Франция руханиларының жарияланымдары және папстың билігі туралы мәселелер

Кіріспе

Франция дінбасыларының декларациясы 1681 жылы француз дінбасыларының басқосуында қабылданған төрт тармақты құжат болды. 1682 жылы жарияланған ол, галликанизм принциптерін алғаш рет ресми және түпкілікті түрде жүйелендіріп берді.

Өмірбаян

1516 жылы Киелі Тақ пен Франция Корольдігі арасындағы Болонья конкордаты 1438 жылғы Бурж Прагматикалық санкциясын жойды және толығымен алмастырды, сондай-ақ сол кездегі Бесінші Латерандық кеңеспен бекітілді. Конкордат 1518 жылы Парламенттерде тіркелді және Роджер Аубенастың «Жаңа Кембридж тарихында» айтқанынша, «өкілеттіктердің логикалық бөлінуі, бірақ сайлау процесін тоқтатуды білдіретін» шарттарды анықтады. Конкордаттың талаптарына сәйкес, епископтарды канондар, ал аббаттарды монахтар сайлау тоқтатылды; епископ, аббат немесе приорат лауазымына үміткерді ұсыну құқығы корольге берілді, ал кандидатты бекіту құқығы, деволюция құқығы және резервация құқығы папаға берілді. Король лайықты және білікті үміткерді ұсынғандықтан, «корольдің таңдауы толығымен еркіндікке берілмеуі керек еді». Конкордатта сонымен қатар аннаттар және басқа да мәселелер де қарастырылды. 1663 жылы Сорбонна колледжі шіркеудің келісімінсіз корольдің уақытша билігіне, жалпы кеңестен жоғары тұруына немесе қатесіздігіне қатысты папаның билігін мойындамайтынын ресми түрде жариялады. 1673 жылы Францияның абсолюттік монархі Людовик XIV Франция Корольдігінің барлық айманында патшалық құқығын (droit de régale) кеңейтті. Régale-дің екі түрі болды: régale temporelle және régale spirituelle. Францияның бұрынғы корольдері, корольдік биліктің барлық епископтық орын-жайларға басымдығы негізінде, тіпті осы құқықтан босатылғандарға да, патшалық құқықты өздерінің құқығы ретінде бекіткен. Людовик XIV тұсында бос епископтық орынның кірістерін игеру және бенефицияларға тағайындау туралы талаптар қатаң түрде орындалды. Парламенттер оған риза болды және көптеген епископтар ешқандай қарсылық көрсетпей, келісім берді. Тек екі епископ – Алет епискобы Николя Павильон және Памье епискобы Франсуа де Коле, екеуі де янсенистер, патшаның ықпалына қарсылық көрсетті. Олар екеуі де Луи XIV-тің жағына шыққан митрополит архиепископқа шағымданып, нәтиже алмады, содан кейін 1677 жылы Папа Иннокентий XI-ге жүгінді. Папа Иннокентий XI үш рет Папалық бұйрықтар арқылы Людовик XIV-ті бұрын босатылған діоцездерге осы құқықты кеңейтуден бас тартуға шақырды және оларды барлық билігімен қолдады. 1681 жылы Людовик XIV «дюрт-де-регаль» мәселесін қарастыру үшін Париж қаласында Ассамблея шақырды. Оған Париж архиепискобы Франсуа де Харлей де Шампваллон және Реймс архиепискобы Шарль Морис Ле Телльер төрағалық етті. Патшалық құқығы мәселесі тез арада корольдің пайдасына шешілді. Содан кейін Людовик XIV олардан папаның билігі туралы жариялауды сұрады, және Ассамблея тағы да корольдің жағына шықты.

The 1516 Concordat of Bologna between the Holy See and the Kingdom of France repealed and explicitly superseded the 1438 Pragmatic Sanction of Bourges and was confirmed by the contemporaneous Fifth Lateran Council. The concordat was registered by the Parlements in 1518 and defined, according to Roger Aubenas, in The New Cambridge Modern History, "a logical division of prerogatives, but one which involved discontinuance of elections". Under the terms of the concordat, the election of bishops by canons and abbots by monks was discontinued; the right of presentation of a candidate for appointment as a bishop, abbot, or prior was conceded to the king and the right of confirmation of a candidate, right of devolution, and the right of reservation were conceded to the pope. Since he had to present a suitable and qualified candidate, "the king's choice was not to be purely arbitrary". The concordat also stipulated annates and other matters. In 1663, the College of Sorbonne solemnly declared that it admitted no authority of the pope over the king's temporal dominion, his superiority to a general council or infallibility apart from the Church's consent. In 1673, King Louis XIV of France, an absolute monarch, extended the droit de régale throughout the Kingdom of France. There were two types of régale: régale temporelle and régale spirituelle. Prior kings of France had affirmed the droit de régale as their right by virtue of the supremacy of the Crown over all episcopal sees, even those that had been exempt from the assertion of that right. Under Louis XIV, the claims to appropriate revenues of vacant episcopal sees and to make appointments to benefices were vigorously enforced. The Parlements were pleased and most bishops yielded without serious protest. Only two prelates, Nicolas Pavillon, bishop of Alet, and François de Caulet, bishop of Pamiers, both Jansenists, resisted the royal encroachment. Both unsuccessfully appealed to their metropolitan archbishop, who sided with Louis XIV, and they appealed to Pope Innocent XI in 1677. In three successive papal briefs Innocent XI urged Louis XIV not to extend the right to dioceses that had previously been exempt, sustaining them with all his authority. Louis XIV convoked the 1681 Assembly at Paris to consider the droit de régale. It was presided over by François de Harlay de Champvallon, archbishop of Paris, and Charles Maurice Le Tellier, archbishop of Reims. The question of the droit de régale was quickly decided in favor of the king. Louis XIV then asked them to pronounce upon the authority of the pope and the Assembly again sided with the king.

Мәртебе

Людовик XIV Франциядағы дін қызметкерлерінің декларациясын барлық Францияның мінбарларынан жариялауға бұйрық берді. Ол төрт қағиданы барлық теология мектептері мен факультеттерінде тіркеуге бұйырды. Теология ғылымының дәрежесіне ешкімді қабылдамайынша, оның бірінде доктринаны сақтамаған, сондай-ақ төрт қағидаға қарсы ештеңе жазуға тыйым салынды. Алғашында қарсылық көрсеткенімен, Сорбонна тіркеу туралы жарлыққа мойынсұнды. Брюссельдегі, испандық Нидерландыдағы босқын Антуан Арно, жансеннист, төрт қағиданың доктринасына келісті және Иннокентий XI-ге төрт қағиданы ресми айыптаудан бас тартуға шақыру үшін хат жазды. Арно төрт қағиданы папаның жоққа шығаруы "еретиктерге үлкен артықшылық береді, Рим шіркеуін жек көрінеді, протестанттардың дінін өзгертуге кедергі келтіреді және Англиядағы кедей католиктерді одан да қатыгез қудалауға әкеледі" деп болжады. Алайда Арно және көптеген басқа жансеннистер корольдік құқық мәселесінде Әулие Тақтың жағында болды. Папа Иннокентий XI оның жариялануын тыйым салуға асықты. 1682 жылдың 11 сәуірінде ол паптық бриф арқылы наразылық білдірді, онда ол 1681 жылғы Ассамблеяның корольдік құқыққа қатысты барлық іс-әрекеттерін және оның барлық салдарынан жоққа шығарды, сондай-ақ Болонья конкордатына сәйкес, Луи XIV-нің бос лауазымдарға кандидат ретінде ұсынған 1681 жылғы Ассамблея мүшелерінің тағайындалуын растаудан бас тартты. Салдарынан Болонья конкордатының бір ережесі Иннокентий XI-ге қолданылды және 1693 жылы француз әкімшілігі мен Әулие Тақ арасындағы келісімге дейін солай болды. Осы уақыт аралығында Луи XIV-нің епископтық лауазымдарға ұсынған кандидаттары табыстары мен уақытша құқықтарынан пайдаланды, бірақ Болонья конкордаты мен католик доктринасының талаптарына сәйкес, епископтықтың рухани функцияларының ешқайсысын орындай алмады. Патшалықтағы барлық епархиялардың шамамен үштен бірін құрайтын кем дегенде 35 епархияда канондық түрде тағайындалған епископтар болмады. Папа Александр VIII-нің 1690 жылы жариялаған және 1691 жылы жарияланған Inter multiplices pastoralis officii апостолдық конституциясы 1681 жылғы Ассамблеяның барлық іс-шараларын жоққа шығарды және Франция дін қызметкерлерінің декларациясын күшсіз, жарамсыз деп жариялады. 1693 жылдың 14 қыркүйегінде Людовик XIV төрт қағиданы жойды және Папа Иннокентий XII-ге "өзін қайтарып алу туралы хат" жазды. 1681 жылғы Ассамблеяның бос лауазымдарға кандидат ретінде ұсынылған және олардың тағайындалуын пап растаудан бас тартқан мүшелері 1693 жылы ғана, 1681 жылғы Ассамблеяның шіркеулік және паптық билікке қатысты барлық шешімдерін қабылдамағаннан кейін расталды. Дегерттің сөзіне сүйенсек, Франция дін қызметкерлерінің декларациясы "галликанизмнің тірі символы" болып қала берді, оны теология факультеттерінде, мектептерде және семинарияларда қорғаған француз дін қызметкерлерінің көпшілігі мойындады, ал француз парламенттері төрт қағиданың принциптеріне қарсы көрінетін еңбектерді тоқтатып тастады. Бұл идеялар кейінірек 1790 жылы Франция революциясы кезінде Дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясында көрініс берді.

Louis XIV ordered the Declaration of the Clergy of France to be promulgated from all the pulpits of France. He commanded the registration of the four articles in all the schools and faculties of theology. No one could even be admitted to degrees in theology without maintaining the doctrine in one of his theses, and it was forbidden to write anything against the four articles. Although it initially resisted, the Sorbonne yielded to the ordinance of registration. The Jansenist Antoine Arnauld, who was then a refugee at Brussels, Spanish Netherlands, agreed with the doctrine of the four articles and wrote to dissuade Innocent XI from publishing any formal censure of the four articles. Arnauld surmised that a papal denunciation of the four articles would precipitate an "immense advantage into the hands of heretics, to make the Roman Church odious, to raise up obstacles to the conversion of Protestants, and to provoke a still more cruel persecution of the poor Catholics in England". However, Arnauld and most other Jansenists sided with the Holy See about the case of the droit de régale. Pope Innocent XI hesitated to censure its publication. On April 11, 1682, he protested in a papal brief in which he voided and annulled all that the 1681 Assembly had done in regard to the droit de régale as well as all the consequences of that action, and bound by the Concordat of Bologna, he refused papal confirmations of appointment to those members of the 1681 Assembly who were presented as candidates for vacant sees by Louis XIV. The consequence was that a provision of the Concordat of Bologna was applied by Innocent XI and remained so until the reconciliation between the French court and Holy See in 1693. Meanwhile, the candidates nominated for episcopal sees by Louis XIV enjoyed their revenues and temporal prerogatives but were incapable, according to the terms of the Concordat of Bologna and Catholic doctrine, of executing any part of the spiritual functions of the episcopate. At least 35 dioceses, nearly a third of all dioceses in the kingdom, were without canonically instituted bishops. The apostolic constitution Inter multiplices pastoralis officii promulgated by Pope Alexander VIII in 1690 and published in 1691, quashed the entire proceedings of the 1681 Assembly and declared that the Declaration of the Clergy of France was null, void and invalid. On September 14, 1693, Louis XIV rescinded the four articles and "wrote a letter of retraction" to Pope Innocent XII. The members of the 1681 Assembly who were presented as candidates for vacant sees and were refused papal confirmation of their appointment received confirmation in 1693 only after they had disavowed everything that the 1681 Assembly had decreed regarding ecclesiastical power and pontifical authority. Nevertheless, according to Dégert, the Declaration of the Clergy of France remained "the living symbol of Gallicanism" that was professed by the majority of the French clergy that defended in the faculties of theology, schools, and seminaries, and French parlements suppressed works that seemed to be hostile to the four articles principles. Those ideas were later expressed during the French Revolution in the Civil Constitution of the Clergy in 1790.