Кіріспе

Де Варгас көшесіндегі үй, көбінесе Ең Көне Ұй деп аталады, Санта-Фе қаласындағы, Нью-Мексико штатындағы тарихи ғимарат. Ол көбінесе АҚШ-тағы ең көне ғимараттардың бірі саналады. Құрылысының нақты күні белгісіз, бірақ ғимараттың көп бөлігі испан отаршылдығы дәуіріне (1610 жылдан кейін) қатысты деп саналады. Бір археологиялық зерттеу қабырғалардың кейбір бөлімдері Пуэбло сәулетінің ерекшеліктерін көрсетеді және испандықтар келгенге дейін салынған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. 1968 жылы ғимарат Барио Де Аналко тарихи ауданындағы маңызды мүлік ретінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне және Нью-Мексико штатының мәдени мүліктер тізіміне енгізілді.

Тарих

Баррио-де-Аналко, Санта-Фе Плазасының маңындағы негізгі елді мекеннен Санта-Фе өзені арқылы орналасқан, 1600 жылдардың басында түрлі жұмысшы табының тұрғындары, соның ішінде испан қоныс салушыларымен Мексикадан келген кейбір Тлаксальтектер құрған. "Аналко" атауы науатль тілінен шыққан, мағынасы – "өзеннің арғы бетінде". Елді мекеннің ядросы – 1620 жылы салынған Сан-Мигель миссиясы. "Ең көне үйдің" құрылыс мерзімі белгісіз, бірақ жергілікті аңыз бойынша, бұл ғимарат Аналко пуэблосының бір бөлігі болған және испан отарлаушылары келген кезде-ақ тұрған. 1903 жылғы мақалада ол "елу жылдан бері" туристерді қызықтыратын орын екені, ал 1879 жылдан бастап АҚШ-тағы ең көне үй деп есептелгені айтылады. Осы уақытта көптеген адамдар бұл мәлімдемеге күмәнданды. 1904 жылы Чарльз Флетчер Луммис (1355 жылы құйылған Мария Хосефа қоңырауы туралы) былай деп жазды:

Тіпті балабақша оқушыларына 1355 жылы Америкада қоңырау құйылмағанын және мүлдем бәрінің Принстің Санта-Федегі Үш мыңжылдығындай жалған екенін түсіндірудің қажеті жоқ; "ең көне үй" және "ең көне шіркеу", және аумақ өз атына ұят келтіретін басқа да алаяқтықтар. Үш мыңжылдық көрмесі 1883 жылы өтті, бұл Санта-Фе 1550 жылы құрылғанын білдіреді, бұл 60 жылға қате еді. Іс-шара ұйымдастырушылары "Ең көне үй" сияқты жергілікті туристік орындарды тарихи шындыққа мән бермей насихаттады. Кейінірек "Ең көне үй" операторлары құрылыс мерзімін 1200 жылға дейін созды. 1992 жылы мүліктің басқарушысы: "Біз археологиялық зерттеулер жүргізбедік. Бұл – Санта-Фе туралы аңыз, Санта-Федегі көптеген аңыздардың бірі, мен осы аңызды жалғастырып келемін". Дегенмен, ғимараттың бір бөлігі Пуэблолық екенін растайтын белгілі бір шындық болуы мүмкін. 1902 жылы Хьюетт қабырғаларды жөндеу кезінде қарап шығып, испандықтар саз кірпіштерін енгізгенге дейін Пуэблолықтар қолданған құрылыс техникасы – "құдық" саз балшығынан салынған бірнеше бөлімдерді анықтады:

1902 жылдың қаңтар айында мен осы ескі құрылысты жөндеу кезінде қатысып, қайта құрылымдалу кезінде қабырғаларды мұқият тексеруге мүмкіндік алдым. Олардың құрамында: 1) кездейсоқ жөндеулердің нәтижесінде пайда болған мексикалық саз балшығының көптеген фрагменттері; 2) Сан-Мигель шіркеуінің басым бөлігімен бір уақытта салынған, құрылыстың үштен екі бөлігін құрайтын ескі мексикалық саз балшығы; және 3) үш жерде, іргетасты құрайтын және биіктігі 18 дюймнан аспайтын, бастапқы пуэбло қабырғасының едәуір бөліктері, саз балшығының текстурасы, өлшемдері және құрылыс әдісі бұрынғы Форт Марси орналасқан төбедегі Квапоге пуэблосының қалған қабырғаларындағыларымен сәйкес келеді. Осы жұмыстың нәтижесінде Хьюетт ғимараттың көп бөлігі испан отарлау дәуірінде салынғанын, бірақ бұрынғы Пуэбло құрылысының іргетасына салынған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Ральф Э. Твичелл де ғимараттың Пуэбломен байланысы бар деп сенді:

Менің ойымша, "ең көне үй" деп аталатын ғимарат Пуэбло құрылысына жатады, бірақ бұл сол жерде Пуэбло ғимараты болғанын дәлелдемейді; бұл екі қабатты үйден басқа ештеңе болмаған және екі қабатты болды. "Мексикалық үндістер" екі қабатты үйлер салған жоқ, сондай-ақ үйлердің қабырғаларында емес, жоғарғы жағында ашылулары бар үйлер де салған жоқ. "Ең көне үйдің" кіреберісі шатырда болды, ал қазіргі есіктер мен терезелердің бәрі де соңғы уақытта салынған. Адольф Бандельер Аналко пуэблосының бар екендігіне күмәнданып, үйдің 1690 жылдары салынғанын сенді. Үйдегі ағаш вигалардың (шатыр қабырғаларының тіреулері) дендрохронологиялық зерттеуі олардың 1740 және 1767 жылдар аралығында кесілгенін көрсетті.

Сәулет

Де Варгас көшесіндегі үй – екі қабатты саздан салынған ғимарат; бірінші қабаты түпнұсқа, ал екінші қабаты 1920 жылдары түпнұсқаның негізінде қайта жаңартылды. Үйдің көп бөлігі испан отаршылдығы дәуірінде пайда болған адобе кірпіштерінен тұрғызылған, ал кейбір төменгі қабырға бөліктері испан пуэбло ғимараттарына тән, қамыр сияқты араластырылған адобеден жасалған. Бірінші қабаттағы төбесі түпнұсқа күйінде сақталған және 18 ғасырдың ортасына дейінгі вигаларды қамтиды. Бірінші қабаттың ішкі жағында екі испан отаршылдығы стиліндегі бөлмелер бар, олардың бұрыштарында ошақтар орналасқан, ал екінші қабат – пайдаланбалы және келушілерге ашық емес.