Кіріспе

Қоссақ амфибиялардың түрі

Сақиналы саламандра (Ambystoma annulatum) – Арканзас, Оклахома және Миссури штаттарындағы Озарк платосы мен Оуачита тауларындағы жапырақты және аралас жапырақты-қонышқан ормандарда табиғи ортасы бар моль саламандрасының бір түрі. Бұл саламандраның денесі жұқа, басы кішкентай, ал құйрығы ұзын болады. Олардың арқасының түсі әртүрлі, қара сұрдан қара қоңырға дейін кездеседі. Мысалы, мраморлы саламандра (A. opacum) және дақты саламандра (A. maculatum) сияқты жақын туыстары бар. Бұл саламандраның түрі, әсіресе денесі үлкендерінде, жемтілік мінез-құлық байқалады. Олар ылғалды, орманды жерлерде, көбінесе жапырақтардың, шіріген ағаштардың астында немесе басқа организмдердің жер астындағы қуыстарында, шалшық тоғандардың жанында кездеседі. Жер қазуға өте бейімделген (фоссариалды), ересек саламандралар көбінесе жер астындағы паналарында табылсады.

Сипаттама

Сақиналы саламандрдың денесі жұқа, басы кішкентай, ал құйрығы ұзын болады. Бұл түрдің қабырға бойында 15 тік ойыс және дөңгелек, төмен қарай бағытталған мұрыны бар. Мұрын қуысының төменгі және артқы бөлігін құрайтын жіңішке сүйекте екі қатар тістер орналасқан. Әрбір қатарда 7-11 тіс кездеседі. Олардың әр артқы аяғында бес саусақ болады. Ересектердің арқасының түсі қою сұрдан қара қоңырға дейін, ақтан сарыға дейін жолақтармен және ашық түсті нүктелермен әрленуі мүмкін. Құрсақ жағы әдетте сұрғылт сары болады. Жаңа метаморфозға ұшыраған жас саламандрдың арқасы қара, ал құрсағы ақ түсті. Алдыңғы аяқтарынан құйрығына дейін ақшыл дақтар қатары созылып жатады. Метаморфозден кейін көп ұзамай сары жолақтар пайда бола бастайды және екі айдың ішінде толыққанды ересек түсі қалыптасады.

Тіршілік ету ортасы

Жүзікті құйрыққаяңғыр тек құрлықта тіршілік етеді және қатты жапырақты және аралас қатты жапырақты-қонысжайлы ормандарда кездеседі. Көбеймейтін маусымдарда ересектер ылғалды орман аймақтарында жапырақтардың, шіріген ағаштардың астында немесе жердегі тастамалған тесіктерде жасырынады. Дернәсілдер мен жас жануарлар балықсыз, шағын, жартылай тұрақты көлдерде тіршілік етеді. Батыс Иллинойс және шығыс Оклахомада да шағын популяциялар табылды.

Өркеннің жоғалуы

Жаздың соңындағы тоғандардың кебуі көктемде көбейтін дақты саламандралар сияқты түрлерге маңызды әсер етеді, бірақ сақиналы саламандраларға көп әсер етпейді. Дегенмен, қыркүйек және қазан айларында жаңбыр мөлшерінің азаюы және толуға тиіс тоғандардың санының төмендеуі сақиналы саламандраның көбеюге жұмсалатын күш-жігерінің және жұмыртқа салудың күрт азаюына себеп болуы мүмкін. Ағаш кесу сақиналы саламандраның таралуына кері әсер етеді. Ағаш кесілгеннен кейін орман участаларындағы жапырақ қаптамасы сиреп, жер бетінің температурасы жоғарылайды. Сақиналы саламандралар тірі қалу үшін жерге тереңірек жасырынып, қуыстарға кіріп немесе басқа жерлерге қоныс аударады. Сондықтан, дене мөлшері кішкентай жас саламандралар мен ересектер, олардың қозғалу қабілеті төмен болғандықтан, осал болады.

Қорғау жұмыстары

Сақиналы саламандралардың көбеюін максималды деңгейге жеткізу үшін екі негізгі салаға назар аудару қажет, олар жас және ересек саламандралардың жергілікті жойылуын азайтуға және метапопуляция динамикасын сақтауға бағытталған. Балық жоқ тұрақты тоғандарды қорғау метаморфозға ұшыраған жас саламандралардың тірі қалуы үшін өте маңызды. Көбеюге қабілетті ересек саламандралар үшін тоғандардың маңындағы жерді сақтау маңызды. Зерттеулер көрсеткендей, көбеюге қабілетті ересектердің тірі қалуына, әсіресе олардың алғашқы көбею кезеңінде жеткілікті кеңістік беру үшін, тоған жиегінен 200-500 метр радиустағы жергілікті жерді қамтитын орта құру қажет. Көптеген популяциялар арасындағы ген ағынын сақтау үшін тоғандардың арасындағы байланыс маңызды. Тиісті ортада көбею тоғандары бір-бірінен 300 метрден аспауы тиіс, сондай-ақ, құтқару және қайта қоныстандыруды басқару ұсынылады. Олардың бірі солтүстіктегі Озарк үстіртінде, ал екіншісі оңтүстіктегі Оуачита тауында қоныстанған. Бұл ажырау алғаш рет креда және миоценнің ортасында болған, ал плейстоцен кезеңінде Арканзас өзені жүйесінің дамуымен одан әрі екіге бөлінген. Генетикалық айырмашылықтар еуропалықтардың қоныстануынан кейін адамның тіршілік ортасын фрагментациялауының нәтижесінде де үлкен әсер етеді. Сақиналы саламандралардың дернәсілдері сол туыстағы басқа түрлерге қарағанда орташа деңгейде каннибализм көрсетеді. Дақты саламандралар тек қанаулы жағдайларда ғана каннибализм көрсетеді, ал жолбарыс саламандраларында (A. tigrinum) каннибализмге бейімділік өте жоғары. Жас саламандралар әдетте келесі көктемде сәуір айында пайда болады. Жұмыртқадан метаморфозға дейінгі жас саламандралардың тірі қалу деңгейі бар болғаны 0,2% құрайды, бұл өте төмен көрсеткіш және тоғандар мен жылдар арасында айтарлықтай өзгермейді. Метаморфозға ұшыраған жас саламандралардың мұрын-жеңке ұзындығының орташа көрсеткіші 39,2 мм, бұл көбеюге қабілетті ересектердің шамамен 50% құрайды, бірақ ең ірі жас саламандра ересектің 76% мөлшеріне жете алады. Жаздың басында метаморфозға ұшыраған жас саламандралар, жаздың соңында метаморфозға ұшырағандарға қарағанда әдетте ірілеу болады. Дене мөлшері үлкен болса, тірі қалу ықтималдығы жоғары, алғашқы көбею кезінде жасы кішірек және өмір сүру ұзақтығы артады. Бұл дақты саламандраларға қарағанда кері үрдіс, олардың жас саламандралары кейінірек метаморфозға ұшырап, ірілеу болады және жоғары тіршілік күшіне ие болады. Әртүрлі жастағы саламандралардың (40 күн), аксолоттардың (30+ күн), тритонның (44 күн) және ересек саламандралардың (155-370 күн) регенерация уақытын зерттеуге арналған эксперименттер нәтижесінде әр кезеңнің аяқ-қол регенерациясының уақытында айтарлықтай айырмашылықтар бар екені анықталды. Екі критерийге сүйене отырып: әрбір кезең тритонның бұрынғы кезеңдерінің тізбегіне ұқсас, ал осы кезеңдерді тірі организмдердің сыртқы морфологиясын зерттеу арқылы оңай анықтауға болады, нәтижелер 11 анық регенерация фазасын көрсетті. Қоршаған ортаның жағдайлары саламандралардың өздерінің ішкі қабілеттерін білдіру қабілетін жоғалтуына себеп болатыны айтылады. Ересек саламандраларда регенерация келесі жағдайларда байқалды: A. annulatum, 324-370 dpa; A. maculatum, 255-300 dpa; A. texanum, 215-250 dpa; және A. tigranum, 155-180 dpa. Бұл әлеуметтік оқыту және бұрынғы эмбриондық оқыту әртүрлі тағамдарды тікелей сынау және жыртқыштармен кездейсоқ кездесулерге байланысты шығындарды азайту арқылы тиімді.

Жаулары

Балықтар - саздықтағы сақиналы саламдердің өмірдің барлық кезеңдеріндегі жыртқыш. Суда тіршілік ететін жәндіктер, саламдер, жыландар және аққу сияқты су құстары сақиналы саламдердің дернәсілдеріне қауіпті болуы мүмкін. Зерттеулер көптеген жәндік жыртқыштарды, соның ішінде Odonata, Hemiptera және Thanmophis Proximus тіркелді. Құс жыртқыштарына үлкен көк жусан және американдық ащы құс, жылан жыртқыштарына Nerodia sipedon, ал тасбақа жыртқыштарына Chelydra serpentina жатады. Дернәсілдің жыртқыштарға қарсы реакциясы денесінің мөлшері артқан сайын біртіндеп төмендейді. Ірі дернәсілдер жаңағылар сияқты кеңістік шектеулі жыртқыштарға аз осал. Олар немесе олжа ретінде тым үлкен, немесе күшті бұлшық еттерінің арқасында жылдам қашуға қабілетті. Метаморфозға бір ай қалған сақиналы саламдерлер тритонның шабуылына толығымен төтеп бере алады. Сақиналы саламдерлер көптеген эндопаразиттерге де шалдығады. Паразиттердің ең көп таралған түрі - аскарид нематодасы (Cosmocercoides variabilis). Бұл паразит тек сақиналы саламдерлерде ғана емес, сонымен қатар Ambystomatidae тұқымдастығында кеңінен таралған. Рабдитид нематодалары (Rhabdias ranae) - A. annulatum-ның өкпелері мен дене қуыстарын қоздыратын екінші ең көп таралған паразиттер. Басқа сирек кездесетін паразиттерге өт қабының миксоспоралары (Myxidium serotinum) және тіндерде мекендейтін спируридтер жатады, олар әдетте сақиналы саламдердің асқазан қабырғаларында цисталанған күйде болады.