Джонни Хартман: Джаз әншісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Афроамерикандық джаз әншісі (1923–1983)

Джон Морис Хартман (3 шілде 1923 – 15 қыркүйек 1983) – американдық джаз әншісі, бай баритон дауысымен және балладаларын жазуымен танымал. Ол Эрл Хайнс және Диззи Гиллеспидің биг-бэндтерімен, сондай-ақ Эрролл Гарнермен бірге ән айтқан және жазбалар жасаған. Хартман ең көп есімізде қалғаны – 1963 жылы саксофонист Джон Колтрейнмен бірлесіп жасаған «Джон Колтрейн және Джонни Хартман» альбомы, ол екеуі үшін де маңызды туынды болды.

Өмірбаян

Луизианада туып, Чикагода өскен Хартман сегіз жасында ән айтып, фортепианода ойнай бастады. Ол ДуСабль орта мектебінде Уолтер Дайетттен музыка сабақтарын алды, кейін Чикаго музыкалық колледжінде стипендия жеңіп оқыды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Армияның Арнайы қызметінде әнші болып қызмет етті, бірақ оның кәсіби мансабындағы алғашқы қадам 1946 жылдың қыркүйегінде Аполло театрында өткен ән байқауында жеңіске жеткені болды. Бұл жеңіс оған Эрл Хайнспен бір апталық келісімшарт жасауға мүмкіндік берді, ол бір жылға созылды. Хартманның алғашқы жазбалары Марл Янгпен бірлесіп жасалған, бірақ оның Хайнспен жұмысы оған ерекше танымалдық сыйлады. Хайнз оркестрі тарағаннан кейін, Диззи Гиллеспи 1948 жылы Хартманды Калифорния бойынша сегіз апталық турнеге өзінің үлкен тобымен бірге шақырды. Гиллеспиден кеткен соң Хартман қысқа мерзімге пианист Эррол Гарнермен жұмыс істеді, содан кейін 1950 жылдың басында жеке мансабын бастады. Әртүрлі оркестрлермен бірнеше сингл жазғаннан кейін, Хартман 1955 жылы өзінің бірінші жеке альбомын – Bethlehem Records лейблінен шыққан "Songs from the Heart" альбомын жарыққа шығарды. Бұл альбомда трубашы Говард МакГи басқаратын квартет ойнады. Альбом Хартманның романтикалық және нәзік балладалық ән айлау стилін көрсетті. Осы балладалар оның табысының негізі болғанымен, ол сергелеуге де қабілетті еді. Келесі альбомы "All Of Me: The Debonair Mr. Hartman" (1957), сондай-ақ Bethlehem лейблі үшін, ол Эрни Уилкинстің оркестрімен және Фрэнк Хантердің струнный тобымен жұмыс істеді. Альбомдағы әндердің көп бөлігі балладалар, соның ішінде тайтл трек және "The Birth of the Blues" сияқты бірнеше жылдам әндер бар. Кіші, тәуелсіз лейблдерде тағы екі альбом шығарғаннан кейін, Хартман 1963 жылы Джон Колтрейнмен бірге жазба жасау туралы ұсыныс алды, бұл оның мансабындағы маңызды өзгеріс болды. Сол сессиядан шыққан "John Coltrane and Johnny Hartman" альбомы Хартманның ең жақсы жұмысы деп есептеледі. Бұл Колтрейннің әншімен бірге жарық көрген жалғыз альбомы. Оның танымалдылығы Хартманды Impulse! және оның аналық лейблі ABC-де төрт альбом жазуға итермеледі, олардың барлығы Колтрейннің продюсері Боб Тиле жасаған. Хартман Колтрейннің өтініші бойынша Тиле онымен жұмыс істеу туралы сұрағанда күмәнмен қарады. "Мен Джонның мен орындайтын нәрсені ойнай алатынына сенбедім", - деді ол он жылдан кейін жазушы Фрэнк Кофскиге. "Сондықтан мен алдымен қысылдым. Джон Birdland-те жұмыс істеді, ол мені сонда шақырды, мен оның балладаларды ойнағанын естігеннен кейін, "Эй, керемет" дедім. Осылай таныстық". Клуб жабылып қалғаннан кейін Хартман, Колтрейн және Колтрейннің пианині Маккой Тайнер бірнеше әнді бірге қайталады. Алғашқы жазбалардан кейін Колтрейн студияға оралып, кейбір сололық бөлімдерді толықтырды. Альбомның алғашқы басылымы Колтрейннің қосымшаларысыз шыққаннан кейін, қосымша тректер немесе баламалы реті бар миф кеңінен таралды. Олар бұл альбомды тез арада толық нұсқалармен алмастырды, бірақ кейбір адамдар екі басылымды да тыңдап, кей жерлерде саксофонды көбірек естігендіктен, олар бірдей жазбаның әртүрлі нұсқаларын естіп отыр деп ойлады. Колтрейн сол кезде балладалардың үшінші альбомын жазуға қатты ынталанды және Хартманды арнайы іздеді. Кейіннен ол Фрэнк Кофскиге берген сұхбатында: "Мен ол туралы бірдеңе сезіндім, не екенін білмеймін. Оның дыбысы маған ұнады, мен оны тыңдауым керек деп ойладым, сондықтан оны іздеп, сол альбомды жасадым". 1960 жылдардың ортасына қарай, танымал дәмдер рок-н-роллға қарай бұрылды, ал Хартманның стилі коммерциялық жағынан азырақ тартымды болды. 1970 жылдар американдық әндер кітабынан жұмыс істейтін әншілер үшін қиын кезең болғандықтан, Хартман Нью-Йорк пен Чикагодағы коктейль залдарында ойнауға көшті. Ол Австралияда телешоуға қатысты және Жапонияда бірнеше альбом жазды, соның ішінде 1967 жылы саксофонист қайтыс болғаннан кейін Колтрейнге арналған құрмет альбомын шығарды. Perception және Musicor сияқты кіші, тәуелсіз лейблдерде жазған Хартман әртүрлі сапалы музыка шығарды, өйткені ол көпжақты вокалист ретінде танылуға тырысты. Әнді түсіндіруге деген көзқарасы туралы ол былай деді: "Мен үшін әннің сөзі – әңгіме, тіпті сөйлеу сияқты, біреуге әңгіме айту, оны сендіруге тырысу". Ол өзінің бұрынғы альбомдарының джаз комбо форматына оралған кезде, Хартман Bee Hive лейблі үшін "Once in Every Life" альбомын жазды, бұл оған 1981 жылы үздік еркек джаз вокалисі номинациясын жеңіп алды. Ол тез арада өзінің соңғы жаңа материалдан тұратын альбомымен, әйелі Теодораға арналған "This One's for Tedi" альбомын шығарды. Хартман Grenadilla Records үшін олардың Grapevine джаз лейблінде жаңа тректерді жазды. Бұл "Beyond the Sea" және "Caravan" әндерінің билік нұсқалары болды, соңғысының алты минуттық ұзартылған нұсқасы да бар. 1980 жылдардың басында Хартман 60 жасында өкпе қатерінен қайтыс болғанға дейін бірнеше рет джаз фестивальдерінде және телерадиода өнер көрсетті. Ол Нью-Йорк қаласындағы Memorial Sloan Kettering қатер орталығында қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан он жылдан астам уақыт өткен соң, Клинт Иствуд 1995 жылы шыққан "The Bridges of Madison County" фильміндегі арманды, романтикалық сахналарда оның "Once in Every Life" альбомынан төрт әнді пайдаланды. 2012 жылдың маусымында Scarecrow Press баспасы "Studies in Jazz" сериясының аясында доктор Грегг Аккерманның "The Last Balladeer: The Johnny Hartman Story" атты Хартманның биографиясын жарыққа шығарды.

Born in Louisiana and raised in Chicago, Hartman began singing and playing the piano by the age of eight. He attended DuSable High School studying music under Walter Dyett before receiving a scholarship to the Chicago Musical College. He sang as a private in the Army's Special Services during World War II, but his first professional break came in September 1946 when he won a singing contest at the Apollo Theater, earning him a one week engagement with Earl Hines, which lasted a year. Hartman's first recordings were with Marl Young during that time, though it was his collaboration with Hines that gave him notable exposure. After the Hines orchestra broke up, Dizzy Gillespie invited Hartman to join his big band for an eight week tour of California in 1948. After leaving Gillespie, Hartman worked for a short time with pianist Erroll Garner before beginning a solo early in 1950. After recording several singles with different orchestras, Hartman finally made a breakthrough in 1955 with the release of his first solo album, Songs from the Heart, for Bethlehem Records featuring a quartet led by trumpeter Howard McGhee. The album showcased Hartman's romantic and tender style of ballad singing. While these ballads were his bread and butter, he was also capable of swinging. For his next album, All Of Me: The Debonair Mr. Hartman (1957), also for Bethlehem, he worked with Ernie Wilkins' orchestra and the Frank Hunter Strings. Most of the songs on the album are ballads, with a few up tempo numbers including the title track and the song "The Birth of the Blues". Releasing two more albums with small, independent labels, Hartman got a career altering offer in 1963 to record with John Coltrane. The album from that session, John Coltrane and Johnny Hartman, is widely considered Hartman's best work. It is also Coltrane's only album with a singer. Its popularity led to Hartman recording four more albums with Impulse! and its parent label ABC, all produced by Bob Thiele, Coltrane's producer at Impulse. Hartman was dubious when, at Coltrane's request, Thiele approached him about working with Coltrane. "I didn't know if John could play that kind of stuff I did," he told writer Frank Kofsky a decade later. "So I was a little reluctant at first. John was working at Birdland, and he asked me to come down there, and after hearing him play ballads the way he did, man, I said, 'Hey , beautiful.' So that's how we got together." After the club closed, Hartman, Coltrane, and Coltrane's pianist, McCoy Tyner, went over some songs together. Some time after the initial recordings, Coltrane returned to the studio to fill in some solo parts. The myth of additional tracks or alternate takes gained credibility when Impulse released an early pressing of the album without Coltrane's additions. They quickly replaced that album with the completed versions but some people, having heard both pressings and noticing more saxophone in places, assumed they were hearing entirely different takes rather than the same takes with added tracks. Coltrane was very much in favor of recording a third album of ballads at that time and specifically sought out Hartman. Later, in an interview with Frank Kofsky, he said:"I just felt something about him; I don't know what it was. I like his sound, I thought there was something there I had to hear, so I looked him up and did that album." By the mid 1960s, popular tastes were embracing rock and roll, and Hartman's style had much less commercial appeal. With the 1970s being difficult times for singers working from the American songbook, Hartman turned to playing cocktail lounges in New York City and Chicago. He did a television special in Australia and recorded several albums in Japan, including a tribute to Coltrane after the saxophonist's death in 1967. Recording with small, independent labels such as Perception and Musicor, Hartman produced music of mixed quality as he attempted to be viewed as a more versatile vocalist. Speaking about his approach to interpreting a song, he said: "Well, to me a lyric is a story, almost like talking, telling somebody a story, try to make it believable." When he returned to the jazz combo format of his earlier albums, Hartman recorded Once in Every Life for the Bee Hive label, which earned him a Grammy nomination for Best Male Jazz Vocalist in 1981. He quickly followed this up with his last album of new material, This One's for Tedi, a tribute to his wife, Theodora. Hartman recorded new tracks for Grenadilla Records on their jazz label, Grapevine. These were dance tracks of "Beyond the Sea" and "Caravan," with the latter also having an extended six minute version. In the early 1980s, Hartman gave several performances at jazz festivals and for television and radio before succumbing to lung cancer at the age of 60. He died at the Memorial Sloan Kettering Cancer Center in New York City. More than a decade after he died, Clint Eastwood featured four songs from the then out of print album Once in Every Life for the dreamy, romantic scenes in The Bridges of Madison County (1995). A biography, The Last Balladeer: The Johnny Hartman Story by Dr. Gregg Akkerman, was published in June 2012 by Scarecrow Press as part of their "Studies in Jazz" series.

Жеке өмір

Хартманның қысқа ғана алғашқы некесі ұзаққа бармады. Кейіннен ол биші және хатшы Теодора (“Теди”) Бойдқа үйленді. Олардың Лори және Теди есімді екі қызы болды. Лори қазір Нью-Йорк қаласында мефодист пасторы және өзі де әнші.

Ескерткіш

1984 жылы Нью-Йорк қалалық кеңесі Манхэттеннің Гамильтон-Хайтс ауданындағы Амстердам даңғылы, Гамильтон-плейс және Батыс 143-ші көшесімен шектелген аймақты Джонни Хартман алаңы деп атады.