Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі қытай философиялық термині – жойылған гиббон туысы. Жунзи (немесе "Вассалдың немесе Ханның ұлы") – қытай философиялық термині, көбінесе "адамгершілік адамы", "көрнекті тұлға" немесе "асыл адам" деп аударылады. Бұл термин жиі "адамгершілік адамы" деп аударылады, себебі оның таңбалары жынысқа қатысты айқын мағына береді. Дегенмен, соңғы жылдары ғалымдар бұл терминді жынысқа қатысты емес мағынада қолданып, "қадірлі тұлға", "адамгершілігі жоғары адам" және т.б. деп аударады. 君子 таңбаларын Чжоу ханзадасы Вэнь "Өзгерістер кітабында" (易經, И цзин) және Конфуций өз еңбектерінде идеалды адамды сипаттау үшін қолданған.
Ancient Chinese philosophical term for an ideal person
the extinct gibbon genus
The word junzi ( or "Son of the Vassal, or Monarch") is a Chinese philosophical term often translated as "gentleman," "superior person", or "noble man." The term is frequently translated as "gentleman", since the characters are overtly gendered. However, in recent years, scholars have been using the term without the gender component, and translate the term as "distinguished person", "moral person", and so on. The characters 君子 were employed both the Duke Wen of Zhou in the "Classic of Changes" 易經 (I ching) and Confucius in his works to describe the ideal man.
Конфуцийшілдік
Конфуцийшілдіктегі идеалдық тұлға – 聖 shèng, ол қасиетті немесе дана деп аударылады. Дегенмен, даналыққа жету қиын болғандықтан, Конфуций «сыйлы адам» (君子 junzi) атауын қолданды, оған көбірек адамдар қол жеткізе алатын еді. Жунзи үйлесімділікке (和 hé немесе he) жету үшін дұрыс мінез-құлыққа (禮 lǐ немесе li) сәйкес әрекет етеді, ал конфуцийшілдік бойынша үйлесімділік үйді, қоғамды және империяны басқаруы керек. Ли әсіресе діни рәсімдер мен императорлық салтанаттарда қажетті ресми мінез-құлық, сондай-ақ адамдар арасындағы қарым-қатынастағы әлеуметтік күтулермен байланысты. Философ мұндай адамды 仁 rén ұғымын бейнелейтін тұлға деп атады және оның шәкірттері «Аналектілерде» жазған нақты қасиеттерін сипаттады. Конфуций бұл терминді тек әлеуметтік абыройынан гөрі моральдық қасиеттерімен жоғары тұрған тұлға ретінде қайта анықтады. Жунзи дәстүрлі рәсімдерді сақтап, өзгелерге құрметпен қарап, кішіпейілділік, адалдық, сенімділік, әділдік және мейірімділік сияқты мінездерге ұмтылып, адамгершілікке ие болады. Чжу Си джунзиді данадан кейінгі екінші орынды тұлға деп анықтады. Жунзидің көптеген ерекшеліктері бар. Жунзи кедейлікте де өмір сүре алады, көп жұмыс істейді, бірақ аз сөйлейді. Жунзи адал, мойынсұнғыш және білімді болады. Жунзи өзін-өзі тәртіпке келтіреді. Олардың ішінде 仁 ren – джунзидің негізгі қасиеті.
In Confucianism, the ideal personality is the 聖 shèng , translated as saint or sage. However, sagehood is hard to attain and so Confucius used the noun junzi, respectable person, which more individuals could achieve. Junzi acts according to proper conduct (禮 lǐ or li) to achieve 和 hé or he, harmony, which Confucianism maintains should rule the home, society, and the empire. Li primarily has to do with social expectations, both in terms of the formal behavior required during religious rites and imperial ceremonies and proper conduct in human relationships. The philosopher called this a person who embodies the concept of 仁 rén and outlined specific qualities, which were recorded by his disciples in the Analects. Confucius redefined the term to represent an individual of moral excellence rather than just social nobility. A junzi embodies moral superiority by adhering to the ritual code of the tradition, displaying respect and dignity towards others, and striving for virtues such as humility, sincerity, trustworthiness, righteousness, and compassion. Zhu Xi defined a junzi as second only to the sage. Junzi has many characteristics. A junzi can live with poverty; a junzi does more and speaks less. A junzi is loyal, obedient and knowledgeable. A junzi disciplines himself. Among these, 仁 ren is at the core of a junzi.
Көшбасшылық
Ұлт пен елдің болашақ көшбасшысы ретінде билеушінің ұлы жоғары этикалық және моральдық қағидаларды білдіру үшін тәрбиеленеді, сонымен қатар ізгілік арқылы ішкі тыныштыққа жетеді. Конфуций үшін джунзи этикалық құндылықтары арқылы үкімет пен әлеуметтік жіктелудің функцияларын сақтап қалады. Оның тура мағынасына қарамастан, өзін жетілдіруге ұмтылған кез келген адал адам джунзи бола алады. Ал xiaoren (小人, xiăorén, "адамгершіліксіз, ұсақ мінезді адам") ізгіліктің құндылығын түсінбейді және тек жеке пайдаға ұмтылады. Адамгершіліксіз адам – өзімшіл, өз іс-қимылдарының салдары туралы ойламайды. Егер билеуші немесе мемлекет xiaoren-мен қоршалған болса, басқару мен халық олардың өзімшілдігінен зардап шегеді. Мұндай xiaoren-дердің мысалдары, өзін қанағаттандыратын сезімдік және эмоционалдық ләззаттарға берілуден бастап, тек билік пен атақ-даңққа қызығушылық танытатын мансапты саясаткерге дейін жетеді; ешқайсысы да басқалардың ұзақ мерзімді игілігін көздемейді. Конфуцийдің жазбаларында олардың айырмашылығын көрсететін көптеген тұжырымдар бар; мысалы 君子和而不同，小人同而不和. jūn zǐ hé ér bù tóng, xiǎo rén tóng ér bù hé "Асыл адам басқалармен үйлесімде болады, бірақ оларға ұқсауға тырыспайды; ал ұсақ мінезді адам басқаларға ұқсауға тырысады, бірақ үйлесімде болмайды". Джунзи өзінің ізгілігімен үкім жүргізеді. Оның таза ізгілігі басқаларды оның үлгісімен жүруге шақырады деп есептеледі. Басты мақсат – үкіметтің отбасы сияқты болуы. Осылайша, барлық деңгейде ұл-қыздық құрмет ынтымақты күшейтеді және джунзи осы құрметтің жарқын үлгісі болып табылады.
As the potential leader of a nation and country, the son of the ruler is raised to express superior ethical and moral positions while gaining inner peace through virtue. To Confucius, the junzi sustained the functions of government and social stratification through his ethical values. Despite its literal meaning, any righteous man willing to improve himself can become a junzi. By contrast the xiaoren (小人, xiăorén, "scoundrel, small or petty person") does not grasp the value of virtues and seeks only immediate personal gain. The scoundrel, or petty person, is egotistic and does not consider the consequences of his/her actions. Should the ruler or state be surrounded by xiaoren as opposed to junzi, governance and the people will suffer due to their selfish small mindness. Examples of such xiaoren individuals can range from those who indulge in self satisfying sensual and emotional pleasures and gains to the career politician who is interested merely in power and fame; neither aiming for the long term benefit of others. There are many expressions in Confucius' writings that contrast the two; for instance 君子和而不同，小人同而不和。jūn zǐ hé ér bù tóng , xiǎo rén tóng ér bù hé "The noble person acts in harmony with others but does not seek to be like them; the petty person seeks to be like others and does not act in harmony." The junzi rules by acting virtuously himself. It is thought that his pure virtue would lead others to follow his example. The ultimate goal is that government behaves much like family. Thus at all levels filial piety promotes harmony and the junzi acts as a beacon for this piety.