Кіріспе

Кеңейтілген көшірмеден қорғау (XCP) – британдық First 4 Internet компаниясы (2006 жылдың 20 қарашасында Fortium Technologies Ltd болып атауы өзгертілді) әзірлеген және компакт-дискілер үшін көшірмеден қорғау немесе цифрлық құқықтарды басқару (DRM) жүйесі ретінде сатылған бағдарламалық пакет. Ол Sony BMG таратып жүрген кейбір CD-лерде қолданылған және 2005 жылғы Sony BMG CD көшірмесін қорғау дау-дауға себеп болды; осы оқиға аясында ол Sony rootkit деп те белгілі. Қауіпсіздік зерттеушілері, 2005 жылдың қазан айынан бастап Марк Руссинович, бұл бағдарламаны руткитпен функционалдық тұрғыдан бірдей деп сипаттады: компьютерлік жүйедегі рұқсатсыз әрекеттерді жасыру үшін компьютерлік шабуылшылар қолданатын компьютерлік бағдарлама. Руссинович бұл жайтты өзінің Sysinternals блогында жариялады, соның нәтижесінде бұл ақпарат бұқаралық ақпарат құралдары мен басқа зерттеушілердің назарына ілікті. Бұл азаматтық сот процесіне және қылмыстық тергеуге әкелді, нәтижесінде Sony жүйені пайдалануды тоқтатуға мәжбүр болды. Sony XCP жүйесі бар CD-лерді қайтарып алғанымен, веб-негізгі жою құралын белгілі қауіпсіздік зерттеушілері Эд Фелтен мен Алекс Холдерман зерттеді. Олар бағдарламалық жасақтаманы жою үшін қолданылған ActiveX компоненті пайдаланушыларды әлдеқайда қауіпті қауіпсіздік тәуекелдеріне, соның ішінде интернеттен веб-сайттар арқылы кездейсоқ кодты орындауға ұшыратуы мүмкін екенін мәлімдеді.

Сипаттама

Бұл бағдарламалық қамтамасының Sony CD-лерінде қолданылатын нұсқасы "XCP Aurora" деп сатылады. Пайдаланушы Windows жүйесінде мұндай CD-ні ойнатуға алғаш рет тырысқанда, оған соңғы пайдаланушының лицензиялық шарты ұсынылады. Егер олар оны қабылдаса, бағдарламалық қамтама орнатылады, әйтпесе диск шығарылады. EULA жасырын бағдарламалық қамтама орнатылатыны туралы ескертпеген. Бағдарламалық қамтама пайдаланушының жүйесінде тұрақты түрде қалады, Sony CD-нің музыкалық тректеріне XCP Aurora-мен бірге келгеннен басқа ешқандай медиаплеер немесе риптеу бағдарламасының кіруіне жол бермей, CD дискісіне жасалатын барлық сұрауларды бақылайды. Бағдарламаны жоюдың ешқандай айқын тәсілі қарастырылмаған. Онымен байланысты файлдарды қолмен жою арқылы бағдарламаны жоюға тырысу, бағдарлама өзгертіп жіберген тіркелім параметрлерінің салдарынан CD дискісінің жұмыс істемей қалуына әкеледі. Бірақ, бағдарламалық қамтаманы дискінің шетіне қараңғы шекара салу үшін тұрақты маркерді пайдалану арқылы оңай жеңуге болатыны көп ұзамай анықталды.

Қауіпсіздік зерттеулері

Марк Руссинович өзінің зерттеулерін жариялағаннан кейін, басқа қауіпсіздік зерттеушілері өз талдауларын жылдам жариялады. Осы зерттеулердің көпшілігі Sony және First 4 Internet компанияларын қатты сынады. Атап айтқанда, бағдарламалық қамтамасыз ету руткит сияқты әрекетін жасырып, пайдаланушыларды вирустар мен трояндардың салдарынан туындайтын зиянға ұшыратуы мүмкін еді. XCP-нің $sys$ деп басталатын барлық процестерді көрінбейтін ететін жасыру әдісін, басқа қауіпті бағдарламалар оны пайдаланушы көзінен жасырып, өзі де жасырынып қалуы үшін пайдалана алады. XCP арқылы жасырылған алғашқы зиянды троян 2005 жылдың 10 қарашасында BitDefender антивирустық компаниясының есебінде анықталды. Felten және Halderman жүргізген қосымша зерттеулер көрсеткендей, Sony кейіннен бағдарламалық қамтамасыз етуді жою үшін ұсынған веб-негізгі құралдың өзінде маңызды қауіпсіздік мәселелері болған. Бағдарламалық қамтамасыз ету, кез келген веб-сайтқа пайдаланушының компьютерінде шектеусіз бағдарламаны іске қосуға мүмкіндік беретін ActiveX компонентін орнатады. First 4 Internet веб-сайты осы компонентті пайдаланып, жою құралын жүктеп, іске қосады, бірақ ол кейін де белсенді болып қалады, соның салдарынан кез келген веб-сайт пайдаланушының компьютерін басып алуы мүмкін. XCP Microsoft Windows-қа тән болғандықтан, Linux, BSD, OS/2, Solaris немесе Mac OS X сияқты басқа операциялық жүйелерге әсер етпейді, яғни осы жүйелердің пайдаланушылары осы бағдарламалық қамтамасыз етуден зиян көрмейді және CD-дегі әдеттегі музыка тректерін көшіруге кедергі келтірмейді. (Sony скандалына қатысты кейбір дискілерде Mac OS X-ке ядролық кеңейтуді орнатуға тырысатын SunnComm компаниясының MediaMax деген бәсекелес технологиясы болған. Алайда, Mac OS X-тің рұқсаттарының арқасында Mac пайдаланушылары арасында кең таралған инфекциялар тіркелген жоқ.) Руссинович руткит туралы алғаш жариялағанмен, басқа зерттеушілер де оны сол кезде-ақ тапқан, бірақ оны талдауды аяқтамаған немесе Digital Millennium Copyright Act-тің айналып өту туралы ережесінің салдарынан бірден жарияламауды шешкен.

Вирусқа қарсы индустрияның жауабы

Тәуелсіз зерттеушілер осы оқиғаны жариялағаннан кейін көп ұзамай, қауіпсіздік бағдарламалық жасақтамасын өндірушілер XCP компоненттерінің егжей-тегжейлі сипаттамаларын, сондай-ақ оның $sys$* жасыру компонентін жоюға арналған бағдарламалық жасақтаманы шығарды. Ал CD-ROM сүзгі драйвері компонентін жоюға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету әлі шығарылмаған. PestPatrol шпиондық бағдарламаға қарсы бағдарламалық жасақтаманы жасаған Computer Associates компаниясы XCP бағдарламалық жасақтамасын трояндық және руткит ретінде сипаттады: XCP. Sony. Rootkit Windows қызметі ретінде DRM орындалатын файлын орнатады, бірақ бұл қызметті "Plug and Play Device Manager" деп атайды, бұл зиянды бағдарламалардың авторлары күнделікті пайдаланушыларды оның Windows құрамынан екендігіне сендіру үшін жиі қолданатын тәсіл. Бұл қызмет шамамен 1,5 секунд сайын машинадағы барлық процестерге байланысты негізгі орындалатын файлдарды сұрап алады, нәтижесінде қатты дискіде үнемі оқу әрекеттері орындалады. Бұл дискінің қызмет ету мерзімін қысқартатыны дәлелденді. Сонымен қатар, XCP. Sony. Rootkit құрылғы драйверін, атап айтқанда CD-ROM сүзгі драйверін орнатады, ол CD-ROM дискісіне жасалған шақыруларды ұстап алады. Егер қосылған Музыкалық Ойнатқыштан (player.exe) басқа кез келген процесс дискінің аудио бөлімін оқуға тырысса, сүзгі драйвері қайтарылған деректерге кездейсоқ шуды қосады, осылайша музыканы тыңдау мүмкін болмайды. XCP. Sony. Rootkit жүйелік сүзгі драйверін жүктейді, ол процестердің, каталогтардың немесе тізілімдердің барлық шақыруларын, тіпті Sony BMG қолданбасына қатысы жоқтарын да ұстап алады. Бұл руткит драйвері Sony BMG бағдарламалық жасақтамасын жасыру үшін операциялық жүйеге көрінетін ақпаратты өзгертеді. Бұл әдетте руткит технологиясы деп аталады. Бұған қоса, руткит тек XCP. Sony. Rootkit файлдарына ғана әсер етпейді. Бұл руткит $sys$ сөзімен басталатын әрбір файлды, процесті немесе тізілім кілтін жасырады. Бұл осы мәтін жазылған кезде World of Warcraft RING0 хакерлік бағдарламаларын жасыру үшін пайдаланылған осалдықты көрсетеді және зақымдалған жүйеге қол жеткізгеннен кейін шабуылшының файлдарын және процестерін де жасыруы мүмкін. Computer Associates компаниясы 2005 жылдың қараша айында PestPatrol шпиондық бағдарламаға қарсы өнімі Sony бағдарламалық жасақтамасын жоюға қабілетті екенін жариялады. Бір айдан кейін Microsoft өзінің Зиянды Бағдарламаларды Жою Құралына F4IRootkit зиянды бағдарламасын тазартатын жаңарту шығарды. Алайда, кейбір антивирустық компаниялардың аздаған кешігумен және толық емес жауабын ақпараттық қауіпсіздік сарапшысы және қауіпсіздік туралы мақалалар мен кітаптардың авторы Брюс Шнайер сұраққа алды, соның ішінде "Секреттер мен өтірік" кітабында. Wired News журналындағы мақаласында Шнайер мырза: "Зиянды бағдарлама жасаушылар бізді осы зиянды бағдарламадан қорғау үшін жалдаған компаниялармен бірігіп не істейді?" деп сұрайды. Оның жауабы: "Пайдаланушылар ұтылады". Қауіпті және зиянды руткит кеңістікке таралады, ал жарты миллион компьютер ешкім ештеңе жасамай тұрып-ақ зарапқа ұшырайды".

XCP әсері

2005 жылдың тамызынан бастап Windows пайдаланушылары aries деп аталатын бағдарламаға байланысты құлаулар туралы хабарлаған, бірақ олар өз компьютерлерінде бұл файлды таба алмады. Қазір бұл файл XCP-нің құрамында екені белгілі. Call for Help бағдарламасының жүргізушісі Лео Лапорте XCP-ді жоюға жасалған сәтсіз әрекеттердің салдарынан "жоғалып кеткен" CD-ROM дисктерінің көбейгенін байқағанын айтты. Қауіпсіздік зерттеушісі Дэн Камински DNS кэшін талдау арқылы әлемдегі 568 000 желіде кем дегенде бір XCP жұқтырған компьютер болуы мүмкін екенін анықтады. Каминскидің әдісі DNS атау серверлерінің жақында алынған нәтижелерді кэшке сақтайтыны және XCP белгілі бір хост-атына байланысатыны фактісін пайдаланады. Сол хост-атын кэшке сақтаған DNS серверлерін анықтау арқылы Камински зардап шеккен желілердің шамамен санын есептеді. Деректер жарияланғаннан кейін Камински руткитсіз "жақсартылған CD-лердің" де, руткит жұқтырған дискілер қолданатын бірдей мекенжайға байланыс жасайтынын білді, сондықтан жұқпау деңгейі қазіргі таңда активті түрде зерттелуде.

XCP ақаулығы

Аналитикалық фирма Gartner-дің мәліметінше, XCP DRM-ді іске асырудағы кемшілік, дербес CD-плеерлерде ойнатуға арналған аудио CD-лерге DRM қолдануға тырысатын кез келген DRM технологиясына (қазіргі немесе болашақта) тән. Gartner-дің сөзінше, XCP немесе кез келген DRM бағдарламалық қамтамасын орнату үшін CD-нің көп сессиялы болуы қажет, сондықтан дискінің сыртқы жиегіне бояу жағу (қарапайым қаламмен), CD-нің дерек жолын оқуға мүмкін емес етеді, нәтижесінде компьютер дискіні қарапайым, бір сессиялық музыкалық CD ретінде таниды.

Құқықтық мәселелер

Бұл бағдарламалық жасақтаманың әрекеттері компьютерге рұқсатсыз араласуға қарсы әртүрлі заңдарды немесе "шпиондық бағдарламалардың" жеке өмірге қол сұғушылыққа қатысты заңдарды бұзу болып табылады және олар Sony және First 4 Internet-ті заңдық жауапкершілікке қалай ұшыратады деген көптеген болжамдар бар. Калифорния, Нью-Йорк және Техас штаттары, сондай-ақ Италия екі компанияға қарсы сот ісін бастады және топтық іс жүргізудің көбірек болуы мүмкін. Алайда, Windows-ты өзгертуді анықтау немесе болдырмау үшін осы бағдарламаны көруге немесе алып тастауға тырысудың өзі теориялық тұрғыдан кейбір заңдарды айналып өту туралы заңнама бойынша азаматтық немесе қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады, мысалы, АҚШ-тағы даулы Digital Millennium Copyright Act. Электрондық шекаралар қорының Фред фон Ломанн да XCP EULA-ны қатты сынға алып, оны "заңды түбіртек" деп атады. XCP экспериментінің негізгі себептерінің бірі - DRM-ді мұралық стандартқа қосу мәселесі. Бұл проблемаларды Чикаго заң мектебінің заң профессоры Рэндал Пикер өзінің "Телекоммуникация және жоғары технология заңдары журналының" 5-томында жарияланған "Санақты сенімсіздікке негізделген цифрлық құқықтарды басқару" атты мақаласында зерттейді. CD-лер өздері CD-плеерлер сияқты мұралық жабдықтарды жаңарта алмайды және DRM-ді оқу үшін тұрақтандыру бағдарламасын өзгерту немесе жаңарту мүмкіндігі жоқ. Осылайша DRM компьютерге сол CD-дискі енгізілген кезде жұмыс істейтін мұралық ойнатқыштардың қызметіне кедергі келтірмеу үшін қосылуы керек. Пикер DRM-ге қосылудың төрт негізгі мәселесін талдап береді. Бірінші мәселе, XCP мысалында көрсетілгендей, қабілетті тұтынушылар DRM-ді айналып өте алады. Автожүргізуді сөндіру руткитті орнатуды болдырмады және DRM схемасын жарамсыз етті. Екінші мәселе - тұтынушылардың реакциясы. Музыкалық дисктер сияқты дәстүрлі түрде құқықтарды басқару жүйесі жоқ ескі өнімге DRM қосу тұтынушыларды ашуға мәжбүр етеді. Пикер Sony компаниясының DRM-ге қосылуымен байланысты жағымсыз жарнаманың салдарынан Amazon.com компаниясы Sony компакт-дискілерінің қайсысында XCP бар екені туралы клиенттерге хабарлай бастады. Клиенттер DRM-ді мүлдем болдырмауы мүмкін, бұл тиімділігін жояды. Үшінші мәселе заңдық жауапқа байланысты. EFF, сондай-ақ мемлекеттік прокурорлар, Sony-ге қарсы XCP бағдарламасын тергеп, сотқа берді. Пикер мұндай талаптардың заңды мәнін талдамайды, бірақ сот процесінің құны DRM-ді қосуға тырысудың пайдасынан асып түседі. Төртінші және соңғы мәселе - DRM-ді қосу арқылы жүзеге асырылуға тырысқан соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімшартында. DRM-ге қосылған осы келісімдерді іс жүзінде жүзеге асыру мүмкіндігі CD-ді белсенді тіркеу мен қадағалаусыз компанияның ешкімге қарсы күшін қолданбайтындығымен шектеледі. Сондықтан, EULA-ны бұзушыларға қарсы қолданудың күтілетін пайдасы іс жүзінде жоқ; алайда, DRM-ге қосымша схеманы іске асырудың мемлекеттік және федералды тергеулер, жеке сот іс-әрекеттері, жағымсыз жарнама, тұтынушылардың қарсылығы және техникалық шектеулер түріндегі шығындар пайдадан әлдеқайда артық.

XCP-мен бірге альбомдар

Electronic Frontier Foundation 2005 жылғы 9 қарашада 19 атаудан тұратын бастапқы тізімін жариялады. 2005 жылғы 15 қарашада The Register басылымында 47 атауға дейін болуы мүмкін екенін айтатын мақала жарияланды. Sony BMG компаниясы 52 XCP дискісі бар екенін мәлімдеді. XCP-нің түрлі зиянды қосымша әсерлерін ақаулар деп қарастыруға болады, себебі олар XCP-нің (көрінетін) арналған функциясының құрамына кірмейді; бұл көзқарас Sony компаниясы компьютер иелерінің келісімінсіз компьютерлік жүйелерін қасақана өзгерту арқылы құқық бұзған-бұзбағаны туралы негізгі мәселені айналып өтеді.