Жак Мелер: Тіл дамуы мен когнитивтік психологияның көрнекті ғалымы

Кіріспе

Француз психологы және академигі (1936–2020)
Жак Мелер (17 тамыз 1936 – 11 ақпан 2020) – тілді игеру саласында маманданған когнитивтік психолог.

Білім

Мелер химияны оқып, 1952-1958 жылдары Буэнос-Айрес университетінде химия ғылымдары бойынша лиценциат алды. Содан кейін Оксфорд университеті мен Лондон университетінің колледжіне оқуға түсып, 1959 жылы бакалавр (B.Sc.) дәрежесін алды. 1961-1964 жылдары когнитивтік революция кезінде Гарвард университетінде оқыды, онда Джордж А. Миллермен бірге жұмыс істеп, психология ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды.

Мансап

Мелер École des Hautes Études en Sciences Sociales мекемесінде Emeritus профессор болды, онда ол Laboratoire de Sciences Cognitives et Psycholinguistique (LSCP) зертханасына жетекшілік етті; сонымен қатар, ол Триест қаласындағы (Италия) Халықаралық жоғары оқу мектебінің (SISSA) Тіл, таным және даму зертханасының басшысы болды. 1982 жылы Макс Планк психолингвистика институтының ғылыми кеңесіне мүше болып сайланды. 2007 жылға дейін "Cognition" журналының бас редакторы қызметін атқарды. Мелер 2001 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі, 2003 жылы Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, ал 2009 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды.

Зерттеу

Жак Мелер өзінің мансабының көп бөлігін тілді өңдеу және тілдерді меңгеруге арнады. Ол және оның әріптестері ертеректе 2 жастағы балалардың күтпеген танымдық қабілеттерін көрсеткенін анықтады, бұл Пиаже демонстрацияларына альтернативті түсіндірмелер берді және конструктивистік көзқарастан биологиялық негізделген теорияларға қарай көшуге ықпал етті, олардың жас нәрестелермен расталуы қажет болды. Францияның CNRS-те жұмыс істеген кезінде ол Кошен-Боделок перзентханасымен ынтымақтастық орнатты, онда олар нәрестелердің негізгі қабілеттерін зерттеу үшін зертхана құрды. Бұл зерттеулер нәрестелерде тіл үйренуге қатысты алғышарттарды түсінуге көмектесті, мысалы, анасының дауысын тану, сөйлеу ағынын буын тізбегі ретінде қабылдау, екі буынды сөздер тізімін үш буынды сөздер тізімінен ажырату және сөйлеу ырғағының ерекшеліктерін анықтау. Бұл тұжырымдар тілді меңгерудің бастапқы теорияларын құруға көмектесті. Ритмдік есептеулер оның келесі зерттеулерінің орталық тақырыбына айналды. Сонымен қатар, ол және оның студенттері ПЭТ, МРТ және, ақырында, жақын инфрақызыл спектроскопияны қолдана отырып, тілді өңдеуге қатысатын ми құрылымдарын зерттеді. Олардың алғашқы нәтижелерінің бірі – жаңа туған нәрестелерде сөйлеуге жауап ретінде сол жақ ми бөлігінің белсенділігі, кері сөйлеуге қарағанда айқын байқалды. 2001 жылы ол Италияның Триест қаласындағы SISSA ISAS-қа көшті, онда ол Тіл, Таным және Даму (LCD) зертханасын құрды, оның мақсаты – ерте даму кезеңіндегі ми/ақыл жүйесін зерттеу болды. Ол Университет ауруханасында Удинеде нәрестелерді тестілеу бөлімін ұйымдастырды және нәрестелердің миын зерттеу үшін жақын инфрақызыл спектроскопия зертханасын дамытуға көмектесті. Триесте оның тобы нәрестелердегі статистикалық немесе үлестірулі оқыту процесі (тілге тән емес механизм) олардың қабылдау деректерінен алгебралық сияқты құрылымдарды анықтау және жалпылау қабілетімен қалай байланысты болатынына қызығушылық танытты. Кейіннен топ тілді меңгеру процесінде сөйлеудің ырғақтық ерекшеліктерінің қандай рөл атқаратынына қызығушылық танытты. Жак және оның тобы ырғақтық ерекшеліктердің меңгеру процесін шектейтін сезімдік домендерді қамтамасыз ететінін көрсетті. Сонымен қатар, Марина Неспор және басқа әріптестерімен бірге олар дауыстылар мен дауыссыз дыбыстардың тілді өңдеу және меңгеруде әртүрлі рөлдер атқаратынын болжады, бұл болжам нәресте кезінен бастап дауыстылар мен дауыссыз дыбыстар арасындағы функционалдық айырмашылықтарды көрсететін көптеген тәжірибелік зерттеулерге әкелді. Өзінің студенттерімен және әріптестерімен бірге Жак ересектердің сөйлеу процестерін, арифметикалық қабілеттерді, музыканы, әлеуметтік танымды, екі тілді нәрестелердің атқару функцияларын және адамның ойлауын зерттеді. Мысалы, Ұлттық ғылым академиясының еңбектерінде (2009) Агнес Мелинда Ковач пен Жак Мелердің жеті айлық екі тілді нәрестелердің танымдық жетістіктері туралы зерттеулері сипатталған. Көзді бақылау арқылы жүргізілген үш зерттеуде Ковач пен Мелер екі тілде тәрбиеленген нәрестелердің бір тілді балаларға қарағанда танымдық бақылау қабілеттері жақсырақ екенін анықтады.

Jacques Mehler devoted most of his career to language processing and language acquisition. Early on, he and his colleagues discovered that 2 year olds display previously unsuspected cognitive capacities, providing alternative explanations for Piagetian demonstrations, and contributed to a shift from the constructivist viewpoint toward biologically grounded theories that required validation with much younger infants. While at the CNRS in France, he established collaborations with the Cochin Baudeloque maternity, where they created a laboratory to study the core dispositions in neonates. These studies helped to understand precursors of language learning in neonates, such as recognizing their mother's voice, perceiving speech streams as a sequence of syllables, distinguishing lists of bisyllabic items from lists of trisyllabic items, and computing rhythmic properties of speech utterances. These findings helped formulate bootstrapping accounts of language acquisition. Rhythmical computations became a central topic of his subsequent research. Further, he and his students explored the brain structures involved in language processing using brain imaging devices – PET, MRI, and eventually Near Infrared Spectroscopy. One of their early results was to demonstrate a left lateralized response to speech over backward speech in newborns. In 2001 he moved to SISSA ISAS, in Trieste, Italy, where he established the Language, Cognition and Development (LCD) laboratory, to pursue studies of the mind/brain system during early development. He organized a neonate testing unit in Udine at the University Hospital and helped develop a Near Infrared Spectroscopy brain imaging laboratory to explore the mind/brain mechanisms in neonates. In Trieste, his group became interested in how the process of statistical, or distributional learning (a non language specific mechanism) in infants might interact with their capacity of extracting and generalizing algebraic like structures from their perceptual input. Subsequently, the group developed an interest in how speech prosody contributes to the process of language acquisition. Jacques and his group showed that prosody provides perceptible domains that constrain the acquisition process. Further, along with Marina Nespor and other colleagues, they hypothesized that vowels and consonants play different roles in language processing and acquisition, a proposal that has given rise to a host of experimental investigations revealing functional differences between vowels and consonants, even in infancy. Along with his students and collaborators, Jacques also explored adult speech processing, arithmetic abilities, music, social cognition, executive functions in bilingual infants, and human reasoning. For example, The Proceedings of the National Academy of Sciences (2009) describes the research conducted by Agnes Melinda Kovacs and Jacques Mehler on the cognitive gains in seven month old bilingual infants. In three eye tracking studies, Kovacs and Mehler found that infants, reared with two languages from birth, display improved cognitive control abilities compared with matched monolinguals.