Кіріспе

Стиллофорум дифиллим, көбінесе кельдин мак немесе орманда өсетін мак деп аталады, мак тұқымдасына (Papaveraceae) жататын шөптесін өсімдік. Ол Солтүстік Америкаға тән, АҚШ-тың шығысы мен Онтариода таралған. Оның табиғи өсетін жері – әсіресе шатқалдарда, әктас үстіндегі ылғалды ормандар. Кейде оның ашық сары гүлдері үшін өсіріледі. Бұл өсімдіктің атауы үлкен кельдиннен (Chelidonium majus) алынған, ол ұқсас гүлдері мен жапырақтары бар, туыс еуропалық өсімдік.

Сипаттама

Stylophorum diphyllum – көп жылдық шөптесін өсімдік. Ол жер астындағы тамырсабақтардан шамамен биіктікке дейін өседі. Жапырақтары қауырсын тәрізді тілімделген және бөлікті. Олар өсімдіктің түбінен және гүл шоғыр сабақтарының жоғарғы жағында жұп болып өседі. Әдеттегі шырынынан өзге, Stylophorum diphyllum сары-қоңыр түсті сүттей шырыш (латекс) бөліп шығарады, ол киімге дақ тудыруы мүмкін. Көктемде сары гүлдері орман төңірегінде жарқырап тұрады. Гүлдері 4 сары жапырақшадан, екі жылдам түсетін тостаған жапырақшадан, көптеген сары-қоңыр тұмсықтардан және бір дөңгелек пішіндес мойыннан (стигма) тұрады. Олар ерте көктемнен жаздың басына дейін жалғыз немесе екі-төрт гүлден тұратын шатырша тәрізді гүлшоғырларда гүлдейді. Гүлдер гүл шоғыр сабақтарының жоғарғы жағындағы жапырақтардың арасынан шығады. Олар тозаңды шығарады, бірақ нектары жоқ. Бөлуді таңертең ерте, мүмкіндігінше бұлтты және қоңыр күні жасаған дұрыс. Өсімдіктер салыстырмалы түрде ұзақ өмір сүреді және бақша жағдайында өздігінен көбейе алады.

Қорғау

Stylophorum diphyllum консервативті түр және өсіп жатқан ареалында сирек кездеседі. Орманды қырқу осы түрдің кейбір популяцияларының жоғалуына себеп болды. Ағаш мақ орманның жартылай көлеңкелі жағдайын қажет ететіндіктен, тіпті таңдамалы кесу де орман төселіне тым көп күн сәулесі түсіріп, үлкен ашық жерлер жасау арқылы теріс әсер етеді. Канададағы таралуы шектеулі болғандықтан, ол 2007 жылғы Онтарионың Құрып бара жатқан түрлер заңына сәйкес тізімделген, бұл заң түрді және оның мекендеу ортасын қорғайды. Онтариодағы ағаш мақ популяциясының бірі – қорық аймағында орналасқан.