Кіріспе
17 ғасырдан 2002 жылға дейін Нидерландтың валютасы – гульден (голден, флорин) 1434 жылдан 2002 жылға дейін Нидерландтың валютасы болды, ол евромен алмастырылды. Нидерландтық "гульден" атауы орта голланд тілінде "алтын" деген мағынаны білдіреді және 1434 жылы алғаш енгізілген кезде оның құны итальяндық алтын флоринімен шамалас болғанын көрсетеді. Нидерланд гульдері 17 және 18 ғасырларда Еуропадағы де-факто резервтік валюта болды. 1999 жылдан 2002 жылға дейін гульдер ресми түрде евроның "ұлттық кіші бөлігі" болды. Дегенмен, физикалық төлемдерді гульдермен ғана жасауға болады, себебі еуро монеталары мен банкноттары қолжетімді болған жоқ. Ескі келісімшарттар үшін және орталық банкте ескі валютаны евроға айырбастау үшін әлі де қолданылатын нақты айырбас бағамы – 1 евроға 2,20371 нидерланд гильдері. Керісінше, бұл 1 гульденге 0,453780 евро береді. Нидерланд гульдерінен Нидерланд Антильдерінің гульдері (қазіргі уақытта Кюрасао және Синт-Мартенде қолданылады) және Суринам гульдері (2004 жылы Суринам долларымен алмастырылды) туындаған.
The guilder (gulden, ) or florin was the currency of the Netherlands from 1434 until 2002, when it was replaced by the euro. The Dutch name gulden was a Middle Dutch adjective meaning "golden", and reflects the fact that, when first introduced in 1434, its value was about equal to (i. e., it was on par with) the Italian gold florin. The Dutch guilder was a de facto reserve currency in Europe in the 17th and 18th centuries. Between 1999 and 2002, the guilder was officially a "national subunit" of the euro. However, physical payments could only be made in guilders, as no euro coins or banknotes were available. The exact exchange rate, still relevant for old contracts and for exchange of the old currency for euros at the central bank, is 2.20371 Dutch guilders for 1 euro. Inverted, this gives 0.453780 euros for 1 guilder. Derived from the Dutch guilder are the Netherlands Antillean guilder (still in use in Curaçao and Sint Maarten) and the Surinamese guilder (replaced in 2004 by the Surinamese dollar).
Тарих
Гулден 1434 жылы Филипп Ізгідің басшылығымен жүргізілген ақша реформасынан кейін Бургундиялық Нидерландтардың ресми валютасы болып қалыптасты.
1434-66, Бургундия Нидерландысы
Филипп Ізгі 1434 жылы көрші елдердің валюталарына қатысты жаңа голланд валютасы үшін ақша жүйесін жасады: 38,25 г күмістен тұратын француздық париз лирі және 215,8 г ағылшын фунт стерлингі. Келесі бірліктер анықталды: 1,63 г таза күмістен тұратын стуйвер, 2 фламандтық гротқа немесе 3 Брабант гротына тең, және шамамен 1,9125 г француз солына (шиллингіне) тең; 20 стуйверге немесе 32,6 г таза күміске тең гульден, сондай-ақ шамамен француздық париз лиріне тең. Француздық алтын лирасы 3,5 г алтын флоринмен шамамен бірдей болғандықтан, бұл жаңа номинал gouden florijn, gulden немесе florin деп аталды. Фламанд шиллингі (Schelling Vlaams) 12 фламанд гротына немесе 6 стуйверге тең, ал 12 пенс стерлингінен тұратын ағылшын шиллингімен шамамен бірдей. Соңында, фламанд фунты (Pond Vlaams) 240 фламанд гротына немесе 6 гульденге тең, ал 195,6 г таза күмізден тұратын ағылшын фунт стерлингімен шамамен тең болды. Стуйвердің салмағы 3,4 г және 23/48 тазалықтағы күмістен тұрды, ол 8 дуйтенге немесе 16 пеннинге бөлінді. Әр стуйвер шамамен 2 ағылшын пенсіне тең болғандықтан, 1 дуйт және 1/4, 1/2, 1 және 2 стуйвердің голланд күміс номиналдары ағылшынның 1/4, 1/2, 1, 2 және 4 пенс стерлинг номиналдарымен сәйкес келді. Француз экулары, ағылшын дворяндары және голланд флориндері Төмен елдердің алтын валютасын құрады және стуйверге қатысты айнымалы бағамы болды. 1 гульден номиналы 1464 жылы Sint Andries флорині шығарылғанға дейін болған жоқ, ол 2,735 г таза алтыннан тұрды, бірақ стуйвердің құнсыздануы қайта басталуына екі жыл қалды.
The Stuiver of 1.63 g fine silver, equal to 2 Flemish grote or 3 Brabant grote, and approximately equal to the French sol (shilling) of 1.9125 g;
The Gulden, equal to 20 stuiver or 32.6 g fine silver, and approximately equal to the French livre parisis. As the French gold livre was about par with the gold florin of 3.5 g, this new denomination was therefore known as the gouden florijn, or gulden, or florin. The Shilling Flemish (Schelling Vlaams), equal to 12 Flemish grote or 6 stuivers, and approximately equal to the English shilling of 12 pence sterling. And finally, the Pound Flemish (Pond Vlaams), equal to 240 Flemish grote or 6 Gulden, and at 195.6 g fine silver was approximately equal to the English pound sterling. The stuiver weighed 3.4 g of 23/48 silver fineness and was divided into 8 duiten or 16 penningen. As each stuiver was worth approximately 2 English pence, Dutch silver denominations of 1 duit and 1/4, 1/2, 1 & 2 stuivers neatly matched with English denominations of 1/4, 1/2, 1, 2 & 4 pence sterling. French écus, English nobles & Dutch florins comprised the gold currency of the Low Countries and had a variable rate against the stuiver. A denomination worth 1 Gulden did not exist until the 1464 issue of the Sint Andries florin containing 2.735 g of fine gold, but this was a mere two years before the resumption of debasements in the stuiver.
1500-60, Испания, Нидерланды
1466 және 1475 жылдар аралығында стуйвердің құны шамалы төмендеді, бірақ 15 ғасырдың соңына дейін одан да айтарлықтай құнсыздануға ұшырады. 1469 жылдан 1475 жылға дейін Англиямен жасалған келісімге сәйкес, ағылшын гроты (4 пенс; 2,88 г таза күміс) Карл Шалақ кезінде соғылған Бургундиялық екі патар (немесе 2 стуйвер) монетасына тең алмастырылды. Кейіннен 1 гульдендік монета шығаруға жасалған тырастықтар 1520 жылы 1,77 г таза алтыннан жасалған алтын Karolusgulden және 1541 жылы 19,07 грамм таза күмістен жасалған күміс Karolusgulden монеталарын жасауға әкелді. Француз және ағылшын валюталарының құрамындағы таза металл мөлшері ақырында бұл шамаға жақындады, француз ливрі паризи 1549 жылы 20,4 г таза күміске, ал фунт стерлингінің 1/6 бөлігі 1551 жылы 19,2 г таза күміске теңелді.
1659, Гульден ақша және банко
Амстердам банкі Нидерланд валютасының құнсыздануын тоқтатуға сәтті қол жеткізгеніне қарамастан, провинциялар арасында сауда монеталарының эквивалентін одан әрі арттыруға тырысулар жалғасты. 1630-жылдардан кейін Патагонның құнын 48-ден 50 стуйверге дейін көтеру туралы шешім қабылданды (4,17% жоғарылау), содан кейін Дукатонның құнын 60-тан 63 стуйверге дейін көтеру туралы шешім қабылданды (5,0% жоғарылау). Егер 50 стуйверлік депозиттер риксдолларда арзан 50 стуйверлік патагонмен төленсе, Еуропадағы беделіне нұқсан келтірілсе, 1640-жылдары банк бұл монеталардың жоғарылатылған құндылықтарын қатаң түрде қабылдамады және өзінің бұрынғы 48 және 60 стуйверлік құндылықтарын сақтады. Бұл провинциялық валюта бағаларына қарағанда 5% жоғары бағаланған тұрақты Гулден Банконың пайда болуына себеп болды. 1659 жылы Нидерланд Республикасы бұл екілік жүйені өзінің сауда монеталарын шығару арқылы бекітті, атап айтқанда: Патагонды алмастыратын 24,36 г таза күміс күміс Дукат (Зилверен Дукат; сондай-ақ "Риксдаалдер" деп аталады), 48 стуйвер банко (2,4 ГБ) немесе 50 стуйвер валютасы (2,5Г) және Дукатонды алмастыратын 30,45 г таза күміс Күміс салт атты Дукатон, 60 стуйвер банко (3 ГБ) немесе 63 стуйвер валютасы (3.15Г) құнымен. Нәтижесінде 10,15 г күміс салмағындағы Гулден Банко бірлігі және дукатоннан анықталған 9,67 г күміс салмағындағы Гулден валюта бірлігі пайда болды. Бұл реформалар Нидерланд Республикасының Еуропаның қаржы орталығы ретіндегі рөлін нығайтуға көмектесті, Амстердам банкін әлемдегі алғашқы заманауи орталық банкке айналдырды және 18-шы ғасырдың соңына дейін банк Гулденін Еуропаның де-факто резервтік валютасы ретінде тұрақтандырды. 1694 жылы жаңа монета жарлығы гульденді бүкіл Республика үшін жарамды монета ретінде мойындады. Банк сонымен қатар Нидерландта құны төмен бағаланған сауда монеталарын (мысалы, ескі риксдолларлар әлі де 50 стуйвер валютасында бағаланатын) белсенді түрде қайта сатқандықтан, лиондолларлар, риксдолларлар және күміс дукаттар сияқты Нидерланд сауда монеталары экспортталды және 18-шы ғасырдың соңына дейін Еуропаның қалған бөлігінде негізгі валютаға айналды. Нидерланд Корольдік монетасы бүгінгі күнге дейін әйгілі күміс дукатты шығаруда. 1680 жылы Голландия және Батыс Фризия штаттары 10,61 г салмағындағы, 0,91 сынамалы күміс 1 гульдендік монетаны шығарды. Гульденнің дизайнында найза ұстаған шапқысымен тұрған Паллас Афина бейнеленген, сол қолымен әсем тұғырға қойылған Ізгі хабарларға сүйеніп тұр, ал аңызда кішкентай қалқан бейнеленген.
The Silver Ducat (Zilveren Dukaat; also called "Rijksdaalder") of 24.36 g fine silver, replacing the Patagon and valued at 48 stuivers banco (2.4 GB) or 50 stuivers currency (2.5G). The Silver Rider Ducaton of 30.45 g fine silver, replacing the Dukaton and valued at 60 stuivers banco (3 GB) or 63 stuivers currency (3.15G). The result was a Gulden Banco unit of 10.15 g silver & a Gulden currency unit of 9.67 g silver as determined from the ducaton. These reforms helped cement the Dutch Republic's role as Europe's financial center, made the Bank of Amsterdam the world's first modern central bank, and made the bank stabilized Gulden as Europe's de facto reserve currency until the end of the 18th century. In 1694, a new mint ordinance recognized the gulden as a valid coin for the entire Republic. As the bank was also an active reseller of negotiepenningen, or trade coins that happen to be undervalued in the Netherlands (e. g. older rixdollars still valued at 50 stuivers currency), Dutch trade coins like liondollars, rixdollars & silver ducats were exported and became staple currency for the rest of Europe until the end of the 18th century. The Royal Dutch Mint still mints the famed silver ducat to this day. A silver 1 gulden denomination weighing 10.61 g, 0.91 fine, was minted by the States of Holland and West Friesland in 1680. The gulden design featured Pallas Athena standing, holding a spear topped by a hat in her right hand, resting with her left forearm on Gospels set on an ornate basis, with a small shield in the legend.
XIX ғасыр, Біріккен Нидерланды
Наполеон соғыстарынан кейін Амстердам банкі құлағаннан соң, 1817 жылы Нидерландтар Біріккен Корольдігі гульденді 9,613 грамм күміс немесе 0,60561 грамм алтын деп қайта анықтады. Ол ондық жүйе бойынша 100 центке бөлінді және 1 гульдендік монета тұрақты түрде шығарылды. Бұл стандарттың сәтсіздікке ұшырауына себеп болды:
Бұрынғы Австрия Нидерландында 25,71 грамм таза күмістен тұратын және 2,7 гульденге бағаланған (яғни, бір гульденге 9,52 грамм ғана) күміс кроненталердің болуы, және
Гулденнің 0,60561 грамм алтынға теңдестірілуі, көршілес Франциядағы алтын-күміс арақатынасы 15,5 болғанда, күміспен салыстырғанда 9,39 граммқа ғана тең болатын. 1830 жылы Бельгияның Нидерландыдан бөлінуінен кейін, 1840 жылы гульденді 9,45 грамм таза күміске дейін төмендетіп, оның алтынмен арақатынасын жою арқылы тұрақты шешім қабылданды.
The existence in the former Austrian Netherlands of silver kronenthalers of 25.71 g fine silver valued at 2.7 Gulden (hence, only 9.52 g per Gulden), and
The Gulden's gold equivalent of 0.60561 g, at a Gold Silver ratio of 15.5 in neighboring France, was worth only 9.39 g in silver. Following Belgium's secession from the Netherlands in 1830, a more permanent solution was implemented in 1840 by reducing the Gulden to 9.45 g fine silver and repealing its fixed equivalence in gold.
Алтын стандарт
1873 жылы жаңа құрылған Герман империясы алтын стандарты қабылдағаннан кейін, 1875 жылы Нидерланды Гулден монеталарына күмістің еркін айналымнан шығарылуын тоқтатты және оның орнына 6,048 грамм таза алтыннан тұратын 10 Гулден монеталарына алтынды еркін айналымға жіберді. Бұл жүйе 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан алтын стандартының бүкіл әлемде тоқтатылуына дейін сақталды. Алтын стандарты 1925 жылы қайта қолданысқа енгізілді, бірақ 1936 жылы одан бас тартылды.
1914 жылдан кейін
1914 жылы 1 АҚШ доллары 2,46 гульденге тең бағамен сатылды. 1938 жылы бағамы 1 АҚШ долларына 1,82 гульденді құрады. 1914 жылы бір голланд гильдері 2017 жылдың желтоқсан айында шамамен 10,02 АҚШ доллары немесе 8,17 еуроға тең тауарлар мен қызметтерді сатып алуға жететін. 1938 жылы гульденнің сатып алу қабілеті 2017 жылдың желтоқсанында шамамен 9,54 АҚШ долларына немесе 7,78 еуроға балама болды. Жалпы алғанда, гульдер өте тұрақты валюта болып қала берді және соғыстар аралығында Еуропадағы үшінші ең жоғары құнды валюта бірлігі болды (осы кезде бір-біріне тең бағамен бекітілген британ фунт стерлингі мен ирланд фунтынан кейін). Неміс оккупациясынан кейін, 1940 жылдың 10 мамырында гульдер 1 гульдер = 1,5 рейхсмарка мөлшерлемесімен рейхсмаркаға бекітілді. Осы көрсеткіш сол жылдың 17 шілдесінде 1,327-ге дейін төмендетілді. Азат етуші одақтас күштері Бреттон-Вудс жүйесінде гульдердің бағамын 2,652 гульден = 1 АҚШ доллары деңгейінде белгіледі. 1949 жылы бұл мөлшерлеме 3,8 гульден = 1 долларға өзгертілді, бұл британ фунтының құнсыздануымен шамамен сәйкес келді. 1961 жылы гульдер 3,62 гульден = 1 долларға қайта бағаланды, бұл шамамен неміс маркасының бағасына сәйкес болды. 1967 жылдан кейін гульдерлер күмістен емес, никельден жасала бастады.
Еуроға ауысу
2002 жылы гульден 2,20371 гульден = 1 евро бағамымен евроға алмастырылды. Монеталарды 2007 жылдың 1 қаңтарына дейін Нидерланд Орталық банкінің бөлімшелерінде евроға айырбастауға болады. Ауыстыру кезінде қолданыста болған гульден банкноталарының көпшілігі 2032 жылдың 1 қаңтарына дейін айырбасталуы мүмкін. Бұған кейбір ерекшеліктер бар, сондай-ақ 2002 жылдың 27 қаңтарынан кейін тауарлар мен қызметтер үшін төлем ретінде алынған банкноттар айырбасқа қабылданбайды. Гульден банкноталарының толық тізімі мен олардың соңғы жарамды айырбастау күні туралы толық ақпаратты "Голландия гульдерінің банкноталары" бетінен қараңыз.