Кіріспе
Dominus – латын тілінде «қожайын» немесе «ие» деген мағынаны білдіретін сөз. Доминус Рим империясының титулы ретінде қолданылған. Бұл латын тілінде феодалдық, жоғары және аралық дәрежедегі иелердің, сондай-ақ діни және академиялық атағы болды. Діни атақ француз тіліндегі seigneur арқылы ағылшын тілінде «сэр» деп аударылды, бұл Реформацияға дейін пасторлардың алдынан қойылатын кең таралған префикс болды, мысалы, Шекспирдің «Виндзордың қуанышты әйелдері» пьесасындағы сэр Хью Эванс. Оның қысқартылған түрі Dom Католик шіркеуінің дін қызметкерлері үшін, әсіресе бенедиктиндер мен басқа діни ордендердің мүшелері үшін құрметті префикс ретінде қолданылады. Бұрын бұл атақ өзгеріссіз, Dominus түрінде, бакалавр атағына да қолданылған. Көптеген роман тілдерінде осы терминнен туындаған «Дон» деген құрметті атаудың түрлері қолданылады. Сонымен қатар, румын тіліндегі «Құдай» деген мағынаны білдіретін Dumnezeu сөзі осы атаудан, латын тіліндегі «Domine Deus» фразасы арқылы шыққан. Баск тілінде jaundone (баск тіліндегі jaun, «ие» және роман тіліндегі dom'ne) және done кейбір қасиеттілердің есімдерінің алдына префикс ретінде қойылады, мысалы, jaundone Jakue, «Сантьяго» және Donostia (Сан-Себастьян қаласы).
Dominus is the Latin word for master or owner. Dominus was used as a Roman imperial title. It was also the Latin title of the feudal, superior and mesne, lords, and an ecclesiastical and academic title. The ecclesiastical title was rendered through the French seigneur in English as sir, making it a common prefix for parsons before the Reformation, as in Sir Hugh Evans in Shakespeare's Merry Wives of Windsor. Its shortened form Dom remains used as a prefix of honor for ecclesiastics of the Catholic Church, and especially for members of the Benedictine and other religious orders. The title was formerly also used as is, Dominus, for a Bachelor of Arts. Many romance languages use some form of the honorific Don, which derives from this term. Further, the Romanian word for God, Dumnezeu, derives from this title through the Latin phrase "Domine Deus." The Basque language uses jaundone (from Basque jaun, "lord", and Romance dom'ne) and done as a prefix for the names of some saints as in jaundone Jakue, "St. James" and Donostia (the town of San Sebastian).
Этимология
Бұл термин Proto Italic dom o/u no сөзінен шыққан, "[үйдің иесі]" деген мағынаны білдіреді, тікелей Proto Indo European түбірі dem – "салу" дегенмен байланысты, domus (үй) арқылы; сондықтан доминус – үйдің мырзасы және билеушісі. Рим Республикасы кезінде бұл термин грек тіліндегі Тираннос сөзімен байланысты болды; алғашқы Принципат кезінде одан бас тартты, бірақ Диоклетиан тұсында Рим императорларының ресми атауы болды. Домициан оны қолдануға ынталандырды, бірақ императорлардың ешқайсысы Аурелиан билікке келгенге дейін бұл терминді жартылай ресми түрде қолданбады, 274 жылы "deus et dominus natus" деген жазуы бар монеталар шығарылды. Дегенмен, Диоклетиан тұсында "доминус" термині императордың ресми атауының бір бөлігі ретінде қабылданып, Диоклетианның радикалды реформаларының бір бөлігін құрады. Осы қолданыстан "Доминат" термині Рим тарихының Диоклетиан билігінен басталатын кезеңін білдіру үшін пайдаланылады. Ең көп қолданылатыны – мадам және оның қысқартылған түрі ма'ам. Тағы бір маңызды мысал – Dame, рыцарлық награда алғандарға арналған "Sir" сөзіне таяу мағынадағы сөз. (Dame атағы ерлерге берілетін рыцарь атағымен тең.) Кембридж университеті әлі де Dominus және Domina сөздерін, сәйкесінше Dnus. және Dna. деп қысқартып, BA дәрежесін алғандар үшін қолданады, ал одан туындаған "Don" термині Оксфорд пен Кембридж университеттерінде профессорларға, лекторларға және стипендиаттарға қатысты қолданыла береді.