Кіріспе

Жапон математигі Кенжиро Шода (японша: 正田 建次郎 Shōda Kenjirō; 1902 жылы 25 ақпан - 1977 жылы 20 наурыз) - жапондық математик.

Ерте өмір және мансап

Кендзиро Шода 1902 жылы 25 ақпанда Гунма штатының Татебаяши қаласында бай отбасында дүниеге келген. Ол Жапониядағы ең ірі компаниялардың бірі - Нишин ұнының (Нишин Сейфун тобы) негізін қалаушы, Пирлер палатасының мүшесі және императордың арғы атасы 正田貞一郎-дың екінші ұлы болды. Ол орта мектепті бітіргенше Токиода білім алған. Ол Нагоядағы Ұлттық сегізінші орта мектепте оқыды, бүгін Нагоя университетінің Либералды өнер факультетінде білім алды. Шода Сегізінші орта мектепті бітіргеннен кейін Токиоға оралып, Токиодағы Император университетінде математика оқыды. Шодаға сол кездегі Жапонияның ең үздік математиктерінің бірі Тейджи Такаги басшылық етті, ал Такаги Шоданы алгебраны зерттеуге талпындырды. Шода 1925 жылы Токио университетінің ғылым факультетінің математика факультетін бітіріп, Такагидің жетекшілігімен аспирантураны жалғастырды. 1925 жылы Токио университетінің аспирантурасында екінші курста оқып жүргенде, Шода Германияда оқуға мүмкіндік беретін стипендия алды. Топ теориясына қызығушылық танытып, ол Берлинде Иссай Шурмен жұмыс істеуге барды. Берлинде бір жыл болғаннан кейін Шода Геттингенге Эмми Нотермен бірге оқуға барды. Ноэтердің мектебі оған математикалық өсуді әкелді. 1929 жылы Жапонияға оралды. Көп ұзамай ол Abstract Algebra, жоғары білімділер үшін жапон тіліндегі математикалық оқулық жаза бастады. 1932 жылы жарық көрген бұл кітап Жапонияда математиканың маңызды еңбегі ретінде танылды. Ол әдебиеттің негізгі құралына айналып, бірнеше рет басылып шықты. 1931 жылы "Über direkt zerlegbare Gruppen" атты диссертациясын қорғады.

Осака университеті

1933 жылы Шода 1931 жылы құрылған Жапонияның сегізінші Императорлық университеті ретінде және сондықтан Кансай аймағындағы екінші университет ретінде Осакадағы өнеркәсіпті дамыту үшін, сондықтан табиғи ғылымдарға, инженерлік және медицинаға ерекше назар аудару үшін құрылған Императорлық Осака университетінің Ғылым факультетінің профессоры болып тағайындалды. 1930 жылдардағы онжылдықтар жапондық зерттеушілер үшін қиын кезең болды. Алайда Шода оқуын жалғастыра берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1946 жылы Жапонияның математикалық қоғамының бірінші төрағасы болып сайланды. Бұл рөлінде ол жапон математикасын теориялық және ұйымдық тұрғыдан қайта құруға қол жеткізді. Сонымен қатар, ол Осака университетінің оқытушыларының білім беру деңгейін сақтауға тырысты. Осы кезеңде ол жапон тілінде тағы бір оқулық - "Жалпы алгебра" атты кітап шығарды. 1949 жылы Шода өзінің керемет жетістіктері үшін Жапон академиясының сыйлығын алды. Сол жылы Осака университетінің ғылым факультетінің деканы болып сайланды. 1955 жылы Шода Осака университетінің президенті болып тағайындалды, ол алты жыл бойы осы қызметте болды. Оның президенттік жетістіктері екі жаңа факультеттің негізін салуды қамтиды: Әдебиет факультеті және Инженерлік ғылымдар факультеті, екеуі де Осакадағы Тойонакада орналасқан. Инженерлік ғылымдар факультеті екі дәстүрлі пәнді біріктіруге ұмтылды: ғылым және инженерлік. Кейбіреулер Инженерлік ғылымдар факультетін Инженерлік факультетінің дубликаты деп айыптайды, ал басқалары оны ғылым, инженерлік және кейде медициналық ғылымдарды қоса алғанда, бірнеше пәндер арасындағы академиялық ынтымақтастықты дамытуға көмектескен деп мойындайды. Осака университетінің студенттері мен түлектері Шоданы жеңімпаз командаға берілетін Шода кубогының негізін қалаушы ретінде еске алады. Шода көпшіліктің дене тәрбиесіне көңіл бөлмейтіндігіне алаңдаушылық білдірді. Осы Кубокпен ол студенттер арасында спорттық іс-шараларға қызығушылық туғызуға тырысты. Бұл сәтті өтті және Шода кубогына жыл сайын көптеген студенттер қатысады. 1961 жылы президент лауазымы аяқталғаннан кейін Шода Осака университетінен кетіп, сол жылы құрылған Инженерлік ғылымдар факультетінің профессоры болып қайтты. Осака университетінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін де ол осы саладағы жапондық білім беру жүйесін жақсарту үшін жұмыс істеді. Токиодағы Мусаси университетінде сабақ беріп, оның президенті болды. 1969 жылы Мәдениет орденімен марапатталды, ал 1974 жылы Қасиетті қазына орденінің Ұлы кордонымен марапатталды. 1977 жылы 20 наурызда Шода отбасымен бірге көлік жүргізу кезінде күтпеген жерден қайтыс болды. Ол өлімінен кейін ресми рет бойынша екінші дәрежеге көтерілді және "Таяу Күн" орденінің Ұлы кордонымен марапатталды.

Неке және отбасы

Кенжиро Шода екі рет тұрмысқа шықты. Оның алғашқы әйелі Тами Хирайама, астроном Шин Хирайаманың қызы. Осы некеде оның бір ұл, екі қызы болды. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, Шода Кюсю университетінің профессоры, инженер ғалымы Айсабуро Итоның қызы Садако Итоға үйленді. Қайта үйленген ерлі-зайыптылардың бір ұлы болды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның отбасы мұрасының бір бөлігін Осака университеті сияқты кейбір академиялық мекемелерге берді. Осака университеті ақшаны өзінің бұрынғы екі жұмыс орнына жақын шағын бақ жасауға жұмсады: Ғылым факультеті мен Инженерлік ғылым факультеті және оның есімімен аталды. "Шода бақшасы" - тыныш, жайлы орын, кампустың басты көшесінің бұрышында, Тойонакадағы Кибер Медиа Орталығының ғимаратының жанында, тығыз бамбук ормандарымен қоршалған. Кейде Тойонакадағы адамдар сол жерде қонақтарды шақырады, мысалы, бірінші курста оқушыларға арналған қонақтарды құттықтау немесе жай ғана көңіл көтеру және қарым-қатынас үшін барбекю. Мичико патшайым оның немерелерінің бірі.