1925 жылғы «Оз әлемі» фильмі — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1925 жылғы фильм

«Оз сиқыршысы» — 1925 жылғы американдық үнсіз, фантастикалық оқиғалы комедиялық фильм. Оны Ларри Семон режиссерлік еткен, ол сонымен қатар басты рөлде – Канзастық шаруа, қорқытқыш кейпінде ойнайды. Бұл Л. Франк Баумның 1900 жылғы «Оздың ғажайып сиқыршысы» романының 1920 жылдары толыққандай түсірілген жалғыз бейімделуі. Дороти Дуан Дороти рөлінде, Оливер Харди қалайы адам рөлінде, ал Кертис МакГенри Баумның 1939 жылғы «Оз сиқыршысы» фильмінің Metro Goldwyn Mayer нұсқасындағыдан гөрі аз «қорыққан» Арыстан рөлінде шақырылған. Фильмде Канзастық шаруа қызы Дороти Гейлге (Дороти Дван) оның Генри ағасының (Фрэнк Александр) шын мәнінде ағасы емес екені айтылады. Содан кейін Канзасқа торнадо келіп, шаруаларды және Доротиді Оз еліне алып кетеді, онда премьер-министр Круэл (Жозеф Свикард) Доротиді Доротея ханшайым ретінде табады. Шаруалар қорқытқыш, қалайы адам және арыстан кейпінде көрінеді.

Сюжет

Ойыншық жасаушы (Семон) Л. Франк Баумның кітабын немересіне оқып береді. Оз елін басқарған премьер-министр Круэл (Джозеф Свикард), оған көмекші ретінде Виккед (Отто Ледерер), Леди Вишусс (Виргиния Пирсон) және "дәрі-дәрмек көрсетудің жалған шебері" Сиқыршы (Чарльз Мюррей) бар. Принц Кинд (Брайант Уошберн) бастаған наразы халық көп жыл бұрын сәби кезінде жоғалған ханшайымның қайта оралуын талап етеді, осылайша оның заңды билеуші болып тағайындалуы мүмкін болсын. Круэл Сиқыршыны оларды салондық әрекетпен алаңдатуға бұйырады: әйел кейіпіндегі адамды (Фредерик Ко Верт) бос көрінетін себеттен шығарады. Круэл Виккедті тапсырмаға жібереді. Осы уақытта Канзаста Дороти (Дороти Дван) туыстарымен бірге фермада тұрады. Эм тәтесі (Мэри Карр) мейірімді және қамқор әйел болса, Генри ағасы (Фрэнк Александр) немересіне аз сүйіспеншілік танытатын, тез ашуланатын, семіз адам. Ол сондай-ақ шаруаларын: Сноуболды (Г. Хоу Блэк, Спенсер Беллдің сахналық аты, ол жиі Семонның фильмдерінде пайда болады) және Харди мен Семонның аты-жөні аталмаған кейіпкерлерін де қорлайды. Соңғы екеуі де Хардидің кейіпіне ғашық Доротиге құштар. Эм тәтесі Доротиге оны кішкентай кезінде үйлерінің алдына тастап кеткенін, сонымен бірге оны 18 жасқа толғанда ғана ашуға болатын хатты бірге бергенін айтады. Бірақ оның 18 жасқа толған күні Виккед пен оның қол астындағылары фермаға екі ұшақпен келіп, хатты талап етеді. Генри ағасы оны беруден бас тартқанда, Виккед Хардиге байлық пен Доротиді уәде етіп, оның кейіпін сатып алады. Содан кейін Виккед Доротиді арқанға байлап, биік мұнараға көтереді; оның адамдары арқанның астында от жағады. Харди кейіпі хатты табады, бірақ Семон кейіпі оны алып, Доротиді құтқарады, бірақ Виккед пен оның адамдары оларды қарумен ұстап алады. Содан кейін кенеттен дауыл соғады. Дороти, оның махаббатына таласқан екі жігіт және Генри ағасы кішкентай ағаш сарайға тығылады, ол – Сноуболмен бірге – қатты желмен көтеріліп, көп ұзамай Оз еліне түседі. Соңында Дороти хаттың мазмұнын оқиды; ол өзінің Оздың заңды билеушісі, принцесса Доротея екенін жариялайды. Круэл оны ұрлаған шаруаларды кінәлайды және Сиқыршыға оларды басқа нәрсеге, мысалы маймылдарға айналдыруға бұйырады, бірақ ол мұны істей алмайды. Круэлдің сарбаздары қуып жүрген Семон кейіпі қорқытқышқа ұқсап кетеді, ал Харди кейіпі жасырынған қалайы үйіндісінен костюм жасайды. Олар әлі де жауынгерлердің тұтқынына түседі. Сот барысында қалайы адам өзінің шаруаларын Доротиді ұрлауда айыптайды. Кинд Қорқытқыш пен Сноуболды түрмеге қамап қояды. Круэл қалайы адамды "Жартердің рыцары" және Генри ағаны "Уэльс ханзадасы" етеді. Виккед Доротиге үйленіп, билігін сақтап қалуды ұсынады. Содан кейін Сиқыршы Сноуболға арыстан костюмін беріп, күзетшілерді қорқытып, екі тұтқынның қашып кетуіне көмектеседі. Қорқытқыш Доротиге Круелге қарсы ескерту үшін жетеді, бірақ оны қалайы адам тұтқынына қуып, арыстан клеткасына қамалады. Ол Сноуболмен бірге қашып кетеді. Кинд Круелді Доротиге үйленуге мәжбүрлеуге тырысып жатқанын көргенде, олар қылышпен шайқасады. Круэлдің қолбасшылары араласып, Киндті қарусыздауға көмектескенде, Қорқытқыш Дороти мен Киндті құтқарады. Круэл Доротиді сот фракцияларының зиянынан қорғау үшін Канзасқа алып кеткенін айтады, бірақ ол оны алып кетуді бұйырады. Қорқытқыш Доротидің ханзада Киндке ғашық болғанын білгенде қатты ренжіп, қаз-қалпақ адамнан мұнараға қашып шығады, ол оны пушкамен атуға тырысады. Сноубол бипланда ұшып барады, ал Қорқытқыш астынан ілінген арқан баспалдақты ұстап алады. Бірақ сатысы сынып, құлап түседі. Оқиға қайтадан ұйқыға кеткен қызға ауысады. Ол оянып, кетеді. Әжесі кітаптан Дороти ханзада Киндке үйленіп, бақытты өмір сүретінін оқиды.

A toy maker (Semon) reads L. Frank Baum's book to his granddaughter. In the story the Land of Oz is ruled by Prime Minister Kruel (Josef Swickard), aided by Ambassador Wikked (Otto Lederer), Lady Vishuss (Virginia Pearson), and the Wizard (Charles Murray), a "medicine show hokum hustler". When the discontented people, led by Prince Kynd (Bryant Washburn), demand the return of the princess, who disappeared while a baby many years before, so she can be crowned their rightful ruler, Kruel has the Wizard distract them with a parlor trick: making a female impersonator (Frederick Ko Vert) appear out of a seemingly empty basket. Kruel sends Wikked on a mission. Meanwhile, in Kansas, Dorothy (Dorothy Dwan) lives on a farm with her relatives. While Aunt Em (Mary Carr) is a kind and caring woman, Uncle Henry (Frank Alexander) is an obese man with a short temper who shows little love for his niece. He also abuses his farmhands: Snowball (credited to G. Howe Black, a stage name for Spencer Bell, who frequently appeared in Semon's films) and Hardy's and Semon's unnamed characters. The latter two are both in love with Dorothy, who favors Hardy's character. Aunt Em reveals to Dorothy that she was placed on their doorstep as a baby, along with an envelope and instructions that it be opened only when she turned 18. On her 18th birthday, however, Wikked and his minions arrive at the farm by biplane and demand the envelope. When Uncle Henry refuses to hand it over, Wikked suborns Hardy's character by promising him wealth and Dorothy. Wikked then has Dorothy tied to a rope and raised high up a tower; his men start a fire underneath the rope. Hardy's character finds the note, but Semon's character takes it and saves Dorothy, only to have Wikked and his men capture them all at gunpoint. Then, a tornado suddenly strikes. Dorothy, the two rivals for her affection, and Uncle Henry take shelter inside a small wooden shed, which is—along with Snowball—carried aloft by the violent wind and soon deposited in the Land of Oz. Dorothy finally reads the contents of the envelope; it declares that she is Princess Dorothea, the rightful ruler of Oz. Thwarted, Kruel blames the farmhands for kidnapping her and orders the Wizard to transform them into something else, such as monkeys, which he is unable to do. Chased by Kruel's soldiers, Semon's character disguises himself as a scarecrow, while Hardy's improvises a costume from the pile of tin in which he is hiding. They are still eventually captured by the soldiers. During their trial, the Tin Man accuses his fellow farmhands of kidnapping Dorothy. Kynd has the Scarecrow and Snowball put in the dungeon. Kruel makes the Tin Man "Knight of the Garter" and Uncle Henry the "Prince of Whales". Wikked suggests he retain his power by marrying Dorothy. The Wizard then helps the two prisoners escape by giving Snowball a lion costume, which he uses to scare away the guards. Though the Scarecrow manages to reach Dorothy to warn her against Kruel, he is chased back down into the dungeon by the Tin Man, and ends up getting trapped inside a lion cage (with real lions) for a while. He and Snowball finally escape. When Kynd finds Kruel trying to force Dorothy to marry him, they engage in a sword fight. When Kruel's henchmen intervene and help disarm Kynd, the Scarecrow saves Dorothy and Kynd. Defeated, Kruel claims that he took Dorothy to Kansas in order to protect her from court factions out to harm her, but she orders that he be taken away. The Scarecrow is heartbroken to discover that Dorothy has fallen for Prince Kynd. He then flees up a tower from the Tin Man, who tries to blast him with a cannon. Snowball flies a biplane overhead, and the Scarecrow manages to grab a rope ladder dangling underneath it. However, the ladder breaks and he falls. The scene shifts abruptly back to the little girl, who had fallen asleep. She wakes up and leaves. The grandfather reads from the book that Dorothy marries Prince Kynd and they live happily ever after.

Өндіріс

Фильм негізгі романынан түбегейлі өзгешеленеді, жаңа кейіпкерлер мен оқиғаларды ұсынады. Фильмнің сюжеті мүлдем бөлек, және оқиғалар кітаптардағы Оз елінен мүлдем басқаша, жақсы танылмаған әлемде өтеді. Фильмде басты назар Генри ағаның фермасындағы үш шаруаның бірі – Семонның кейіпкеріне берілген (бұл 1939 жылғы MGM фильмін алдын ала сездіреді). Кітаптан тағы бір маңызды айырмашылық – Қорқытқыш, қалайы ағаш шебері және Қорқыт арыстан нақты кейіпкерлер емес, олар үш шаруаның торнадо Озға әкелгеннен кейін киген киімдері ғана. Доротидің жасы он сегіз екені айтылады, кітаптағы бала күйінен өзгеше, бұл 1902 жылғы «Оз сиқыршысы» сахналық қойылымындағы Доротидің он тоғыз жаста болған кезін еске түсіреді. Түпнұсқадан одан да радикалды айырмашылық – қалайы ағаш шебері Доротиге, Қорқытқышқа және Арыстанға сатқындық жасайтын жаман адам ретінде бейнеленген. Кейбір оқиға элементтері «Оз сиқыршысының» бұрынғы бейімдемелеріне қатысты. Мысалы, премьер-министр Крулдің 1914 жылғы «Оздың қорқыныштысы» фильміндегі антагонисті Крул патшасымен және оның әдеби негізі «Оздың қорқыныштысы» романындағы қарсыласымен байланысы бар. Принцесса Доротеяның нағыз тегін түсіндіретін хатқа «Пастория» деген қол қойылған, бұл 1902 жылғы «Оз сиқыршысы» сахналық қойылымында Оздың қуылған патшасының аты және Баумның 1904 жылғы «Оздың керемет елі» кітабында, сондай-ақ Оз туралы оның кейінгі кітаптарында Принцесса Озманың әкесінің аты ретінде қолданылған. Басты рөлді ойнаған Дороти Дван түсірілім кезінде Ларри Семонның никелес болған. Олар фильм шыққаннан кейін үйленді және Семонның 1928 жылы қайтыс болғанға дейін үш жыл бірге өмір сүрді. «Л. Фрэнк Баум, кіші» сценарийді бірлесіп жазғаны үшін фильмнің титрлерінде де ең жоғары дәрежеде көрсетілген. Бұл атау Фрэнк Джослин Баумға, Баумның үлкен ұлына қатысты. Баум зерттеушісі Майкл Патрик Хирн оның сценарийге қосқан үлесіне күмән келтірсе де, ол өндірістің бизнес жағына қатысқан болуы мүмкін.

The film departs radically from the novel upon which it is based, introducing new characters and exploits. Along with a completely different plot, the film is all set in a world that is only barely recognizable as the Land of Oz from the books. The film focuses mainly on Semon's character, one of three farm hands on Uncle Henry's farm (somewhat presaging the MGM movie of 1939). Another major departure from the book is that the Scarecrow, the Tin Woodman, and the Cowardly Lion are not actually characters, but are only disguises donned by the three farm hands after they are swept into Oz by a tornado. Dorothy is also identified as being eighteen years old, as opposed to the child she is in the book, echoing the 1902 stage version of The Wizard of Oz, in which Dorothy was nineteen years old. In an even more radical departure from the original book, the Tin Woodman is portrayed as a villain who betrays Dorothy, the Scarecrow, and the Lion. Some elements of the narrative have their roots in earlier adaptations of The Wizard of Oz. For example, Prime Minister Kruel has a predecessor in King Krewl, the antagonist in the 1914 film His Majesty, the Scarecrow of Oz, and its literary base, The Scarecrow of Oz. The note explaining Princess Dorothea's true heritage is signed "Pastoria", a name used for the exiled King of Oz in the 1902 stage version of The Wizard of Oz, and for the father of Princess Ozma in Baum's 1904 book The Marvelous Land of Oz, as well as in his later books relating to Oz. Lead actress Dorothy Dwan was Larry Semon's fiancée at the time of its filming. The couple would marry upon the feature's release and remain together until Semon's death just three years later in 1928. "L. Frank Baum, Jr." is also given top billing in the film's credits for cowriting the script. That credit refers to Frank Joslyn Baum, Baum's eldest son. Although his actual contribution to the screenplay is doubted by Baum scholar Michael Patrick Hearn, he may have been involved in the business related aspects of the production.

Қабылдау

2018 жылы Turner Classic Movies телеарнасында фильмнің көрсетілімін ұйымдастырған Бен Манкиевичтің айтуынша, 1925 жылы фильмді сыншылар мен көрермендер жағымсыз қабылдады. Чикагодағы «Фотоплей» басылымы, киноиндустриясына арналған алғашқы американдық жанкүйерлер журналдарының бірі, 1925 жылы көптеген оқырмандарына осы «қимыл-қозғалыс комедиясын» қатты ұсынды, «Егер сіз балаларыңызды осы фильмді көруге алып бармасаңыз, олар сізге ешқашан кешірім етпейді» деп ескертті. Журнал шолуында былай деп қосты: «Ларри Семонның Қоян рөліндегідей күлкілі нәрсе көптен бері көрілген жоқ, ал әлемдегі ең қатал адам да Ларридің арыстанмен жасаған әзілдеріне күледі». Бұл – балаларға арналған фильм, тіпті оларға шатасқандай көрінсе де, олар қатты күліп, денсаулықтарына зиян келтіруі мүмкін. Бұл көптеген балаларға қатысты, олардың кейбіреулері төрт, ал кейбіреулері қырық жаста болды, бірақ Колония [театрында] дүйсенбі күні түстен кейін көбінесе кішкентай балалар болды. Шындығында, ол да 1928 жылдың наурыз айында банкротқа өтініш берді, ал сол жылдың соңында, «Оз сиқыршысы» фильмінен кейін үш жыл өткен соң 39 жасында қайтыс болды. «Variety» журналы оның ауыр қаржылық жағдайына байланысты «аяусыз алаңдаушылықты» оның ерте қайтысына себеп болған факторлардың бірі деп атады.

Үй медиасы

"Оз сиқыршысы" фильмінің осы нұсқасы қоғамдық доменде болғандықтан, фильмнің көптеген үй медиасы бетамакс, VHS, лазерлік диск, CED және DVD сияқты түрлі форматтарда қол жетімді. Оны Интернет-архивтен де, YouTube-тан да көруге болады. Фильм, сондай-ақ, МГМ-нің 1939 жылғы "Оз сиқыршысы" фильмінің кейбір үй медиа релиздеріне, Оз оқиғаларына негізделген ертерек үнсіз фильмдермен бірге қосылған, бастапқыда 2005 жылғы үш дискілік "Коллекционерлік басылымынан" бастап.

Музыка

1925 жылы фильмнің тұсаукесерінде Луи Ла Ронделл оркестрлеген түпнұсқа музыка орындалды, дирижерлік – Гарри Ф. Сильвермен, фортепианода – Джулиус К. Джонсон. Көптеген үй видеосы түсірілімдерінде, көпшілік домендегі көптеген ерте үнсіз фильмдерде болғандай, музыка жоқ еді. 1986 жылы Роза Рио орындаған орган музыкасы Video Yesteryear басылымы үшін жазылды. 1996 жылы жаңа нұсқа жасалды. Бұл нұсқа 1996 жылғы 26 қарашада American Home Entertainment компаниясы шығарған L. Frank Baum Silent Film Collection of Oz жинағынан бастап фильмнің барлық үй медиасының құрамына енді, және Марк Глассман мен Стеффен Пресли орындаған музыкасы мен Жаклин Ловеллдің баяндамасы бар. 2005 жылы тағы бір нұсқа жасалды, онда Роберт Израиль жазған және аранжировкалаған түпнұсқа музыка, Роберт Израиль оркестрінің (Еуропа) орындауында дыбысталып, 1939 жылғы фильмнің барлық үй медиасының құрамына енгізілді, бастап 2005 жылғы үш дискілі коллекционерлік басылым DVD-сінен.