan. In what became known as the "national reconciliation," the two leaders signed an eight point agreement that readmitted the opposition to national life in return for the dissolution of the National Front. The agreement also restored civil liberties, freed political prisoners, reaffirmed Sudan's nonaligned foreign policy, and promised to reform local government. As a result of the reconciliation, the government released about 1,000 detainees and granted an amnesty to Sadiq al Mahdi. The SSU also admitted former supporters of the National Front to its ranks. Sadiq renounced multiparty politics and urged his followers to work within the regime's one party system. The first test of national reconciliation occurred during the February 1978 People's Assembly elections. Nimeiri authorized returning exiles who had been associated with the old Umma Party, the Democratic Unionist Party, and the Muslim Brotherhood to stand for election as independent candidates. These independents won 140 of 304 seats, leading many observers to applaud Nimeiri's efforts to democratize Sudan's political system. However, the People's Assembly elections marked the beginning of further political decline. The SSU's failure to sponsor official candidates weakened party discipline and prompted many assembly deputies who also were SSU members to claim that the party had betrayed them. As a result, an increasing number of assembly deputies used their offices to advance personal rather than national interests. During this time, Nimeiri moved closer to Islamism. Hassan al Turabi, an Islamist leader who had been imprisoned and exiled after Nimeiri's coup in 1969, was invited back into the country and was promoted to Justice Minister in 1979. The end of the SSU's political monopoly, coupled with rampant corruption at all levels of government, cast increasing doubt on Nimeiri's ability to govern Sudan. To preserve his regime, Nimeiri adopted a more dictatorial leadership style. He ordered the State Security Organisation to imprison without trial thousands of opponents and dissidents. Nimeiri also dismissed or transferred any minister or senior military officer who appeared to be developing his own power base. Nimeiri selected replacements based on their loyalty to him rather than on their abilities. This strategy caused the president to lose touch with popular feeling and the country's deteriorated political situation. On June 5, 1983, Nimeiri sought to counter the south's growing political power by redividing the Southern Region into the three old provinces of Bahr al Ghazal, Al Istiwai, and Aali an Nil; he had suspended the Southern Regional Assembly almost two years earlier. The southern based Sudanese People's Liberation Movement (SPLM) and its military wing, the Sudanese People's Liberation Army (SPLA), which emerged in mid 1983, unsuccessfully opposed this redivision and called for the creation of a new united Sudan. Within a few months, in September 1983 Nimeiri proclaimed the Sharia as the basis of the Sudanese legal system. Nimeiri's decrees, which became known as the September Laws, were bitterly resented both by secularized Muslims and by the predominantly non Muslim southerners. Even some conservative Muslims were suspicious of morality laws that banned, for example, "attempted adultery" as they felt there was no Islamic basis for it. (source Mansur Khalid) The SPLM denounced the sharia and the executions and amputations ordered by religious courts. Meanwhile, the security situation in the south had deteriorated so much that by the end of 1983 it amounted to a resumption of the civil war.

Қақтығыстар мен төңкеріс

1985 жылдың басында үкіметке қарсы наразылық Хартумда жалпы ереуілге әкелді. Демонстранттар өсіп келе жатқан азық-түлік, жанармай және көлік бағаларына қарсы шықты. Жалпы ереуіл елді парализге түсірді. АҚШ-қа сапармен барған Нимейри өзінің үкіметіне қарсы жылдам өсіп жатқан наразылықты тоқтатуға шамасы келмеді. Оның қорғаныс министрі, генерал Абдель Рахман Свар әл-Дәхаб басқарған қан төгілмейтін әскери төңкеріс оны биліктен ығыстырды. Келесі сайлауда исламист көшбасшы Садық әл-Махди (1976 жылы Нимейриге қарсы төңкеріс жасауға әрекеттенген) премьер-министр болды.