Кіріспе

Грей Силен латифолиямен сипатталған таксономиялық синоним, көбінесе ақ шампион деп аталатын, Caryophyllaceae тұқымдасына жататын екіжапырақты гүлді өсімдік, Еуропаның көп бөлігінде, Батыс Азияда және Солтүстік Африкада табиғи түрде өседі. Бұл бір жылдық, кейде екі жылдық немесе аз өмір сүретін көп жылдық шөптесін өсімдік, 40–80 сантиметрге дейін өседі. АҚШ-та оны көпіршік шампион деп те атайды, бірақ оны әдетте көпіршік шампион деп аталатын Silene vulgaris-тан жаңылыстырмау керек. Өсімдіктің сыртқы түрі оның жасына байланысты өзгереді; жас кезінде 4–10 см ұзындығындағы сопақтан сүйірге дейінгі жапырақтарынан тұратын түбір розеткасын құрайды, ал есейген кезде одан екі тармақты сабақтар өседі, жапырақтары қарама-қарсы жұптарда орналасқан. Гүлдері сабақтың жоғарғы бөлігінде шоғырланып өседі, диаметрі 2,5–3 см, ерекше ісіңкі тостаған жапырақтарымен және бес ақ жапырақшасымен сипатталады, әр жапырақша терең тіліктелген; гүлдеу кезеңі жаздың соңынан күзге дейін созылады. Өсімдіктің бүкіл бөлігі тығыз түкпен жабылған. Кездейсоқ қызғылт гүлді өсімдіктер көбінесе қызыл шампионмен (Silene dioica) будандасқан түрлер болып табылады.

Тұрғылықты жері және пайда болуы

Ақ шампион көбінесе ашық орталарда, әсіресе қараусыз қалған жерлерде және далаларда, негізінен нейтральді немесе сілтілі топырақта өседі. Шампионның өсуіне қолайлы жағдайлар көп болғанымен, ол бай және жақсы кеуекті топырақты, күнге толы жерлерді артық жақсы көреді. Оның кездесетін экологиялық аймақтарының мысалы – Сармат аралас ормандары. Англияның кейбір аймақтарында оны "Қабір гүлі" немесе "Өлгендер гүлі" деп атайды, себебі оны көбінесе қабірлер мен жеркөру тастарының маңында кездестіруге болады. Солтүстік Америкада табиғи түрде тараған, АҚШ-тың көп бөлігінде өседі, ал өсімдіктің ең көп шоғырланған жерлері елдің солтүстік-орталық және солтүстік-шығыс аймақтарында орналасқан. S. latifolia кемелердегі балласт суымен Солтүстік Америкаға жеткен деп саналады.

Ішінде тұқым алудан аулақ болу

S. latifolia-да, шығарылған еркек ұрпақтар инбридті еркек ұрпақтарға қарағанда едәуір көп ұрпақ тудыратыны анықталды. Бұл зерттеу табиғи жағдайда еркек өсімдіктерде инбридинг депрессиясының болатынын көрсетті. Аналық өсімдіктерде инбридинг депрессиясы вегетативтік өсуге, алғашқы гүлдеу жасына және жалпы сәйкестікке (немесе тіршілікке қабілеттілікке) маңызды әсер етеді. S. latifolia-да тозаңданудан кейін таңдау процесі жүзеге асырылады. S. latifolia-ның жыныс хромосомалары, жынысты анықтайтын гендерді дамытып, рекомбинацияны тоқтатқан автосомалар жұбынан пайда болған. S. latifolia-да X және Y хромосомалары арасындағы рекомбинацияның тежелуі анықталды және Y хромосомасының дегенерациясы басталды. Жынысқа байланысты гендердік карталауда рекомбинация үш түрлі маңызды оқиға арқылы тоқтаған үш эволюциялық қабат көрсетілген. Х хромосомасының орталық аймағындағы рекомбинация да тежелгені анықталды. Х хромосомасында дозаның толық емес өтелуі байқалды.

Түпкүлкілік американдықтардың арасында қолданылуы

Ожибва тайпасы альба тұқымын емдік мақсатта қолданады.

Ауруларға бейімделу

Silene latifolia Microbotryum violaceum саңырауқұлақтық патогенімен зардап шегеді, ол бұл түрде жыныстық жолмен берілетін, көбеюге кедерес келтіретін инфекция болып табылады.