Кіріспе
Қан ағымының жетіспеуінен туындаған инсульт. Ми инфаркты, сондай-ақ ишемиялық инсульт деп аталады, мидағы некроздық тіндердің аймағын тудыратын патологиялық процесс (ми инфаркты). Орташа және жоғары табысты елдерде инсульт – мүгедектіктің басты себебі және өлімнің екінші себебі. Бұл қанмен қамтамасыз етудің бұзылуынан (ишемия) және оттегімен қамтамасыз етудің шектелуінен (гипоксия) туындайды. Бұл көбінесе ірі қан тамырларының тромбоздық немесе эмболиялық бітелуіне байланысты болады, бұл ми инфарктісіне әкеледі. Ишемияға жауап ретінде ми сұйықтық некрозы процесі арқылы дегенерацияланады. Ми инфаркттерінің кейбіреулері төменде сипатталған. Оксфорд қауымдастық инсульт жобасының жіктелуі (OCSP, сондай-ақ Бамфорд немесе Оксфорд жіктелуі деп те аталады) негізінен бастапқы симптомдарға сүйенеді. Симптомдардың ауқымына қарай инсульт эпизоды толық алдыңғы қан айналымы инфаркты (TACI), жартылай алдыңғы қан айналымы инфаркты (PACI), лакунарлық инфаркт (LACI) немесе артқы қан айналымы инфаркты (POCI) болып жіктеледі. Бұл төрт түр инсульттің ауқымын, мидың зақымдалған аймағын, себептерін және болжамын анықтауға көмектеседі. TOAST (Acute Stroke Treatment-те Org 10172 сынағы) жіктелуі клиникалық симптомдармен қатар қосымша зерттеулердің нәтижелеріне негізделген; осыған сәйкес инсульт (1) ірі артерияның атеросклерозына байланысты тромбозға немесе эмболияға, (2) жүрек тудырған эмболияға, (3) кішкентай қан тамырларының бітелуіне, (4) басқа анықталған себептерге, (5) анықталмаған себептерге (екі мүмкін себеп, себеп анықталмаған немесе толық емес зерттеу) байланысты деп жіктеледі.
Cerebral infarction, also known as an ischemic stroke, is the pathologic process that results in an area of necrotic tissue in the brain (cerebral infarct). In mid to high income countries, a stroke is the main reason for disability among people and the 2nd cause of death. It is caused by disrupted blood supply (ischemia) and restricted oxygen supply (hypoxia). This is most commonly due to a thrombotic occlusion, or an embolic occlusion of major vessels which leads to a cerebral infarct In response to ischemia, the brain degenerates by the process of liquefactive necrosis. for cerebral infarcts, some of which are described below. The Oxford Community Stroke Project classification (OCSP, also known as the Bamford or Oxford classification) relies primarily on the initial symptoms. Based on the extent of the symptoms, the stroke episode is classified as total anterior circulation infarct (TACI), partial anterior circulation infarct (PACI), lacunar infarct (LACI) or posterior circulation infarct (POCI). These four entities predict the extent of the stroke, the area of the brain affected, the underlying cause, and the prognosis. The TOAST (Trial of Org 10172 in Acute Stroke Treatment) classification is based on clinical symptoms as well as results of further investigations; on this basis, a stroke is classified as being due to (1) thrombosis or embolism due to atherosclerosis of a large artery, (2) embolism of cardiac origin, (3) occlusion of a small blood vessel, (4) other determined cause, (5) undetermined cause (two possible causes, no cause identified, or incomplete investigation).
Массаны тану
Инсультқа ұқсас белгілер көрсететін науқасты алдын ала тексеру үшін көптеген тесттер жүргізілуі мүмкін. Ешбір тест екіншісінен жақсырақ емес, олардың барлығын жақсартуға болатын мүмкіндік бар. Жедел жәрдем қызметкерлері қолданатын тесттердің бірі – Цинциннати жедел жәрдемдегі инсульт шкаласы (CPSS). Бұл тест бет құлдырауы, қолдың түсіп қалуы және сөйлеу үлгісінің өзгеруін анықтайды. CPSS-тің өңделген нұсқасы – Бет-Қол-Сөйлеу тесті (FAST). Ол бет әлсіздігін, қол әлсіздігін және сөйлеу бұзылыстарын тексереді. ROSIER (Төтенше жағдайда инсультты тану) – жедел жәрдем дәрігері қолданатын тест. Әрбір көрсеткіш 2-ден +5-ке дейін бағаланады. Есінен айырылу (1), құрысу ұстамасы (1), бет әлсіздігі (+1), қол әлсіздігі (+1), аяқ әлсіздігі (+1), сөйлеудің бұрмаланған үлгілері (+1) және көру қабілетінің бұзылуы (+1). Соңғы жылдары жасалған зерттеулерде жасанды интеллект ми инфарктінің диагнозын қоюға және инсульт бойынша маманы жоқ аймақтарда науқастардың жағдайын жақсартуға қалай көмектесетіні көрсетілді.
Симптомдары
Ишемиялық инсульт көбінесе жүйке, жұлын немесе мидың жұмысындағы мәселелер ретінде көрінеді. Инсульттің орналасқан жеріне байланысты симптомдар бірнеше минут ішінде немесе бірнеше сағаттан кейін пайда болуы мүмкін. Көптеген инсульттер ескертусіз басталады. Жиі кездесетін симптомдарға бір жақты әлсіздік, бет параличі немесе сезімнің жоғалуы, көру проблемалары, сөйлеу қиындықтары, жүру және тепе-теңдікті сақтаудағы қиындықтар жатады. Адам инсульт кезінде осы симптомдардың бірін немесе бірнешеуін көрсетуі мүмкін. Егер адамның есі төмендесе, онда мидың бірнеше бөлігінде немесе ми сабасында инсульт болуы мүмкін. Ми инфарктінің симптомдары мидың қай бөлігі зардап шеккенін анықтауға көмектеседі. Егер инфаркт бас қозғалтқыш қабығында орналасса, қарсы жақ гемипарезі пайда болады. Ми сабасының орналасуы кезінде ми сабасы синдромдары кездеседі: Валленберг синдромы, Вебер синдромы, Миллард-Гублер синдромы, Бенедикт синдромы немесе басқалары.
Тәуекел факторлары
Мидың инфарктіне әкелетін негізгі қауіп факторлары, әдетте, атеросклерозға тән факторлармен бірдей. Оларға жоғары қан қысымы, қант диабеті, темекі шегу, семіздік және дислипидемия жатады. Сонымен қатар, адам өз бақылауына қоймайтын қауіптер де бар. Бұларға адамның жасы, отбасында инсульт болған жағдайлар, афроамерикалықтардың арасында болуы және еркек жынысымен тууы жатады. 55 жастан кейін әр он жыл сайын инсульт қаупі екі есеге артады. Американдық Жүрек Қауымдастығы/Американдық Инсульт Қауымдастығы (AHA/ASA) инсульттің алдын алу үшін осы қауіп факторларын бақылауды ұсынады. AHA/ASA ұсынымдарында серпалы жасуша ауруы немесе жүктілік сияқты нақты мәселелері бар адамдарға инсульттің алдын қалай алуға болатыны туралы ақпарат келтіріледі. Фрамингем Жүрек зерттеуінің нәтижелеріне сүйене отырып, келесі он жылда инсульт қаупін есептеуге де болады.
Диагностика
Компьютерлік томография (КТ) және МРТ сканилеуі мидың зақымдалған аймағын көрсетеді. КТ сканилеуі қан құйылу инсультін жоққа шығарады, пациент үшін арзанға түседі және МРТ аппаратынан айырмашылығы, дерлік барлық ауруханаларда кездеседі. Дәрігер қан құйылу инсультін жоққа шығарғаннан кейін, rTPA тағайындалуы мүмкін. МРТ-ның басты мәселесі – ол денесіне белгілі бір металл имплантаттары салынған немесе клаустрофобиясы бар пациенттерге жасалмайды. Симптомдардың пайда болуынан бастап 6 сағат ішінде тамырлардың қай жерде бітелгенін анықтау үшін бас және мойынның КТ-ангиографиясы жасалуы мүмкін, бұл инсульт себебін анықтауға көмектеседі. Инсульттің салдарынан қайтыс болған адамдардың мәйітін қарау арқылы инсульттан басқа да қосымша аурулар мен жағдайлар, сондай-ақ инсульт тудырған сирек себептер анықталуы мүмкін.
Емдеу
Соңғы онжылдықта, миокард инфарктісінің емдеуіне ұқсас, ми инфарктісінің терапиясында тромболитикалық препараттар енгізілді. Инсульт орталығына келген және көрініс басталысынан 3 сағат ішінде толыққанды бағалануы мүмкін науқастарға интравендік rtPA терапиясын қолдануға болады. rTPA терапиясын қаншалықты ертерек бастаса, науқастың жағдайы соғұрлым жақсы болады. Инсульт орталықтарының саны артуда, оларда тромбты еріту және артерияны ашу үшін тінді плазминоген активаторы (tPA) препаратымен фармакологиялық тромболизис қолданылады. rTPA қолдану 3 айдан кейін мүгедектікке ұшырау ықтималдығын 30%-ға төмендетеді. Бірақ, құрылғылардың жаңа және ескі нұсқалары арасында ешқандай айырмашылық табылған жоқ. Құрылғылар симптомдардың пайда болуынан кейін 8 сағат ішінде механикалық тромбэктомия жасалған науқастарда ғана сынақтан өткізілді. Жедел ми ишемиясын емдеуде ангиопластика және стентирлеу мүмкін болатын тиімді әдіс ретінде қарастырылуда. Симптомдық интракраниалды артериялық стеноз кезінде интракраниалды стентирлеуге қатысты жүргізілген, жалпы саны 300 науқасты қамтитын, бақылаусыз алты бір орталықтағы зерттеулердің жүйелі шолуында техникалық сәттілік деңгейі (стенозды <50%-ға дейін азайту) 90-98% құрады, ал маңызды перипроцедуралық асқынулар деңгейі 4-10% болды. Емдеуден кейінгі рестеноз және/немесе инсульт деңгейі де жағымды болды. Бұл деректер осы емнің мүмкін терапиялық артықшылықтарын толық бағалау үшін ірі, рандомизацияланған бақыланатын зерттеу қажет екенін көрсетеді. Егер зерттеулер каротидтік стенозды көрсетсе және науқастың зардап шеккен жағында қалдық функциясы болса, каротидтік эндартеректомия (стенозды хирургиялық жолмен алып тастау) ми инфарктінен кейін тез орындалса, рецидив қаупін азайтуға көмектеседі. Симптоматикалық каротидтік стеноз (>70-80% диаметр азаюы) кезінде ми инфаркті қаупін азайту үшін де каротидтік эндартеректомия көрсетіледі. Тіндік зақымдану бірден өлімге әкелмейтін жағдайда, физиотерапия, когнитивтік терапия, еңбек терапиясы, сөз дамыту терапиясы және жаттығулар арқылы бұзылуларды қалпына келтіру үшін барлық күш-жігер жұмсалуы керек. Жедел ми инфарктісінің кезеңінде қалыптыдан жоғары артериялық қысымға рұқсат беруші пермиссивті гипертензия, жарымкөлденең аймаққа (penumbra) қан ағынын жақсарту үшін қолданылуы мүмкін.