Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Геопониктер (латын тіліндегі бұрыннан болмаған Γεωπονικοί сөзінің жазылуы, қолдануға ыңғайлы үшін пайдаланылады) немесе Scriptores rei rusticae – грек және латын авторларының егіншілік және шаруашылық туралы жазған еңбектерінің жиынтық атауы. Көне дәуірде бұл мәселе экономиканың бір бөлігі деп есептелген.
Geoponici (the Latinized form of a nonexistent Γεωπονικοί, used for convenience), or Scriptores rei rusticae, is a collective term for the Greek and Latin writers on husbandry and agriculture. In classical times this topic was regarded as a branch of economics.
Грек жазушылары
Римдік Варроның жазбаларынан егіншілік тақырыбына 50-ден астам ежелгі грек авторларының жазғаны белгілі. Олардың арасында Гесиод, Ксенофонт, Демокрит, Аристотель және оның шәкірті Теофраст болды. Варо санаған шығармалардың көпшілігі жоғалып кетті. Гректің ауыл шаруашылығы туралы білетініміз негізінен Гесиодтың "Жұмыстар мен күндер" атты поэмасынан алынған. Демокриттен қалғанның бәрі – 10-ғасырдағы гректер Константинополде жариялаған ауыл шаруашылығы туралы трактат Геопоникада сақталған бірнеше үзінділер ғана. Ксенофонттың "Экономикасы" – негізінен шаруашылықты басқару және ауыл шаруашылығы туралы сократтық диалог, онда ауыл шаруашылығы мен оның пайдалы этикалық әсерлері мақталады. Ксенофонтпен шамамен бір уақытта Абдералық философ Демокрит Περὶ Γεωργίας ("Ауыл шаруашылығы туралы") трактатын жазды, ол Геопониканың кейінгі жинақтаушыларымен жиі келтіріліп, көп пайдаланылды. Бұл тақырыпқа қатысты кейбір қосымша пікірлер Геродот, Теофраст және басқалардың жазбаларында кездеседі. Аристотель, Гомер және басқалар бұл тақырыпқа өте аз тоқталып өтті. Александрия кезеңінде бұл тақырыпқа көбірек көңіл бөлінді; Варро мен Колумелла есімдердің ұзақ тізімін береді, олардың арасында Иеро II және Аттал III Филометр болды. Кейіннен Кассиус Дионисий Утикадан Карфагендік Магоның ұлы еңбегін аударып, қысқартты, оны Диофан Никеядан Битинияда патша Деотаростың пайдалануы үшін одан әрі қысқартты. Осы және осыған ұқсас еңбектерден Кассиан Басс өзінің Geoponica жинағын құрастырды, ол кейінірек Византиялық Geoponica-ның көзі болды. Сондай-ақ, Михаэль Пселусдің Περι Γεωργικων атты кішкентай шығармасын да атауға болады.
From the writing of the Roman Varro, it is known that there were more than fifty ancient Greek authors on the subject of agriculture. Among them were Hesiod, Xenophon, Democritus, Aristotle and his pupil Theophrastus. Most of the works Varro enumerated have been lost. What we know of the agriculture of Greece is chiefly derived from the poem of Hesiod, entitled Works and Days. All that remain of Democritus are only a few extracts preserved in the Geoponica, an agricultural treatise published at Constantinople by the Greeks of the 10th century. The Oeconomicus by Xenophon is a Socratic dialogue principally about household management and agriculture, which contains a eulogy of agriculture and its beneficial ethical effects. About the same time as Xenophon, the philosopher Democritus of Abdera wrote a treatise Περὶ Γεωργίας ("On Agriculture"), frequently quoted and much used by the later compilers of the Geoponica. Some incidental remarks on the subject may be found in the writings of Herodotus, Theophrastus, and others. Aristotle, Homer, and others touch on the subject but very slightly. Greater attention was given to the subject in the Alexandrian period; a long list of names is given by Varro and Columella, amongst them Hiero II and Attalus III Philometor. Later, Cassius Dionysius of Utica translated and abridged the great work of the Carthaginian Mago, which was still further condensed by Diophanes of Nicaea in Bithynia for the use of King Deiotarus. From these and similar works, Cassianus Bassus compiled his Geoponica, a source of the later Byzantine Geoponica. Mention may also be made of a little work Περι Γεωργικων by Michael Psellus.
Алғыс айту
Римдіктер көптеген озық техникаларды білген: бұршақ тұқымдастармен жасыл тыңайту, мал жайылымы, тұқымдарды іріктеу, топырақтың қышқылдығын тексеру, егістік пен тыңайтын жерді қарқынды өңдеу, консервативті егіс айналымы, жалпы шаруашылық жүйесінде мал шаруашылығының маңыздылығы, тыңайтқыштың химиялық құрамын сақтау және шаруашылық қоқысын компосттау. Олардың егіншілігінің негізі тыңайтын жер болды және олар оны үнемі салыстыру үшін пайдаланған – жылқыны әр жыл сайын тудырмауға кеңес беруде, немесе ара ұясынан тым көп өнім алуды талап етпеуде. Овидий тіпті ғашыққа, оның махаббатына аралық берудің қажеттігін ескертеді.
The Romans knew of many advanced techniques such as green manuring with legumes, soiling, seed selection, the testing of soil for sourness, intensive cultivation of a fallow as well as of a crop, conservative rotation, the importance of livestock in a system of general farming, and the preservation of the chemical content of manure and the composting of the rubbish of a farm. The foundation of their agriculture was the fallow and one finds them constantly using it as a simile — in the advice not to breed a mare every year, as in that not to exact too much tribute from a bee hive. Ovid even warns a lover to allow fallow seasons to intervene in his courtship.