Кіріспе

Мальдив Республикасы Парламенті

Халық Меджлісі – Мальдивтің бірпалаталық заң шығару органы. Меджліс Мальдив Конституциясында белгіленгендей, заңдарды қабылдауға, өзгертуге және қайта қарауға құқылы. 2019 жылғы мәліметтер бойынша Меджліс 87 мүшеден тұрады. Биліктегі PPM PNC коалициясының бірқатар бұрынғы мүшелері үкіметтік қызметтерге тағайындалғандықтан, 2023 жылдың 18 желтоқсанына дейін олардың саны 80-ге дейін азайтылды. Алайда, үкімет 2024 жылдың 30 қаңтарында Жоғарғы Сотқа шағымданып, 2024 жылдың 5 ақпанында Сот үкіметтің пайдасына шешім шығарды, осылайша мүшелер саны қайтадан 87-ге жетті. Меджліс әр жылдың ақпан айының бірінші дүйсенбісі немесе бейсенбісі күні Мальдив Республикасының Президентімен ашылады. Ашылу салтанатында Президент өзінің саясатын және президенттік мерзіміндегі жетістіктерін баяндайды. Сондай-ақ, мемлекеттік жылдық бюджет Меджліс тарапынан бекітіледі. Меджлістің жұмыс тілі – дивехи.

Этимология

Мәжліс – араб тілінде отырыс бөлмесін білдіретін сөз, алайда ол заң шығару органын да танытуы мүмкін. Ислам әлемінің кейбір елдеріндегі заң шығару кеңестерінің немесе мәжілістерінің атауында қолданылады.

Тарих

1931 жылы 9 наурызда Сұлтан Мұхаммед Шамсудин III Мальдив Конституциясының жобасын дайындау үшін кеңес құрды. Кеңес 1932 жылы 22 желтоқсанда Конституцияны аяқтап, қабылдады. Осы Конституция Мальдивтердегі алғашқы Мәжіліс құрылуының негізі болды. Бұл Мәжілістің отырыстары "Хакура Гандуару" ғимаратында өтті. Мәжілістің алғашқы төрағасы – Әл-Амир Мұхаммед Фарид Диди болды. Сол кезде Мальдивтерді сұлтан басқарды және жаңа Конституцияның пайда болуы сұлтандыққа қауіп келтірді деп есептелді. Сондықтан, халық Конституцияға қарсы қозғалып, оны жазайықтап жыртылды. Осыдан бері Мальдив Конституциясы бірнеше рет жаңартылды.

Парламент ғимаратының құрылысы

Халық мәжілісінің қазіргі парламенттік ғимараты 1998 жылғы 1 тамызда Пакистанның сол кездегі премьер-министрі Наваз Шарифтің қатысуымен салтанатты түрде ашылды. Ғимараттың құрылысына Пакистан үкіметі көмек көрсетті, олар құрылыс жұмыстарына 45 миллион рупий (4,25 миллион доллар) көлемінде грант берді.

Оқиғалар

2003 жылы түрмедегі бір тұтқынның қазасына байланысты наразылар Парламент ғимаратын өртеп жіберді. 2024 жылы президентті қоса, бір топ саясатшылар төбелес шығарды. Кейін президент ауруханаға жатқызылды.

Мәжiлiстiң отырыстары

Мәжілістің отырыстары жылына үш сессияға бөлінеді. Спикердің Мәжіліс сессияларын бастау және аяқтау күндерін белгілеуге құқығы бар. Мәжіліс сессиясын бастау үшін, отырысқа спикер немесе спикердің орынбасары төрағалық етуі керек. Мәжілістің қатысу шегі – 26 адам, және осы сан Мәжіліс сессиясын бастау үшін міндетті. Егер қатысу шегі жетпесе, спикер сессияны кейінге қалдыруға міндетті. Көптеген Мәжіліс отырыстары халыққа ашық.

Комитеттер

Мәжлісте екі түрлі комитет бар: тұрақты комитеттер мен арнайы комитеттер. Мәжлісте он бір тұрақты комитет жұмыс істейді, олардың міндеті – Мәжліс қарауына ұсынылған заң жобаларына немесе мәселелерге түзетулер ұсыну, сондай-ақ ұсынылған заң жобаларын және Мәжліс талқысына қойылған мәселелерді зерттеу. Тұрақты комитеттердің мүшелері екі жарым жыл мерзімге сайланады. Тұрақты комитеттердің жауапкершілігі олардың мақсатына қарай өзгеріп отырады. Тұрақты комитеттерден өзгеше, арнайы комитеттер уақытша құрылады және белгіленген мақсаты орындалғаннан кейін таратылады. Әдетте, арнайы комитеттер ағымдағы жағдайға немесе болған оқиғаға қатысты мәселелерді тексеру және зерттеу үшін құрылады. Барлық комитеттердің төрағасы – спикер немесе спикердің орынбасары, немесе спикер тағайындаған адам болады. Мәжліс әрбір комитетке қанша мүше тағайындалатынын өз шешімімен белгілейді.

Мәжіліс хатшылығы

Мәжлес хатшылығы 1971 жылы құрылды. Одан бері Мәжлістің жұмысын тиімді жүргізуді бақылау және жеңілдету Хатшылықтың жауапкершілігінде. Хатшылық Мәжліске заңнамалық жұмыстарда көмектеседі, әкімшілік мәселелерді басқарады және Мәжліс депутаттарына техникалық қолдау көрсетеді. Мәжлес хатшылығын басқару үшін бас хатшы тағайындалады. Бас хатшы Мәжлес хатшылығының жұмысын қадағалайды.

Заң шығару функциялары

Заңнамалық ұсыныстар Мәжіліске заң жобалары түрінде ұсынылады. Үкімет немесе депутаттар заң жобаларын Мәжіліс отырысына ұсынады. Заң жобасы ұсынылғаннан кейін комитет кезеңі басталады және депутаттар заң жобасының қағидаларын талқылайды. Депутаттар талқылау барысында заң жобасына түзетулер енгізуді немесе оны қабылдауды ұсына алады. Сондай-ақ, депутаттар заң жобасын одан әрі зерттеу және талқылау үшін қатысты комитеттің кез келгеніне жіберуге құқылы. Егер заң жобасы комитеттерге жіберілсе, онда заң жобасы туралы одан әрі талқылау немесе дауыс беру жүргізілмейді, комитет заң жобасы бойынша қорытындысын ұсынғанға дейін. Комитет кезеңі аяқталғаннан кейін, депутаттар заң жобасы қабылдана ма, жоқ па, деп дауыс береді. Егер заң жобасына түзетулер ұсынылса, депутаттар алдымен түзетулерге дауыс береді. Түзетулер қабылданғаннан кейін, депутаттар заң жобасының тағдырын шешу үшін дауыс береді. Заң жобасы қабылданғаннан кейін жеті күн ішінде президенттің бекітуі үшін президентке жіберіледі. Президент заң жобасы бойынша өкімін отыз күн ішінде беруі керек немесе оны одан әрі қарау үшін Мәжіліске қайтаруы, немесе президент ұсынған түзетулерді қарауға жіберуі мүмкін. Егер президент заң жобасын Мәжіліске қайтармаса немесе отыз күндік мерзімде бекітпесе, онда заң жобасы заң болып есептеледі. Егер заң жобасы Мәжіліске қайта жіберілсе, депутаттар оны бұрынғы күйінде қабылдауға немесе президенттің ұсыныстарын қарастыруға құқылы.