Кіріспе
Украина мемлекеттік компаниясы. Кеңес заманында зауыт Харьков қаласының 1,5 миллион тұрғынының 60 мыңына жұмыс берген.
At its height during the Soviet era, the factory employed 60,000 of Kharkov's 1.5 million inhabitants.
Атау беру
Зауыт бірнеше рет қайта аталды. Бастапқыда орыс тілінде аталған, ағылшын тіліндегі дереккөздер оны фабрика, зауыт немесе өндіріс орны деп әртүрлі атады, бірақ қазір завод (өндіріс орны) сөзінің украин тіліндегі аудармасын пайдаланады.
Тарих
Харьков локомотив зауыты (ХПЗ) Ресей империясының теміржол локомотивтерінің шамамен 20 пайызын жасады. Ресей революциясынан кейін және Украинада Совет үкіметі орнаған соң, зауыт тракторларды жобалау және құрастыруға, ал 1927 жылдан бастап танктерді жасауға кірісті. 1929 жылы Ленинградтың Большевик зауыты мен Харьковтың ХПЗ зауыты 1922 жылғы Рапалло шарты бойынша Германияның көмегімен жаңғыртылған алғашқы екі совет танк зауыты атанды.
Танк өндірісі
1928 жылы зауытта танк жобалау бюросы құрылды, ол кейіннен ең табысты танктердің бірін жасап шығарды және ақырында Морозов жобалау бюросы болды. ХПЗ жиырма бес Т-24 танкісін, содан кейін шамамен сегіз мың БТ жылдам танкісін жобалап өндірді. Сондай-ақ, бірнеше көп мұнаралы Т-35 танкілері салынды. Германияның Кеңес Одағына басып кіруінен аз уақыт бұрын ХПЗ екінші дүниежүзілік соғыстың ең көп өндірілген танкісі – Т-34 танкісінің сериялық өндірісін бастады. Сериялық өндіріс 1940 жылдың маусымында Харьковта, кейін Сталинград трактор зауытында және Красное Сормово кеме құрылыс зауытында басталды. 1941 жылы неміс әскерлерінің шабуылына байланысты зауыт пен жобалау бөлімдері Орал тауларына эвакуацияланды. Келісімшартты орындау қиын болды – Кеңес әскери өнеркәсібінің тарағандығы ресейлік зауыттарға тәуелділікті күшейтті, ал ресейлік саяси араласу жергілікті өндірісті дамытуға итермеледі, нәтижесінде Т-84 танкісі жобаланды. Украинаның көптеген кәсіпорындары сияқты, Малышевке шетелдік үкіметтермен тікелей келісімдер жасасуға рұқсат берілмеді, ол үкіметтік қару саудасы компаниясы – Ukrspetsexport-қа сүйенуге мәжбүр болды. Малышевке 1999 жылдың шілдесінде экспорттаушы мәртебесі берілмегенімен, сол жылдың қарашасында президент Леонид Кучманың жарлығымен бұл мәртебе берілді, бұл Харьков облысына сайлау сыйы ретінде қарастырылды. Малышев 34 компанияның жетекшісі ретінде «Украиналық бронетранспорт құралдары» экспорттық консорциумын құрды. Малышев Түркияға, Грекияға және Малайзияға негізгі ұрыс танкілерін көрсетті және Қытайда жасалған «Аль-Халид» танкілері үшін қозғалтқыштарды жеткізу келісіміне келді. 2000 жылдың қыркүйегінде Біріккен Араб Эмираттары үшін кеңестік танкілер мен бронетранспортты жаңғырту туралы келісімге қол қойылды. Малышев зауыты сондай-ақ ауыл шаруашылығы комбайндарының поляк өндірушісі – Bizon үшін бөлшектер шығарады. 2009 жылдың сәуірінде Малышев зауыты 29 Т-64Б танкісін Т-64БМ «Булат» стандартына дейін жаңарту туралы келісімшартқа қол қойды, бұл келісімшарт Украина армиясы үшін 200 миллион гривнаға (25,1 миллион доллар) бағаланды. 2010 жылы 10 жаңартылған танк жеткізілді, ал 2011 жылы тағы 19 жеткізу жоспарланған. Жаңартылып жатқан Т-64Б танкілері 1980 жылы Харьковта өндірілген. 2012 жылы Малышев зауытында танкілерді ыдырату бойынша ірі жұмыс жүргізілді. Донбастағы соғыс басталғаннан бері зауыттың басты назары Украина армиясына жаңа және жөнделген танкілерді жеткізуге ауыстырылды. Зауыт 2022 жылдың наурызында, желтоқсанында және 2023 жылдың ақпанында ресейлік зымырандардың шабуылына ұшырады.
Қозғалтқыштар
Харьковтан шыққан ерекше дизельдік қозғалтқыштарға 1472 кВт қуатты 2D100 (TE3 локомотивінде қолданылған) және 2208 кВт қуатты 10D100 (TE10 локомотивінде қолданылған) жатады. Екеуі де 1950-ші жылдарда жасалған, 10 цилиндрлі, қарама-қарсы поршеньді, екі тактілі дизельдік қозғалтқыштар. Осы сериядағы тағы бір қозғалтқыш – 12 цилиндрлі 9D100, азырақ сәттілікке ие болды және кеңінен қолданылмады.