Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Мерзифон – мектептері, ауруханалары, соттары және басқа да маңызды инфрақұрылымы бар, бірақ мәдени мүмкіндіктері шектеулі Анатолияның әдеттегі ірі, бірақ тыныш қаласы. Жанында ірі әуе базасы орналасқан. Мерзифон Калифорния штатындағы Плезант-Хилл қаласымен бауырласып, байланыс орнатып отыр.
Modern Merzifon is a typical large but quiet Anatolian town with schools, hospitals, courts and other important infrastructure but few cultural amenities. There is a large airbase nearby. Merzifon is twinned with the city of Pleasant Hill, California.
Этимология
Бұрынғы атауларының арасында Марзифун, Мерсиван, Марсован, Марсиван, Мерсуван, Мерцпонд және Мерцбан болған. Атаудың шығу тегі, көрінетіндей, "марш лорд" немесе аудан әкімі деген мағына беретін парсы тіліндегі "Марзбан" атауымен байланысты, бірақ нақты байланысы белгісіз. Дегенмен, ғалым Ожан Өзтүрк бастапқы атаудың Марсиван (парсы тіліндегі "марз" – шекара, армян тіліндегі "ван" – қала) болғанын, яғни "шекаралық қала" дегенді білдіретінін айтады.
Former variants of its name include Marzifūn, Mersivan, Marsovan, Marsiwān, Mersuvan, Merzpond and Merzban. The name apparently comes from [[Marzban, the Persian title for a "march lord" or a district governor, although the exact connection is not clear. Scholar Özhan Öztürk, however, claims that original name was Marsıvan (Persian marz 'border + Armenian van 'town') which means "border town".
География
Өзенмен суарылатын жазықта орналасқан Мерзифон, Анкара мен Қара теңіз жағалауындағы Самсун қалалары арасындағы жол бойында, Самсуннан 109 км, Анкарадан 325 км және Амасия қаласынан батысқа қарай 40 км қашықтықта жатыр.
Standing on a plain, watered by a river, Merzifon is on the road between the capital city of Ankara and Samsun on the Black Sea coast, 109 km from Samsun, 325 km from Ankara and 40 km west of the city of Amasya.
Климат
Мерцифонда жаз айларында жылы, Жерорта теңізі климаты басым (Köppen: Csb). Қыс айларында ауа райы қоңыржай суық, ал жаз айларында жылы болады.
Merzifon has a warm summer Mediterranean climate (Köppen: Csb). The weather is moderately cold in winter and warm in summer.
Римге дейінгі тарих
Археологиялық деректер (жүздеген оба немесе хеюктер) бұл суы мол аймақтың тас дәуірінен бері (кем дегенде б.з.д. 5500 жылдан) мекенделгенін көрсетеді. Алғашқы бекіністерді Хеттер салған, олар шамамен 1200 ж.б.д. Қара теңізден келген шабуылшылармен қуылған. 700 жылдан кейін бекіністерді фригиялықтар қайта салды, олар көптеген обалар мен басқа да іздер қалдырды. 600 жылдан бастап фригиялықтар Кавказ таулары арқылы келген киммерийліктердің шапқындарымен ығыстырылды; осы кезеңге қатысты қабірлер қазылып, олардың ішіндегі заттар Амасия мұражайында қойылған. Мерзифон содан кейін Қара теңіз жағалауын Амасиядан басқарған Понт патшаларының сауда орталығына айналды.
Archaeological evidence (hundreds of burial mounds or höyüks) indicates settlement of this well watered area since the Stone Age (at least 5500 BC). The first fortifications were built by the Hittites, who were expelled in around 1200 BC by invaders descending from the Black Sea. After 700 BC the fortifications were rebuilt by the Phrygians, who left a number of burial mounds and other remains. From 600 BC the Phrygians were pushed out by further invasions from the east, this time by Cimmerians from across the Caucasus mountains; graves from this period have been excavated and their contents displayed in the museum in Amasya. Merzifon then became a trading post of the kings of Pontus, who ruled the Black Sea coast from their capital in Amasya.
Рим мен Византия
Амасия ауданы Рим дәуіріндегі азаматтық соғыстарда қиратылған, бірақ Мерзифон император Адрианның бұйрығымен қайта жаңартылды. Амасия мұражайында Мерзифондағы рим ғибадатханаларынан табылған жәдігерлер де қойылған. Рим үкімдігі кезінде қаланың қабырғалары мен бекіністері нығайтылғандықтан маңызы артты, және ол Византия үкімдігі кезінде де берік болды (Рим империясы 395 жылы бөлінгеннен кейін), бірақ 8 ғасырда Исламның кеңеюі кезінде араб әскерлері қысқа мерзімге басып алды. Осыдан кейін қорғану үшін Булак қамалы салынды.
The district of Amasya was destroyed during civil wars of the Roman era but Merzifon was restored by command of the emperor Hadrian. Finds from Roman temples in Merzifon are also on display in the Amasya museum. The city grew in importance under Roman rule as its walls and fortifications were strengthened, and it remained strong under Byzantine rule (following the division of the Roman empire in 395), although it was held briefly by Arab armies during the 8th century expansion of Islam. After this the castle of Bulak was built as a defence.
Түрік пен Осман империясы
11 ғасырда Данияшменд әулеті Мерзифонда ислам дінін орнатты, ал Византиялықтар ешқашан билікті қайтадан иеленбеді. Данияшмендтерден кейін Сәлжұқ түркілері, Ильханидтер, ал 1393 жылдан бастап Османдықтар билік етті. Мерзифон Осман империясы үшін маңызды қала болды, себебі ол Амасияға жақын орналасқан (осман сұлтандықтарының мұрагерлері сол жерде тәрбиеленіп, таққа дайындық көрді). Түрік саяхатшысы Эвлиа Челеби оны 17 ғасырда жақсы бекітілген сауда қаласы ретінде сипаттаған. Мерзифон армян геноцидінде (1915-1917 жылдары) қаза тапқан деп саналатын «Аревордик» (күн балалары) аталатын армян зороастрийлерінің соңғы қауымдастықтарының біріне мекен болды. 19 ғасырға қарай Мерзифон еуропалық сауда және миссионерлік қызмет орталығына айналды, ал 1862 жылы американдық миссионерлер мұнда семинария ашты. 1886 жылы Мерзифонда Анатолия колледжі құрылды (1893 жылы ол қыздарға да қызмет көрсету үшін кеңейтілді). 1914 жылға қарай колледждерде 200-ден астам пансиондық оқушы оқыды, олардың көпшілігі грек және армян ұлтынан болды. Аталған кешенде Кіші Азиядағы ең ірі ауруханалардың бірі мен 2000 балаға арналған жетімдер үйі де болды. Алайда, қала армян ұлтшылдығының және батысқа қарсы көңіл-күйдің ошағына айналды (1915 жылы армяндар «Марсован» деп аталатын қала халқының жартысын құрады). 1890 жылдары кем дегенде екі рет дүрбелең болды, бірақ келген зиян қалпына келтірілді. 1915 жылы 11 000-нан астам армян қаладан (өткен жылы шамамен 30 000 тұрғыны болған) өлім жолымен жер аударылды; тағы да бірі өлтірілді, ал олардың мүлігі тәркіленіп, түрік тілдес адамдарға сатылды, бұл Осман соғысының қажеттіліктеріне жәрдемдесу үшін жасалған деп есептеледі, бұл туралы миссионер Джордж Э. Уайт жазған. Сонымен қатар, 1915 жылы Османдықтар бірнеше грек еркектерін өлтірді, ал әйелдер Осман әскерімен бірге жүруге мәжбүр болды. Ұзақ сапардан шаршағандар сәбилерімен бірге жол бойында тасталып кетті. Грек-түрік соғысынан кейін Мерзифон колледжі жабылып, Мерзифондағы барлық қалған христиандар Грекияға көшірілді, онда 1924 жылы Салоникиде жаңа Анатолия колледжі ашылды.
In the 11th century the Danishmend dynasty established Islam in Merzifon and the Byzantines never regained control. The Danishmends were followed by the Seljuk Turks, the Ilkhanids, and, from 1393 onwards, by the Ottomans. Merzifon was an important city for the Ottomans because of its proximity to Amasya (where Ottoman princes were raised and schooled for the throne). The Turkish travel writer Evliya Çelebi recorded it as a well fortified trading city in the 17th century. Merzifon was home to one of the last communities of Armenian Zoroastrians known as Arewordik (children of the sun) who are believed to have been killed in the Armenian genocide between 1915 and 1917. By the 19th century Merzifon had become a centre for European trading and missionary activity, and American missionaries established a seminary here in 1862. In 1886, a school called the Anatolia College in Merzifon was founded (it expanded to serve girls in 1893). By 1914, the schools had over 200 boarding students, mostly ethnic Greeks and Armenians. The complex also had one of the largest hospitals in Asia Minor, and an orphanage housing 2000 children. However, the town also became a focal point for Armenian nationalism (Armenians comprised half of the population of what they called Marsovan in 1915) and anti Western sentiment. It suffered at least two riots in the 1890s, but the damage was rebuilt. In 1915, over 11,000 Armenians were deported from the city (which had had approximately 30,000 inhabitants in the previous year) in death marches; others were killed and their property confiscated and sold to Turkish insiders, supposedly to benefit the Ottoman war effort, as documented by missionary George E. White. In addition, in 1915 several Greek men were murdered by the Ottomans, while the women were compelled to follow the Ottoman troops. Those who were exhausted after the long marches were abandoned with their babies on the roadside. Following the Greco Turkish War, the Merzifon College was closed and all the remaining Christians in Merzifon were forced to relocate to Greece where a new Anatolia College was opened in Thessaloniki in 1924
Түрік Республикасы
Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Осман империясы құлағаннан кейін де наразылықтар жалғасты. Осман империясының бұрынғы жерлеріне капитуляция шарттарын сақтау үшін британ әскерлері жөнелтілді, олардың бір бөлігі 1919 жылы Мерзифонға келді, дәл сол кезде Джордж Уайт оралып, колледжді және жетімдер үйін қайта ашты, сондай-ақ орын аударған армян аналары мен нәрестелері үшін жаңа "сәбилер үйін" ашты. Бірақ британдық әскерлер көп ұзамай шығып кетті, және Мерзифондағы наразылықтар жалғасты.
After the collapse of the Ottoman Empire at the end of the First World War, unrest continued. British troops were deployed in formerly Ottoman lands to ensure the terms of surrender, and some of them arrived in Merzifon in 1919 just as George White returned and reopened the college and orphanage, as well as a new "baby house" for displaced Armenian mothers and infants. However, the British troops soon withdrew and unrest continued in Merzifon.
Көрікті жерлер
Мерзифонның басты тартылысы – 1666 жылы салынған Мерзифонлы Қара Мұстафа Паша мешіті. Бұл мешіт Амасия аймағымен танымал болған, ішкі жағы суреттелген күмбездері бар әдемі шадырвандардың (құнақтау орындарының) бірін ұсынады. Мешіт кешенінің көп бөлігі, оның ішінде хамам мен бедестен сақталған және бүгінге дейін пайдаланылуда.
Merzifon's main attraction is the Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Mosque, built in 1666 and featuring one of the lovely şadırvans (ablutions fountains) with internally painted domes for which the Amasya area is known. Much of the original mosque complex, including the hamam and the bedesten, survives and is still in use today.
Белгілі жергілікті тұрғындар
Қара Мұстафа Паша (1634–1683) – Осман империясының ұлы визирі, Венаны бағындырудағы сәтсіздікке жауапты деп танылды. Сұлтан осы сәтсіздік туралы есеп алғаннан кейін Қара Мұстафа Пашаға өз өлімін өзіне-ақ келтіруін бұйырды. Осман империясының адал қызметшісі болғандықтан, ол бұйрыққа бағынып, 1683 жылғы Рождество күні Белградта жібек арқанмен дарға асылды.
Kara Mustafa Pasha (1634–1683) Ottoman grand vizier held responsible for the failure to conquer Vienna. The sultan received the report of this failure and ordered Kara Mustafa Pasha to have himself strangled. Being the obedient servant of the Ottoman Empire, he complied and was garotted with a silk cord in Belgrade on Christmas Day 1683.