Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Непалдың этникалық азшылығы – кам магарлар (खाम मगर), сондай-ақ ғылымда Солтүстік магарлар деп те аталады, – Непалға тән тібет-бурман тілдер тобына жататын, Магар-Кам тілі немесе Кам-Кура тілінде сөйлейтін жергілікті этникалық тайпалар қауымдастығы. Әдетте, кам магарлар өздерін кландық атымен және магар этникалық тобына жатқандығын айтады. Кам магарлардың кландарына Буда/Будатоки, Гарти, Пун және Рока кіреді. Кам магарларының тілі басқа глотонимдермен қатар Магар-Хам деп аталады. Непалдың орталық-батысындағы Рукум, Ролпа және Баглунг аудандарында шамамен 71 000 кам магар тұрады. Сонымен қатар, Джаджаркот, Дайлек, Каликот, Ачхам және Доти аудандарында, әрі астана Катманду қаласында да шашыраңқы қауымдар кездеседі.
Ethnic minority of western Nepal
The Kham Magars (खाम मगर), also known in scholarship as the Northern Magars, are a (Tibeto Burman language) Magar Kham language or Kham Kura speaking indigenous ethnic tribal community native to Nepal. In general, Kham Magars refer to themselves using their clan name and the ethnic identity of Magar. Kham Magar clan names include Budha/ Budhathoki, Gharti, Pun, and Roka. The language of the Kham Magars is call Magar Kham among other glottonyms. It is estimated that about 71,000 Kham Magars live in the Middle Hills of mid western Nepal, in the districts of Rukum, Rolpa, and Baglung. Scattered communities also live in Jajarkot, Dailekh, Kalikot, Achham, and Doti districts as well as in the capital city of Kathmandu.
Тарих
Ауызша мифологиясы және ерекше шамандық практикаларының арқасында Хам Магарлар шамандық дәстүрге сәйкес бастапқыда Сібірден көшіп келген деп саналады, бірақ кейбір авторлар олардың Рукум ауданында пайда болғанын жазады. Олардың көшіп келуіне немесе шығу тегіне ешқандай дәлел жоқ. Әуелеттен-әуелетке жеткен ауызша тарихтар Хам халқының Қытайдың оңтүстік бөлігіндегі мұзды солтүстік Гималай аймағынан, шамамен 200 жылдары Хам цивилизациясы мұздықтарда жоғалып, суға батқаннан кейін көшіп келгенін айтады. Кейін Хам патшалары қазіргі Карнали аймағынан немесе батыстағы ежелгі Непал аймағынан билік жүргізді. Алайда, Кумаон және Гархвалдан келген Хас патшалары 400 жылдары шамамен Хумла және Джумла аймағындағы Хам патшаларына шабуылдауын жалғастырды. Хам патшалары жүздеген жылдар бойы қатыгез және беймәдени Хас басқыншыларына қарсы күресті. Бірақ Хамның соңғы патшасы Худу жеңіліске ұшырады. Ол Гарра әскеріне қарсы атойын шайқасты, бірақ тақтан түсірілді. Хас патшалығы бұл аймақты Хасан деп атағаннан кейін Джумла аймағында гүлденді.
Due to their oral mythology and distinctive Shamanistic practices, Kham Magar are thought to have originally migrated from Siberia according to shamanic tradition, but some writers have written that they originated in Rukum district. There is no evidence of their migration or origin. Oral histories handed down from generation to generation say that Kham people migrated from icy northern icy Himalayan Region in the southern part of China, after the Kham civilization got lost and submerged in the icy glaciers in and around 200 AD. Later, the Kham kings ruled from the present Karnali region or ancient Nepal region in the far west. However, after Khas kings from Kumaon and Garhwal continued to attack upon Kham kings in the Humla and Jumla area in and around 400 AD. The Kham kings are reported to have fought against brute and uncivilized Khas aggressors for hundreds of years. But Kham's last king, Khudu, was defeated. He fought fiercely against the Garra army but was deposed. Khas kingdom flourished in the Jumla region after they claimed this region as Khasan.
География
Солтүстік Магарлар теңіз деңгейінен жоғары таулы аймақтарда қоныстанды, ал кейбіреулері Дхаулагири жотасының оңтүстігінде орналасқан. Бұл аймақ батыста Карнали-Бери жүйесі, шығыста Гандаки жүйесі және осы нүктеден оңтүстікке қарай осы екі ірі жүйені бөліп тұратын кіші (батыс) Рапти және Бабаи өзендері жүйелері арасында үштік бөліс құрайды. Карнали және Гандаки өзендерінің бастаулары Гималайдың ең биік жоталарынан шыққандықтан, Үндістан мен Тибетті байланыстыратын сауда жолдары осы өзендер арқылы дамыды. Ал Раптинің солтүстік суайдырындағы биік жоталар және одан әрі Дхаулагири массиві қиын кедергілерге айналды. Осылайша, индус-мұсылман қақтығыстарынан қашқан индустар мен брахмандар осы таулы аймақтарға қоныстанды, Махабхарат жотасының оңтүстігіне немесе Дхорпатан аңғарына бағыт алып, Гималай стандарты бойынша шығыс-батыс бағытта өте оңай өтуге мүмкіндік алды. Шығыстағы Байсе патшалығы Сальян мен батыстағы Чаубиси патшалығы Пютан арасындағы буферлік аймақ ретінде Хам-Магар таулы аймағы қалдырылған болуы мүмкін. Күріш өсіруге жарамсыз болғандықтан, бұл таулы аймақ индустар үшін тартысқа тұрарлық емес еді. Хам халқының осы Гималай белдеуінде 3000 жылдан бері өмір сүргені айтылады, бұл Будда дүниеге келгенге дейін шаманизмді ұстанғандықтан, ал Магарлар туралы алғашқы деректер 1100 жылдан кейін әртүрлі шетелдік зерттеушілердің еңбектерінде кездеседі. Хам өркениеті өзінің көптеген тұрғындарына "Пал" атағын бергені де хабарланады. Шындығында, Пал патшалары Непалдың алғашқы билеушілері болды және осы кезеңде Хам-Магарлар өздерінің есімдеріне "Пал" қосымшасын алды.
Northern Magars inhabit highlands above sea level, some south of the Dhaulagiri range, forming a triple divide between the Karnali Bheri system to the west, the Gandaki system to the east, and the smaller (western) Rapti and Babai river systems that separate the two larger systems south of this point. Since the uppermost tributaries of the Karnali and Gandaki rise beyond the highest Himalaya ranges, trade routes linking India and Tibet developed along these rivers, whereas the high ridges along the Rapti's northern watershed and then the Dhaulagiri massif beyond were rigorous obstacles. Similarly, Hindus fleeing Hindu Muslim conflicts, Brahmin people, settled around these highlands with the Kham Magars by following the Mahabharat Range to the south or the Dhorpatan valley to the north which—by Himalayan standards—offers exceptionally easy east–west passage. The Kham Magar highlands may also have been left as a buffer between the easternmost Baise kingdom, Salyan, and the westernmost Chaubisi kingdom, Pyuthan. For the Hindu Brahmin, the intervening highlands, unsuited for rice cultivation, were hardly worth contesting. Kham people are considered to have existed in this Himalyan belt since 3000 years ago, much longer before the birth of Buddha as they believed in shamanism, while the Magars are historically mentioned after 1100 ADs by various foreign researchers. Kham civilization is said to have given "Pal" title to many of its inhabitants. As a matter of fact, Pal kings were the early rulers of Nepal during which Kham Magar were given the title of Pals at the end of their names.
Дамытылмағандық
Непалдың бірігуінен кейін Шаха әулеті билікке келген соң, мемлекеттік назарсыздаушылық, дамудың қалыптаспауы және кедейлік 19 және 20 ғасырларда да жалғасты. Басты экспорт – британ және үнді армиялары үшін жалданып жұмыс істеушілер, немесе көбінесе білімі төмен және кәсібі жоқ жұмысшыларға қол жеткізілетін кез келген басқа жұмыс мүмкіндіктері. Солтүстік Магар тайпасы да мал өсірумен айналысады, жазда альпі және субальпі жайылымдарында ірі қара, қой және ешкі шабады, ал қыста Данг Деухури аймағындағы жайылымдарға түседі. Еңбек етіп шаршағандарына қарамастан, азық-түлік тапшылығы күшейіп, әлі де шешілмей тұр. Тарихи түрде азық-түлік тапшылығы алыс елдерден қымбатқа астық импорттау және аз жалақымен жұмыс істеу арқылы шешілді. Сыбайлас жемқорлықтың салдарынан кейбір аймақтарда мектептер, электр энергиясы, автомобиль жолдары, ауруханалар және тұтыну тауарлары пайда болса да, оның пайдасы жоғарыдағы аймақтарға аз жетті, ал теңсіздік одан да күшейді. Даму автокөлікті енгізді, бұл жүк тасушылардың жұмысын азайтты. 1976 жылдан кейін халықаралық қысымнан кейін ұлттық үкімет осы есірткі заттарды заңсыз деп жариялап, оларды еркін сатып алуға болатын мемлекеттік дүкендерді жапқаннан кейін, қанап өсіру және оны шараға (гашиш) айналдыру табыс көзі ретінде маңызын жоғалтты. Бірақ индуист үкіметі осы есірткі заттарды тікелей немесе жанама түрде қолдады.
After unification of Nepal coming Shaha king, official neglect, underdevelopment and poverty essentially continued through the 19th and 20th centuries. The main export was mercenaries for the British and Indian armies, or whatever other employment opportunities could be found for largely uneducated and unskilled labor. Northern magar also practice transhumance by grazing cattle, sheep and goats in summer pastures in subalpine and alpine pastures to the north, working their way down to winter pastures in the Dang Deukhuri valleys. Despite unending toil, food shortages have become a growing problem that still persists. Food deficits were historically addressed by grain imports bought dearly with distant work at low wages. As some corrupted development brought schools, electricity, motor roads, hospitals and some range of consumer goods to specific surrounding areas, few benefits trickled up into the highlands and contrasts became even more invidious. Development introduced motor transport, which diminished porterage employment. Cultivating hemp and processing it into charas (hashish) lost standing as an income generator after 1976 when international pressure persuaded the national government to outlaw these recreational drugs and close government stores where those so inclined could freely purchase what was illegal in most of the world. But the Hindu government directly indirectly encouraged the drugs.
Непал азаматтық соғысы
Қиындықтарға қарамастан, магар халқы өте бай ауызша тарихын және өткен қаһармандықтарын сақтап қалды, бұл олардың наразылығына себеп болды және 1996-2006 жылдардағы Непал азаматтық соғысында Шах әулетінің режиміне қарсы күрескен Маобади (Маоистік) қозғалысына, тіпті Шахтардың сынақтан өткізген көппартиялық демократиясына да ықпал етті. Магарлардың туған жерінің орталығындағы Ролпа және Рукум аудандары "Маоисттердің ортасы" деп белгілі болды, ал Хам магарлары партизандық күштердің қатардағы жауынгерлері ретінде көзге түсті.
Despite adversity, the Magar people retained a robust oral history and a sense of past greatness, which created grievances and made them receptive to the Maobadi (Maoist) movement that opposed the Shah Dynasty regime in the 1996 2006 Nepalese Civil War and even the multiparty democracy that the Shahs had toyed with. The Rolpa and Rukum districts in the center of the magars homelands became known as the "Maoist heartland" and Kham Magars were prominent as footsoldiers of its guerrilla forces.
Хам фестивальдері
Бхуме Наах (Бал пуджа) – Рольпа және Рукумның Хам Магар тайпалары тойлайтын ежелгі мәдени мерекелердің бірі. Басты той маусымның бірінші аптасында өтеді. Хам мағарлары Жхолени және Бхуме билерін өте баяу орындайды, ал мағарлар Каура биін шапшаң билейді. Қазіргі уақытта Хам халқы анимизм және шаманизм арқылы өз ата-бабаларына құлшылық етеді.
Bhume Naach (Bal puja) is one of the ancient cultural festivals celebrated by the Kham Magar tribes of Rolpa and Rukum. The main celebration takes place during the first week of June. Kham Magars people dance very slowly in the Jholeni and Bhume dances, while Magars dance a fast dance, the Kaura dance. Currently Kham people worship their ancestors through animism and shamanism.