Александр Лисовский (1580-1616): Польский шляхтич, командир наемников "Лисовчики". Участвовал в Молдавских войнах, поддерживал Михая Храброго и Яна Замойского.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша-Литва дворяны және әскері (қ. 1616)
Polish–Lithuanian noble and soldier (d. 1616)
Александр Йозеф Лисовский (төң. 1580 – 11 қазан 1616) – Польша-Литва дворяны (шляхчич), жалдамалы әскер тобының командирі. Оның елтаңбасы Jeż (Еж) болды. Өлімінен кейін «Лисовчицы» деген атпен танылған.
Aleksander Józef Lisowski HNG (c. 1580 – October 11, 1616) was a Polish–Lithuanian noble (szlachcic), commander of a mercenary group that after his death adopted the name "Lisowczycy." His coat of arms was Jeż (Hedgehog).
Алғашқы жылдар
Ол Польша Корольдігінің Хелмно воеводствосындағы Лисеводан шыққан, орташа дәулетті ақсүйек отбасынан туған. Лисовскийлер 16 ғасырдың ортасында Ұлы Литва княздығына қоныс аударды. Александр Йозеф Лисовский туралы алғашқы деректер оны 1601 жылы Молдавия магнаттары соғысына қатыстырған, бастапқыда Михаи Витеазулдың, кейіннен Корольдіктің Ұлы канцлері Ян Замойскийдің қолдаушысы ретінде.
He came from a moderately wealthy noble family originating from Lisewo in the Chełmno Voivodeship of the Kingdom of Poland. The Lisowskis moved to the Grand Duchy of Lithuania in the mid 16th century. First references of Aleksander Józef Lisowski put him in 1601 involved with the Moldavian Magnate Wars, first as a supporter of Mihai Viteazul, later as a supporter of Great Chancellor of the Crown Jan Zamoyski.
Зигмунд III-ге қарсы көтеріліс
1604 жылы поляк-швед соғысының бастапқы кезеңінде, Польша-Литваның сеймі Ливонияда шведтерге қарсы күресіп жатқан әскерлеріне жалақы төлеу үшін жеткілікті қаражат жинамады. Александр Йозеф Лисовский осыдан туындаған конфедерацияның – әскердің көтеріліс жасаған бөлігінің бірі болды. Олар Польша-Литваға немесе Швецияға адал екендігіне қарамастан, жергілікті халықты тонастау арқылы жалақыларын алуға шешім қабылдады. Бұл Литваның ұлы гетманы Ян Карол Ходкевичті ашуландырды және Лисовскийге банниция жазасы берілді, бірақ көтерілісшіл күштерді тоқтатуға көбінесе ештеңе істелмеді. Көп ұзамай Лисовский өзінің ізбасарларымен Зебжидовский көтерілісіне қосылды, ол король Зигмунд III Вазаға қарсы ірі көтеріліс еді.
In 1604, during the early stages of the Polish–Swedish War, the Sejm of Commonwealth failed to gather money to pay its soldiers fighting in Livonia against the Swedes. Aleksander Józef Lisowski became one of the leaders of the resulting konfederacja – a mutinied part of the army, that decided to gather their wages by pillaging local civilians, not caring whether they pledged allegiance to Poland Lithuania or Sweden. Although this annoyed the Great Hetman of Lithuania Jan Karol Chodkiewicz, and resulted in the banicja sentence on Lisowski, little was done to stop the mutinied forces. Soon Lisowski with his followers joined the Zebrzydowski rebellion, a larger rebellion against King Sigismund III Vasa.
Әскери мансап
Ақырында, Гузов шайқасында рокош күштері жеңілгеннен кейін, Лисовскийдің бағы төмендеді және ол одақтың көп бөлігінде немесе қабылданбаған адамға айналды, содан кейін Радзивилл әулетінің ықпалды магнаттарынан пана сұрады. Бұл Мәскеудің апаттар заманы еді және Лисовский, басқа көптеген жергілікті магнаттар мен шляхта сияқты, осыдан пайда табу мүмкіндігін жібермеді, Мәскеу ісіне араласып, оған қол жеткізді. Ұзақ өтпей ол Мәскеу тағына талапкер, Жалған Дмитрий II-ні қолдауға шешім қабылдады. Лисовский бастапқыда Клек маңында орналасқан. 1607 жылдың соңына қарай, ол 200 казақтың жасағымен Стародубқа көшті.
Eventually, after the rokosz forces were defeated in the Battle of Guzow, Lisowski's fortunes turned low and he became persona non grata in most of the Commonwealth and sought refugee with a powerful magnate family of Radziwiłłs. It was the Muscovy's Time of Troubles and Lisowski could not pass the opportunity to try to make a profit out of this, as many other local magnates and szlachta already did, meddling in the Muscovy affairs. Soon afterwards he decided to support a pretender to the Muscovy's throne, False Dmitriy II. Lisowski was initially stationed near Kleck. By the end of 1607, he moved to Starodub with a unit of 200 Cossacks.
Польша-Москва соғысы
1608 жылдың көктемінде Александр Клечковскиймен бірге, бірнеше жүз шағын отрядтан тұратын әскерін – Дон казактары, русиндер, татарлар, немістер, шведтер, поляктар, литвалықтар және кім біледі, тағы да басқаларымен, Василий Шуйскийге қарсы көтеріліс тудыру үшін Рязань жеріне жіберілді. Содан кейін олар Коломнаға бет түзеп, Мәскеуді қоршауға кірісті. Бірақ көп ұзамай Ниедзведзи Бродта жеңіліске ұшырады, олжасының көп бөлігін воеводаға жоғалтты. Ол әскерін қайта ұйымдастырып, Ян Пьотр Сапиехамен бірікті, бірақ Троице-Сергиева Лавра бекінісін қоршауға алып, жаулап ала алмады және Рахманцево тұсында шегінуге мәжбүр болды. Содан кейін Кострома, Солигалич және басқа да қалаларда сәттіліктер (тоналғандар) болды. 1608–09 жылдары оның әскері, 2000 казак, 1000 "бояр ұлдары" (Дмитрийге адал) және 700 поляк атты әскерлерінен құралды, Эразм Стравинскийдің күштерімен бірігіп, Галич пен Вологдадан шыққан орыс халқының әскерін жеңіп, Кострома, Галич, Солигаличті бағындырды.
In the Spring of 1608, together with Aleksander Kleczkowski, leading his forces – a band of few hundred ragtag soldiers of fortune: Don Cossacks, Ruthenians, Tatars, Germans, Swedes, Poles, Lithuanians and who knows who else, he was sent to Ryazan lands to incite uprising against Vasiliy Shuisky. Then they set off for Kolomna, and moved on to the blockade of Moscow. Soon however he was defeated at Niedźwiedzi Bród, losing most of his loot at hands of voivode He reorganized the army and joined with Jan Piotr Sapieha, but besieged and failed to capture the Troitse Sergieva Lavra fortress and were forced to retreated near Rakhmantsevo. Then came successes (pillages) at Kostroma, Soligalich and some other cities. Around 1608–09, his troops, composed of 2,000 Cossacks, 1,000 "Boyar's children" (loyal to Dimitry) and 700 Polish riders, joined with forces of Erazm Strawiński, defeated Russian mass levy from Galich and Vologda, and conquered Kostroma, Galich, Soligalich.
Ингрия соғысы
1610 жылы Псковті басып алды және Ингрия соғысы кезінде Мәскеудегі шведтермен шайқасты. Лисовцы 1612 жылы Смоленскіні қорғауда шешуші роль атқарды, сол кезде көптеген регулярлы әскерлер (wojsko kwarciane) көтеріліс шығарып, Рохатын конфедерациясына қосылды. Келесі үш жыл бойы Лисовскийдің жасағы Польша-Мәскеу шекарасын Мәскеудің шапқыншылықтарынан қорғауда маңызды рөл атқарды. 1615 жылы Лисовский көптеген қарақшыларды жинап, 6 "хорагиев" атты әскерімен Мәскеуге жорық жасады. Ол Брянск қаласын қоршады және князь Юрий Шаховский басқаратын бірнеше мыңдық көмекші күшті Карачев маңында жеңді. Содан кейін Лисовский князь Дмитрий Пожарский басқаратын, өзінен бірнеше есе үлкен күштің алғы шебін талқандады, ол шабуылға шығудың орнына қорғануға шешім қабылдап, күштерін бекітті. Лисовцы оның әскерімен байланысты үзіп, Белов пен Лихвин қалаларын өртеп жіберді, Перемышльді басып алды, солтүстікке бет бұрып, Ржевде Мәскеу әскерін жеңді, Қара теңізіне, содан кейін Кашинге жол тартты, Торжокты өртеп, Мәскеу әскерлерінің кедергісіз Польша-Литваға оралды.
He took Pskov in 1610 and clashed with Swedes operating in Muscovy during the Ingrian War. Lisowczycy were essential in the defence of Smolensk in 1612, when most of regulars (wojsko kwarciane) mutinied and joined the konfederacja rohatynska. For the next three years Lisowski's forces were important in the guarding of the Polish Muscovy border against Muscovy incursions. In 1615 Lisowski gathered many outlaws and invaded Muscovy with 6 'choragiew' of cavalry. He laid siege to Bryansk and defeated the relief force of a few thousand soldiers under kniaz Yuri Shakhovskoy near Karachev. Then Lisowski defeated the front guard of a much larger force (several times larger than himself) under the command of knyaz Dmitry Pozharsky, who decided to defend instead of attack and fortified his forces in a camp. Lisowczycy broke contact with his forces, burned Belyov and Likhvin, took Peremyshl, turned north, defeated Muscovy army at Rzhev, turned to Kara Sea, then to Kashin, burned Torzhok, returned to Poland Lithuania without any interference from Muscovite forces.
Өлім
1616 жылдың күзіне дейін Лисовский және оның әскері Литва-Мәскеу шекарасында болды. Гомельге қысқа сапар жасағаннан кейін ол Стародубка қайтып келді. Стародубта Лисовский күрт ауырып, қазан айының бірінші жартысында әскерін қарап шыққаннан кейін қайтыс болды. Оның құрметіне оның жауынгерлері "Лисовчици" ("Лисовскийдің адамы") деген атты қабылдады.
Until the autumn of 1616, Lisowski and his forces remained at the Lithuanian Muscovite border. After a short trip to Homel he returned to Starodub. There Lisowski suddenly fell ill and died in the first half of October after surveying his troops. In his memory, his men adopted the name, Lisowczycy ("Lisowski's men").