Кіріспе

Б.з.д. 4 ғасырдағы афиналық саясаткер және әскери қолбасшы. Афиналық Харес (Χάρης ὁ Ἀθηναῖος) б.з.д. 4 ғасырындағы Афинаның көрнекті әскери қолбасшыларының (Стратег) бірі болды. Ол сонымен қатар жақсы байланыстары бар саясаткер болды, бұл оған қалаған бұйрықтарын алуға мүмкіндік берді, оларды ол негізінен өзінің және оның жақтастарының қалтасын толтыру үшін пайдаланды.

Алғашқы науқандар

Тарихи жазбаларда Харес бірінші рет б.з.д. 367 жылы айтылады, ол Флиус қаласына көмекке жіберілген. Қалаға аркадиялықтар мен аргивтер, Сикйондағы тебалық қолбасшының көмегімен, қатты қысым көрсетті. Оның әскері қаланы құтқаруға жетістікке қол жеткізді. (Осы науқан кезінде шешен Аэскин алғаш рет өзін ерекшелендірді.) Сәтті науқанынан кейін Харес Оропқа қарсы қолбасшылыққа қайта шақырылды; және оның кеткенімен бірге сикиондықтардың спартан гарнизонынан портын қайтарып алуы, Спарта ісін қолдауда оның қатысуының қаншалықты маңызды болғанын көрсетті. Б.з.д. 361 жылы Харес, Александр Ферейден жеңілгеннен кейін, афиналық адмирал Леостеннің орнын басуға тағайындалды. Коркираға кемемен барған ол қаланың олигархиялық партиясын қолдады. Харес қолдауымен олигархтар билікті басып алды, бірақ, өкінішке орай, олар бұл жетістікке тек көп қантөгіс арқылы, Коркираның демократиялық партиялары арасында алауыздық тудыру арқылы жетті. Ол олигархтармен де жақсы қарым-қатынас орната алмады. Нәтижесінде, әлеуметтік соғыс басталғанда арал афиналықтардың қолынан кетті. Б.з.д. 358 жылы Харес Фракияға толық билікпен (стратег) генерал ретінде жіберілді. Ол Харидемді Афинодормен жасасқан келісімді ратификациялауға мәжбүр етті. Келесі жылы, әлеуметтік соғыс басталғанда, ол Афина генералдарының бірі болып тағайындалды. Б.з.д. 356 жылы соғыстың екінші науқанында, Хабриас қайтыс болғаннан кейін, ол Ификрат пен Тимофеймен бірге афиналық әскерлеріне бірлесіп басшылық етті. Диодордың айтуынша, Харес өте ынталы болғанына қарамастан, оның әріптестері жаумен шайқасудан бас тартқанда, қатты дауыл болғандықтан, Харес олардың сәтсіздіктерін Афинаға хабарлады, олар қайта шақырылып, кейіннен сотқа тартылды. Диодордан өзгеше, Корнелий Непос Харес ауа райына қарамастан жауға шабуыл жасағанын, бірақ жеңілгенін айтты. Содан кейін өзін қорғау үшін әріптестерін оған қолдау көрсетпегендігі үшін айыптады. Оған келесі сотта Аристофон көмектесті. Жеке қолбасшылыққа қалған Харес, қаржыға мұқтаж болды, бірақ оны Афинадан алуға құлшынбады, сондықтан Харес және оның әскерлері Геллеспонт Фригиясының көтерілісші сатрапы Артабаздың қызметіне түсті. Афиналықтар бастапқыда бұл әрекетті мақұлдады, бірақ кейін парсы патшасы Артаксеркс III Охустың шағымдарынан кейін Артабазбен байланысын үзуге бұйырды. Осыған байланысты Артаксеркс III-нің Афинаға қарсы конфедерацияларды қолдауы әлеуметтік соғыстың аяқталуын жеделдетті. Соғыстың тез аяқталуын Евбул мен Исократ қолдады, бірақ Харес пен оның партиясы қарсы болды. Б.з.д. 353 жылы Харес Сестусқа қарсы жіберілді, ол Кардиямен бірге б.з.д. 357 жылы Фракия Херсонесі Афинаға берілгеніне қарамастан, Афинаға бағынуға құлшынбады. Ол қаланы басып алып, еркектерді өлтіріп, әйелдер мен балаларды құлдыққа сатты.

Македониялықтарға қарсы соғыстар

Ол Олинф соғысында (б.з.д. 349) Афинадан Олинфқа көмекке жіберілген жалдамалы әскердің басшысы болып тағайындалды, бірақ көп нәтижеге жете қойған жоқ сияқты. Кейін оның басшылығы Харидемге берілді, ал келесі жылы (б.з.д. 348) оны қайтадан Харес алмастырды. Екінші жорығында ол Филип патшаның жалдамалы әскеріне қарсы шағын жеңіске қол жеткізді және оны Делфиден заңсыз алынған ақшаның бір бөлігімен афиналықтарға той беріп атап өтті, соның бір бөлігі оның қолына тиді. Оның эвтины (қызметтен кейін мемлекеттік қызметкерлерге жасалатын есеп беру рәсімі) кезінде Сефисодот оны айыптады, ол «адамдарды тамағынан қысып алып, есеп беруге тырысқанын» мәлімдеді. 346 жылы ол тағы да афиналық әскерлеріне, бұл жолы Фракияға басшылық етті. Македония патшасы Филипп Керсоблептқа қарсы жорыққа дайындалып жатқанда, Херсондықтардан Харес шегініп кеткені және оны табу мүмкін емес екені туралы шағымдар Афинаға келді. Афина оны іздеу үшін эскадрилья жіберуге мәжбүр болды, «Филипп Херсонға қарсы жорыққа шыққанда афиналықтар өздерінің басшысы мен әскерлерінің қайда екенін білмейтініне таң қалды» деген ерекше хабарламамен. Ол жеке экспедиция жасап, олжа іздеген болуы мүмкін. Сол жылы, екінші елшілік Афинадан Македонияға бейбітшілік туралы келісімдерге қатысу үшін кеткенге дейін, Харестен Керсоблепт ісінің үмітсіз жағдайы туралы хабарлама келді. Осыдан кейін бірнеше жыл бойы Харес туралы тарихи мәліметтер жоқ, ол осы уақыт ішінде Теопомптың айтуынша, оның сүйікті тұрағы болған Сигеонда тұрған болуы мүмкін. Бірақ Демосфеннің б.з.д. 341 жылы сөйлеген сөзінде Харес сол кезде Афина кеңестерінде үлкен ықпалға ие болғаны айтылады. Сондықтан Харес Тракиядағы Филипп патшаға қарсы Диопефтің ісін рұқсат еткен және қорғағандардың бірі болуы мүмкін. Б.з.д. 340 жылы ол Филиппке қарсы Византияға көмек көрсетуге жіберілген күштің басшысы болып тағайындалды; бірақ византиялықтар оған сенбеді және оны қабылдаудан бас тартты. Харес македониялықтарға қарсы тиімді болмады - оның жалғыз ерлігі Афинаның одақтастарына қарсы болды, ол оларды ашкөздікпен тонаған сияқты. Сондықтан оның орнына өте табысты болған Фокион келді. 338 жылы Харес Филиппке қарсы Амфиссаға көмекке жіберілді. Ол Филадельфияның қол астындағы Фиван басшысы Проксенмен бірге жеңілді. Эсхин айтқандай, бұл жеңіліс туралы Демосфен өзінің жауабында ештеңе айтпайды, бірақ афиналықтардың жеңіске жеткен екі шайқасы туралы айтады. Сол жылы Харес Хероней шайқасында афиналық әскерлерінің басшыларының бірі болды. Апатты нәтижеге қарамастан, Харес айыптаудан немесе кем дегенде сотталудан құтылды, бірақ оның әріптестерінің бірі Лисикл сотталып, өлім жазасына кесілді. Ариан Харесті Афина ораторлары мен басшыларының бірі ретінде атап өтеді, оларды Александр б.з.д. 335 жылы өзіне тапсыруды талап еткен, бірақ Демад Александрды Харидемнен басқа ешкімге талап қоймауға көндірді. Алайда Плутарх өзінің тізімінде Харес есімін атамайды. Александр Кіші Азияға б.з.д. 334 жылы шабуыл жасаған кезде Харес Сигеонда тұрды, және ол тағы да Арианның Трояға бара жатқанда патшамен кездесіп, оған құрмет көрсету үшін келгендердің бірі ретінде айтылады. Осыдан кейін Харес Митиленде Дарий Кодоманнның жалдамалы басшысы болды, оны б.з.д. 333 жылы Фарнабаз бен Автофрад әскері басып алды, бірақ Харес келесі жылы оны тапсыруға мәжбүр болды. Осы оқиғадан кейін Харес туралы қосымша ақпарат жоқ, бірақ ол Сигеонда өмірін аяқтаған болуы мүмкін.

Бағалау

Генерал ретінде Харес, әсіресе, өзін қажетсіз тәуекелге салуда кінәланды, бірақ оның мансабының көп бөлігінде Афинаның ең көрнекті қолбасшысы болғаны айқын. Саясатта ол Демосфенмен тығыз байланыста болды. Ол өзіне қосылған әрбір топтың моральдық тұрғыдан ауыртпалығы болған, тіпті ол кейде ораторлар арқылы көмектессе де, оларға үнемі жалақы төлеп отырған деген қауесет бар. Ол шексіз ерсіздігін жасырмады, тіпті мақтан тұтты және қатал Фокионды ашық қысымға алды. Оның сенімсіздігі туралы халық арасында мақал-мәтел пайда болды, ал оның ашкөздігі сол кездегі қалыпты жағдайдың өзінде де ерекше болды, себебі Афина азаматтары өздерінің соғыстарын жүргізбей, соғысқандарға ақы төлемейтін, ал қолбасшылар өз жалдамалы әскерлерін күш-жігерімен асырауға мәжбүр болды. Республиканың туы астындағы оның сәтті жолы Афинаның құндылықтары мен күшінің төмендеуінің белгісі ретінде қарастырылуы мүмкін.