Кіріспе
Авидің романы «Шарлотта Дойлдың шынайы жаңғырығы» – американдық автор Авидің 1990 жылы жарық көрген тарихи романы. Бұл кітап 5-8 сынып оқушыларына арналған. Кітапта басты кейіпкердің өзгеруі және 1832 жылы Англиядан Америкаға бағыт алған кемедегі өмір туралы білуі баяндалады. Роман жақсы қабылданып, бірнеше сыйлыққа ие болды, соның ішінде 1991 жылы «Ньюбери құрмет кітабы» атағын алды.
The True Confessions of Charlotte Doyle is a historical novel by the American author Avi published in 1990. The book is marketed towards children at a reading level of grades 5–8. The book chronicles the evolution of the title character as she is pushed outside her naive existence and learns about life aboard a ship crossing from England to America in 1832. The novel was well received and won several awards, including being named as a Newbery Honor book in 1991.
Сюжет
Бұл оқиға 1832 жылдың жазында басталады, онда он үш жасар Шарлотта Дойл Ливерпульден Род-Айленд штатындағы отбасылық үйіне сапарға шығуға дайындалады. Оның жоғары топтағы тәрбиесі мен білімі өмірге тар көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Шарлотта «Сихоук» кемесінде жалғыз жолаушы және жалғыз әйел болады. Адамдар оған кемеде болмауы керектігін қайта-қайта айтады, бірақ оның еріп жүретін адамы, мистер Граммедж, Шарлоттаның келуі керектігін талап етеді. Кемеде алғашқы күні Захария есімді қара теңізші оған қорғану үшін дирк сыйлайды. Ол сондай-ақ Шарлоттаға кеме капитаны Джаггери туралы ескертеді, бірақ Шарлотта оған сенбейді. Капитан мен Шарлотта жақын болады, ол егер күдікті бірдеңе байқаса, оған хабарлау керектігін айтады. Шарлотта бүлік белгісі – дөңгелек робинді байқағаннан кейін Джаггериді ескертеді, ол бүлікті тоқтатып, оның көшбасшысы Краникті өлтіреді. Шарлотта капитан Джаггери мен бірінші офицер Холибрасс мырза Захарияны 50 қамшымен қамшылағанда қатты күйзеледі. Шарлотта Зәкәрияны қамшыдан қорғауға тырысады, бірақ кездейсоқ түрде капитанның бетіне тигізіп алады. Джаггери ашуланып, Захарияны аяусыз қамшылайды, бұл оның өліміне және жерлеу рәсіміне әкеледі. Капитан Шарлоттаға қорғауын алып тастағаннан кейін, ол өзін кінәлі сезініп, Захарияның орнына экипаж мүшесі болуға мәжбүр болады. Экипаж оған ең биік мачтаға көтеріліп, түскеннен кейін қосылуға рұқсат береді. Шарлоттаның жоспарларын білгеннен кейін капитан Джаггери Шарлоттаның бетін ұрып, саяхатын аяқтағаннан кейін оның қатыгездігін сотқа беруге ант етеді. «Сихоук» күшті дауылға түскенде Шарлотта құс желісінен құлап түседі және оның өліміне қарамастан, Захария деп сенетін адам құтқарады. Дауылдан кейін экипаж бірінші офицер Холибрастың Захарияның Шарлоттаға берген диргісімен арқасынан пышақталғанын табады. Ол түрмеге жіберіледі, онда Захарияны табады, ол қамшыдан жараланғаннан бері сол жерде жасырынып отырған. Капитан Джаггери сот өткізеді және оны Холибрастың өлтірілуіне кінәлі деп табады. Шарлотта оның қатыгездігін жерге түскенде әшкерелеуге ант бергендіктен, ол оны асып тастаумен қорқытады, егер ол онымен бірігіп, қайтадан құрметті жас әйел болмаса. Захарияның көмегімен Шарлотта түрмеден қашып, капитанның қаруын ұрлап, оның лауазымын иемденуді жоспарлайды. Ол Джаггериді тапқаннан кейін, ол Холибрасты өзі өлтіргенін айтады. Ол оған үш таңдау ұсынады (оны өлтіру арқылы ұятқа қалу, әйел ретінде өзінің лайықты орнына оралу немесе тағдырына мойынсұну), олардың барлығынан ол бас тартады және Джаггериден қашады. Капитан оны экипаж алдында өлтіруге тырысады, бірақ кемеден құлап, қаза табады. Захария экипажға Шарлоттаны капитан етіп тағайындауды ұсынады, бірақ ол тәжірибесіздігінен Захарияның бейнесі ретінде ғана қызмет етеді. Олар Род-Айленд штатының Провиденс қаласына он екі сағаттан кейін жетеді. «Сихоук» Род-Айлендке келгенде Шарлотта бұрынғы «лайықты» мінез-құлқына және киіміне қайта оралады. Ол отбасына болған оқиғаны жасыруға тырысады, бірақ әкесі оның сапар туралы күнделігін оқиды. Ол қорқып, күнделікті өртеп, Шарлоттаны бір аптаға үйіне қамап қояды. Шарлотта бір түнде үйінен қашып кетуге шешім қабылдады және Захария мен экипажбен теңізші болу үшін «Сихоук»-қа оралды.
Тақырыптар
Романда сынып және гендерлік рөл маңызды, олар романды ізденіс хикаясы ретінде қалыптастыруға көмектеседі. Өзінің тәжірибесінің арқасында, алдымен Джаггеримен ынтымақтасып, содан кейін оған қарсы шыққан Шарлотта романның соңында қоғамның одан күткенін ғана емес, өзінің нағыз бейнесіне айналды. Ол сондай-ақ Джаггериді оқиғаның басты кейіпкері деп атады және кітап капитализмге жасалған сынай түйін ретінде қызмет етеді деп ойлады. Шарлоттаның баяндау стилі 19 ғасырғы саяхаттар туралы жазбаларға ұқсас. Кітап "маңызды ескертумен" басталады, ал баяндаушы Шарлотта өзінің оқиғасын айтуға құқылы екенін қорғайды, себебі ол "жылдар бұрын болған болса да, айтуға тұрарлық". Кэтрин Мерсье Five Owls журналында "тарихи және ойдан шығарылған әңгімелердің жаңашыл үйлесімін" атап өтіп, кітаптың "шебер жасалғанын және тұрақты түрде қызығушылық тудыратынын, оқырмандарды қуантатынын, қызықтыратынын және ойға жетелейтінін" айтты. Horn Book басылымы кітапты "керемет оқиға" деп бағалады. Барбара Эльман Booklist журналына жазған мақаласында бұл тек оқиға ғана емес, Шарлотта мен Захария арасындағы қарым-қатынас "қимыл-қимылға толы оқиғадан жоғары көтерілуге мүмкіндік береді, дегенмен бұл элемент те бар. Керемет басылымнан бастап, күтпеген соңына дейін, бұл оқиғаны ұмыту қиын". Джуди Эфтехар Шарлоттаның кейіпкеріне адал болып, жеке тұлға ретінде өсу қабілеті үшін кітапты жоғары бағалады. Алайда, автор Шарлоттаға тым қазіргі заманғы сезімталдық сыйлағандығы үшін де сынға ұшырады, оны өз мәдениетінде "уақыт саяхатшысы" етіп көрсетті. Шарлотта Дойлдың шынайы жасырын сырлары кітапханалар мен орта мектеп және жоғары сынып оқушылары үшін негізгі жинақ ретінде көп рет ұсынылды. Common Sense Media сайтынан Мэтт Берман кітапқа 9 және одан жоғары жастағы балалар үшін 5 жұлдыз берді. Christian Science Monitor журналы "Шарлотта Дойлдың шынайы жасырын сырларын" "12 жасқа дейінгі балаларға арналған ең жақсы 12 кітаптың" тізімінде бірінші орынға қойды.
Марапаттар
"Шарлотта Дойлдың шынайы жаңғырығы" 1991 жылы Ньюбери сыйлығының иегері атанды. Сол жылы Ньюбери комитетінің бір мүшесі бұл кітаптың Ньюбери медалін алуға лайық деп есептеді және оны "жақсы мінез-құлық пен әдептілікке таң қалған, идеалистік көзқарастағы жас қыздың, 19 ғасыр қоғамының күрделігін түсіне білген, шынайы өмірге келген әйелге айналу жолындағы саяхаты" деп сипаттады. Кітап сонымен қатар бірнеше маңызды сыйлықтарды жеңіп алды, олардың ішінде Алтын Қайың сыйлығы, Бостон Глобусы – Хорн кітап сыйлығы және Джуди Лопес сыйлығы бар. Бұл кітап ALA-ның "Атақты балалар кітабы", ALA-ның "Жас ересектерге арналған үздік кітап" сияқты бірнеше танымал тізімдерге де енді. Кітап ересек сыншылардың ғана емес, балалардың да назарын аударды, Evergreen Award, Массачусетс балалар кітабы сыйлығы, Sunshine State Young Readers Award және Beehive Award сияқты балалардың таңдау сыйлықтарын жеңіп алды.
Фильм
Кітаптың киноға бейімделуі жобасы жүріп жатты. Оны Дэнни ДеВито жазды және режиссерлік етпек болған, Морган Фриман Захария рөлінде, ал Пирс Броснан Джаггерь рөлінде ойнауға тиіс еді. Дакота Фэннинг бастапқыда Шарлотта Дойл рөліне шақырылған, бірақ түсірілім үнемі тоқтатылып, ол рөлге тым үлкейіп қалғандықтан бас тартуға мәжбүр болды. Кейін Саурс Ронан таңдалды, алайда Фриман түсірілімге екі апта қалғанда автокөлік апатында ауыр жарақат алғандықтан фильм қайтадан тоқтатылды. ДеВито 2013 жылдың ақпан айында осы жобаға қайта оралып, басты рөлге тағы бір жас актриса іздеп, Ирландияда түсірілім алаңдарын қарап жүргенін айтты. Түсірілім 2014 жылдың шілдесінде басталуы жоспарланған. Фильмнің шығу күні әлі де "TBD" деп белгіленген, түсірілім өтетініне қатысты жаңа ақпарат жоқ.