Кіріспе
1985–1986 жылдардағы Суданның әскери хунтасы. Бұл мақалада Судан тарихындағы 1985 жылдың сәуірінен 1986 жылдың сәуіріне дейінгі Кеңестің кезеңі туралы толық мәлімет берілген. Оңтүстіктің қайта бөлінуі, ел бойынша ислам шариатының енгізілуі, жаңадан басталган азамат соғысы және экономикалық қиындықтардың күшеюі Гаафар Нимейридің құлауына әкеп соқты. 1985 жылдың 6 сәуірінде генерал-лейтенант Абдель Рахман Свар әл-Дахаб басқаратын әскери офицерлер тобы Нимейриді биліктен түсірді, ол Мысырға қашқан болатын.
This article details the period of Transitional Military Council, April 1985 to April 1986, in the history of Sudan. The combination of the south's redivision, the introduction throughout the country of the sharia, the renewed civil war, and growing economic problems eventually contributed to Gaafar Nimeiry's downfall. On April 6, 1985, a group of military officers, led by Lieutenant General Abdel Rahman Swar al Dahab, overthrew Nimeiry, who took refuge in Egypt.
ТМК енгізу
Нимейридің құлдырауынан үш күн өткен соң, Дахаб Суданды басқару үшін он бес адамнан тұратын Уақытша әскери кеңес (УӘК) құруға рұқсат берді. Билікке келген алғашқы апталарында УӘК конституцияны күштен шығарды; Судан Социалистік Одағы (ССО) партиясын, құпия полицияны, парламентті және аймақтық жиналыстарды таратып жіберді; аймақтық әкімдер мен олардың министрлерін қызметтен босатып, Кобер түрмесінен жүздеген саяси тұтқындарды босатты. Дахаб сондай-ақ оңтүстіктегі азаматтық соғысты аяқтау бойынша келіссөздер жүргізуге және он екі ай ішінде билікті азаматтық үкіметке беруге уәде берді. Халық жаңа үкіметті ынтамен қарсы алып, қолдады. УӘК-тың қарқынды бастауына қарамастан, Дахабтың Суданның экономикалық проблемаларын шешуге, оңтүстікте бейбітшілікті қалпына келтіруге және ұлттық бірлікті орнатуға қабілетсіз екені тез арада анық болды.
Проблемалық шешімдер
Дахаб билікті қолға алған кезде Судан экономикасы қиын жағдайға түсіп, тоқырап қалды. Елдің халықаралық қарызы шамамен 9 миллиард АҚШ долларын құрады. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Дүниежүзілік банк қаржылаған ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік жобалар жоспарлау кезеңінде қалып қойды. Көптеген зауыттар қуаттылығының 50 пайызынан кеміне жұмыс істеді, ал 1960 жылдан бері ауыл шаруашылығы өнімділігі 50 пайызға төмендеді. Сонымен қатар, Суданның оңтүстік және батыс аймақтарында ашаршылық қаупі туды. Әскери Кеңес (ТМК) осы мәселелерді шешу үшін нақты стратегияға ие болған жоқ. Дахаб үкіметі ХВҚ-ның экономикалық шектеу шараларын қабылдаудан бас тартты. Нәтижесінде, 1986 жылдың ақпанында ХВҚ, барлық екі және көпжақты донорларға ықпал ете отырып, Суданды банкрот деп жариялады. Араб экономикалық және әлеуметтік даму қорынан 6 миллиард АҚШ долларын 25 жылға инвестиция тартуға жасалған әрекет, Суданның алғашқы 2,3 миллиард АҚШ долларын тиімсіз басқарғандықтан сәтсіз аяқталды. Ақша айналымының күрт өсуі және ТМК-ның бағаны бақылауда ұстай алмауы инфляцияның өсуіне әкеп соқты. Қырық донорлық және көмек көрсету ұйымынан шұғыл түрде азық-түлік жөнелтуді сұрағанмен, Дахаб 400 000-500 000 адамның аштықтан қаза болуына тосқауыл қоя алмады. Ол сондай-ақ оңтүстіктегі қақтығыстарды тоқтатуға қол жеткізе алмады, бұл Суданның шектеулі ресурстарын зорлықпен жұмсады. Билікті алғаннан кейін көп ұзамай, Дахаб оңтүстікке қарай келісімдік көзқарас ұстанды. Басқа нәрселермен қатар, ол бір жақты атысты тоқтату туралы жариялады, Судан Халық Азаттық Қозғалысы (СХАҚ) мен тікелей келіссөздер жүргізуге шақырды және көтерілісшілерге амнистия ұсынды. ТМК оңтүстікті дамытуға ерекше назар қажеттігін мойындады және оңтүстік мәселесін қарастыру үшін ұлттық конференция өткізуді ұсынды. Дегенмен, Дахабтың шариат заңын жоюдан бас тартуы осы ұсыныстарды күшсіз қылды және СХАҚ жетекшісі Гарангты Судан үкіметінің оңтүстікті бағындыруды көздеп отырғанына сендірді. Осы келіспеушілікке қарамастан, екі тарап та оңтүстік мәселесін бейбіт жолмен шешу үшін жұмысын жалғастырды. 1986 жылдың наурыз айында Судан үкіметі мен СХАҚ Кока бөгетінің декларациясын қабылдады, онда Судан "расизмнен, тайпалық, сектанттық және барлық түрлі кемсітушілік пен теңсіздіктен азат" болуы керектігі айтылды. Декларацияда сондай-ақ шариат заңын жою және конституциялық конференция өткізу талап етілді. Демократиялық Одақ Партиясы (ДОП) және Ұлттық Ислам Фронты (ҰИФ) емес, барлық ірі саяси партиялар мен ұйымдар Кока бөгетінің декларациясын қолдады. ДОП пен ҰИФ-пен қақтығысқа түсуден сақтану үшін Дахаб шариат мәселесін жаңа азаматтық үкіметтің қарауына қалдыруға шешім қабылдады. Осы аралықта, СХАҚ Судан үкіметіне, әсіресе А'али ан Ниль, Бахр-эль-Газаль және Әл Истиуаи провинцияларында әскери қысымды күшейтті.
Бірлестік жетіспеу
ТМК-ның ең үлкен сәтсіздігі ұлттық саяси келісімге келе алмауы болды. 1985 жылдың сәуір айының соңында ТМК мен Кәсіби және кәсіподақтар альянсы арасындағы келіссөздер доктор Газули Дафалла басшылығымен азаматтық кабинет құрылуына әкелді. ТМК-ға бағынышты кабинет үкіметтің күнделікті істерін жүргізуге және сайлауға дайындыққа белсенді жұмыстанды. Оның құрамында жаңадан құрылған Оңтүстік Судан саяси қауымдастығының үш өкілі болғанымен, кабинет оңтүстік халқының көпшілігінің сенімін жеңе алмады, олар ТМК тек құлатылған Нимейридің саясатын іске асырады деп санады. Осының салдарынан Судан біртілді ел болып қала берді. Ұлттық саяси келісімге кедергі келтірген тағы бір фактор – партиялық жікшілдіктер. Он алты жылдық бір партиялық биліктен кейін көптеген судандықтар көп партиялық жүйені қайта жаңғыртуды қолдады. Нимейридің құлатылуынан кейін шамамен қырық саяси партия ТМК-ға тіркеліп, ұлттық саясатқа қатысуға ниет білдірді. Саяси партиялар революциялық социализмді жақтағандардан исламизмді қолдағандарға дейін алуан түрлі болды. Олардың арасында NIF, Ислам Хартиясы фронтынан кейін Мұсылман бауырластығының саяси ұмтылыстарының басты құралына айналды. Дегенмен, шариғат, оңтүстік азаматтық соғысы және елдің болашақ бағыты туралы саяси келіспеушіліктер Суданның ұлттық саясатын сипаттайтын жағдайды одан әрі ушықтырды.
ТМК-ның аяқталуы
Осы алабұрлы ахуалда Дахаб 1986 жылғы сәуірде уәде етілген жалпы сайлауды санкциялады, оны билік он екі күнге созып, азамат соғысының салдарынан отыз жеті оңтүстік сайлау округінде кейінге шегерді. Садық әл-Махди басқарған Умма партиясы 99 орын жеңіп алды. 1985 жылғы сәуір көтерілісінен кейін Хатмия басшысы Мұхаммед Усман әл-Миргани жетекшілік еткен DUP 64 орынға қол жеткізді. Доктор Хасан әл-Турабидің НИФ партиясы 51 орын алды. Оңтүстік, Нұба таулары және Қызыл теңіз жоталарының аймақтық саяси партиялары аз ғана орын жеңіп алды. Судан Коммунистік партиясы (СКП) және басқа да радикалды партиялар маңызды жеңіске жете алмады.