Кіріспе

Эвстатий (, немесе Йостатий (Ge'ez: ዮስታንቲዎስ), грекше Εὐστάθιος Эвстафийдің нұсқасы; 22 шілде 1273 – 23 қыркүйек 1352) – Эфиопия империясының Соломон әулетінің алғашқы кезеңіндегі православие Тевахедосының эфиопиялық діни қайраткері. Ол христиан дінінде сенбі күнін сақтауды жақтаған белсенді жақтаушы болды. Оның ізбасарлары Эвстатийлер үйі (жекелегендері Эвстафиандар деп аталады) ретінде танымал, және Тевахедо православиесінде тарихи күшке ие болды.

Ерте өмір

Евстатий 1273 жылдың 15 шілдесінде (Юлиан күнтізбесі бойынша), немесе 22 шілдесінде 1273 жыл (Грегориан күнтізбесі бойынша), немесе 1265 жылдың 21 гамлесінде Сина Хиват (ሥነ ሕይወት) және оның әкесі Христос Моа (ክሪስቶስ ሞአ) отбасында Маикаба Игзи (ማዕቃበ እግዚ) болып дүниеге келді. Оның шәкірті Ананияның 16 ғасырдағы өмірбаяндық әңгімесіне сәйкес, Евстатий Мекеленің солтүстік-шығысындағы Цира ауданында, кейіннен ол Дебре Цераби монастырын құрған жерге жақын, Эндерта провинциясының (қазіргі Эндерта ауданы) бір бөлігінде дүниеге келген. Шамамен 1280 жылы, әлі жас кезінде, ол Гар'алта ауданындағы Эндерта провинциясындағы Дебре Мариам Коркор тау аббаттығының иесі, Абба Даниилмен (монахтар арасында Зәкәрия деп белгілі) бірге тұруға жіберілді. Даниил оған алғашқы білімін берді және оны монахтық өмірмен таныстырды. Маикаба Игзи 15 жасында монах болу ниетін білдірді және оның шешімімен Евстатий деп аталды.

Діни тұлға ретінде мансап

Әкесінің ағасы Евстафий оны монахқа бекіткеннен кейін, ол қауымнан шығып, қазіргі Эритреядағы Сераеде өз монастырын құрды. Ол көптеген шәкірттерді өзіне тартты және өз пікірлерін түсіндірді, бірақ оның пікірлеріне қарсы болған Абуна Яқуб III (шамамен 1337 ж.) келгенше. Евстафий, көптеген шәкірттерімен бірге, соның ішінде Бакамос Маркоревос және Габра Иясус, олармен бірге болды. Ол алдымен Суданға, содан кейін Қайырға жетті, онда Александрияның Папасы II Бенжаминмен кездесіп, шіркеу басшысының алдында өз пікірлерін қорғады. Одан кейін ол Иерусалимге сапар шекті, соңында Арменияға барды, онда 1352 жылдың 23 қыркүйегінде (Григориан күнтізбесі), 1352 жылдың 15 қыркүйегінде (Юлиан күнтізбесі) немесе Эфиопия күнтізбесі бойынша 1345 жылдың 18 Мескеремінде қайтыс болды. Евстафий сенбі күнін (кіші сенбі) және жексенбі күнін (үлкен сенбі) сақтау керек деп есептеді: сенбі – Ескі Ғаһидаттағы түпкілікті сенбі күні, ал жексенбі – Жаңа Ғаһидаттағы Мәсіхтің қайта тірілуінің құрметіне. Ол өз пікірлерін Он Буйрық пен Апостолдардың Ережелерінде тапты. Бұл Тевахидо шіркеулерінің тарихи тәжірибесі болды. Таддесе Тамрат Евстафийдің сенбі күніне қатысты түсіндірмесі оның жеке жаңалығы емес екенін көрсететін дәлелдер келтіреді, бірақ оның заманынан бұрын Александрияның копт православие шіркеуінде қолданылған және бірнеше ғасыр бұрын ғана Египетте дінге қарсы деп жарияланған.

Православ тевахедосына әсері

Оның қайтысынан кейін шәкірттері мен ізбасарлары Евстафийдің діни көзқарастарын жақтауын жалғастырды. Евстафий Эритреядан кеткен кезде өзінің қауымын аға шәкірті Абсадиге сеніп тапсырды, ол қауымды 14 жыл бойы шәкірттері Эритреяға оралғанша біріктіруде қиындықтарға тап болды. Бірге олар оған Эритреядағы Дебре Мариамда қауым құруға көмектесті. Кейіннен оның ізбасарлары Солтүстік Эфиопияға таралып, Евстафийдің сенбі күніне қатысты түсіндірмесін ғана емес, сонымен қатар Абунаға тәуелсіз діни иерархия құрды. Олардың табандылығы нәтижесінде 1450 жылы Тегулеттегі Дебре Митмак кеңесінде император Зара Якуб Мысыр басшыларын осы жергілікті салтты қабылдауға көндірді. Джеймс Брюс бұл орденнің басшысы, оның Эфиопияға сапары кезінде, сол елдің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Махебар Селассие аббаты болғанын айтады.