Кіріспе
Джон Гоуэрдің 1389 жылы жазған өлеңі Confessio Amantis ("Сүйіктінің мойындауы") – Джон Гоуэрдің 33 000 жолдық орта ағылшын тіліндегі өлеңі. Ол Венераның капелланына қартайған ғашықтың мойындауын, қысқаша повестьтер жинағы үшін сюжеттік құрылым ретінде пайдаланады. Кіріспесінде айтылғандай, ол Ричард II-нің сұрауымен жазылған. Бұл өлең Чосер, Лэнгланд және Жемшік ақынның туындыларымен қатар, 14 ғасырдың соңындағы ағылшын әдебиетінің ең маңызды туындыларының бірі саналады. "Орта ағылшын тіліндегі өлеңдер тізілімі" көрсеткендей, баспа өнері пайда болғанға дейін бұл қолжазба ең көп көшірілгендердің бірі болған (59 дана), "Кентерберилік әңгімелер" (72 дана) және "Пьер Плуман" (63 дана) сияқты. Жанрлық тұрғыдан алғанда, бұл көбінесе жұбаныш өлеңі ретінде қарастырылады, ол Боэцийдің "Философия жұбанысынан" шабыттанған және "Жемшік" сияқты туындылармен ұштасатын ортағасырлық форма. Дегенмен, ол көбінесе ұқсас құрылымға ие басқа повестьтер жинақтарымен, мысалы, Боккаччоның "Декамерон" және әсіресе Чосердің "Кентерберилік әңгімелерімен" бірге зерттеледі, себебі "Confessio Amantis" олармен бірнеше оқиғаны ортақ бөліседі.
Confessio Amantis ("The Lover's Confession") is a 33,000 line Middle English poem by John Gower, which uses the confession made by an ageing lover to the chaplain of Venus as a frame story for a collection of shorter narrative poems. According to its prologue, it was composed at the request of Richard II. It stands with the works of Chaucer, Langland, and the Pearl poet as one of the great works of late 14th century English literature. The Index of Middle English Verse shows that in the era before the printing press it was one of the most often copied manuscripts (59 copies) along with Canterbury Tales (72 copies) and Piers Plowman (63 copies). In genre it is usually considered a poem of consolation, a medieval form inspired by Boethius' Consolation of Philosophy and typified by works such as Pearl. Despite this, it is more usually studied alongside other tale collections with similar structures, such as the Decameron of Boccaccio, and particularly Chaucer's Canterbury Tales, with which the Confessio has several stories in common.
Мәтіндік тарихы
Бұл шығарма шамамен 1386 жылы жазыла бастап, 1390 жылы аяқталған. Бұл алғашқы редакцияның прологында Ричард II Темаста патшалық кемесімен кездейсоқ кездескеннен кейін оған тапсырыс бергені айтылады; эпилогы жұмысты Ричардқа және Джеффри Чосерге, Венераның «оқушысы және ақыны» ретінде арнайды. Бұл нұсқа кеңінен тарады, мүмкін, патшалық байланыстарының арқасында (Пек 2000), және Гоуэрдің ең танымал шығармасы болды, себебі «Құнанбастың» сақталған 49 қолжазбасының кем дегенде 32-сі осы нұсқаны қамтиды. Алдағы тарих күрделі және толыққанды белгісіз. Көптеген түзетулер жасалды, олардың бір бөлігі Гоуэрдің, ал қалғаны жеке жазушылардың еңбегі болды. Келесі мәтінде Маколейдің (1901:xxi) қалыптасқан тарихы келтіріледі. Шындық бәлкім, одан да күрделі (жақындағы зерттеулерге шолу үшін, мысалы, Ватт 2003:11–13 қараңыз). Маколейдің (1901:xxii) мәлімдемесіне сәйкес, 1392 жылы екінші редакция жарық көрді, онда бірнеше маңызды өзгерістер енгізілді: ең бастысы, Ричардқа жасалған көптеген сілтемелер және Чосерге арналған арнау жойылды, олардың орнына болашақ Генри IV Генри Ланкастерге арналған жаңа арнау қойылды. Бұл, әдетте, ақынның адалдығының өзгеруін көрсетеді деп есептеледі, және Гоуэрдің осы кезеңнен бастап Генридің жақтастарына жақын болғанын көрсететін белгілер бар; бірақ ол онжылдықтың соңында Ричардты сынағанымен, бұл ерте өзгерістер Ричардқа немесе Чосерге (Пек 2000) қарсы ешқандай жаулықты білдірмейді, сонымен қатар түзету процесі саяси себептермен емес, Гоуэр жұмыстың стилін жақсарту ниетімен басталды (Бурроуз 1971:32) делінеді, ал арнаулар тек екінші деңгейдегі мәселе ретінде өзгертілді. Пирсолл (2004:94) Маколейдің «екінші редакциясына» «күмәнді мәртебе» береді және Маколейдің мәтінге қатысты басқа да пікірлерін айтады. Үшінші және соңғы редакция 1393 жылы жарық көрді, ол Генриге арналған. Бұл нұсқаның аз ғана қолжазбалары сақталған болса да, ол Гоуэрдің жұмысына қатысты соңғы көзқарасын көрсетеді және барлық қазіргі заманғы басылымдардың негізі болған ең танымал нұсқа болып табылады.
Стиль
Гоуэрдің бұрынғы еңбектері англо-норманд тілінде және латын тілінде жазылған. Оның үшінші ұзын өлеңін неліктен ағылшын тілінде жазғаны белгісіз; Гоуэрдің өзі «біздің ағылшын тілімізде жазғандар аз» (прол.22–23) деп түсіндіреді. Шосердің, өзінің «Тройл мен Крисеидасын» Гоуэрге арнағандығы, оны халық тілінің поэзия үшін қолайлы екеніне көндірген болуы мүмкін, ал Шосердің «Жақсы әйелдер туралы аңызының» ықпалы «Confessio» да байқалады (Маколей 1908: сек 23). VIII кітабындағы «Купидонға және Венераға» арналған 74 жолдық хаттан басқа, Гоуэр Шосердің жақында тәжірибе жасаған және 15 ғасырда ағылшын ұйқасының стандартты өлшеміне айналған жаңа пентаметрді қабылдаған жоқ. Ол бұрын ағылшын поэзиясының стандартты формасы болған сегіз буынды жолды сақтап, оны бұрынғы шығармаларында қолданған строфалардың орнына жұптарда жазды. Гоуэр «Confessio» өлеңдерінің стилін қарапайым стиль деп сипаттады. Бұл шешім әрқашан мақұл болған жоқ, қысқа жолдар кейде біртектілікке ұшырағандай көрінеді, бірақ Гоуэрдің метрді қолдануы көбінесе жоғары бағаланды. Маколей (1901: xvi, 1908: сек 33) оның стилін Шосердің стиліне қарағанда техникалық тұрғыдан жоғары деп санайды, «жолдарының метрикалық тегістігіне, табиғи емес акцентсіз немесе сөздердің күштеп орналастырылмағандығына» таңғалады. Бұл туындының ең жақтас жақтаушысы К.С. Льюис болды, ол туындының кейбір жерлері «прозалық» және «жалықтыратын» болуы мүмкін екенін мойындаса да, өлеңде «сүйкімділік пен жаңалықты» анықтап, оның «есте қаларлық дәлдігі мен салмағын» мақтайды (Льюис 1936: 201). Барлық бағалаулар оң болған жоқ: Барроу (1971:31) оны «жай ғана емес, тозығы жеткен» деп сипаттайды және бұрынғы сыншылардың таңдамалы цитаталары поэзияның жақсырақ, бірақ туындының толық көрінісін бермейтін бөлімдеріне назар аударуға мүмкіндік бергенін атап өтеді.
Құрылымы мен аргументі
Конфессио пролог пен сегіз кітапқа бөлінеді, олар тақырып бойынша жіктелген. Бұл құрылымға үш деңгейде повествование қабаттастырылған: сыртқы мәліметтер, баяндаушы аясы және туындының көп бөлігін құрайтын жекелеген әңгімелер.
Аңыздар
Фреймдік оқиғаның мәнін түйіндеу оңай. Бұл бөлімнің баяндаушысы, әдетте Аман немесе Ғашық деп аталады, мамыр айында ортағасырлық ғашықтар сияқты орманды кезіп, сәтсіздігіне қайғырады. Ол Венера мен Купидонды шақырады, олар дереу пайда болып, оның қайғысының себебін білуді талап етеді. Махаббатқа құмарлықтан өліп бара жатқанын естіген соң, Венера оны тәубеге келтіруді талап етеді және оның мойындауын тыңдау үшін рухани жетекшісі Генийді шақырады. Гений Аманды махаббатқа қарсы жасаған барлық күнәларынан босатты деп жариялағанда, Венера оны ғашықтықтан арылуға көмектеседі. Сондықтан, шығарма атауынан көрініп тұрғандай, шығарманың басым бөлігі Аманның мойындауына арналған. Бұл сол кездегі христиандық тәубе ету үлгісін негізінен қайталайды. Гений Аманды жеті өлімдік күнә арқылы жетелеу арқылы, оларды сарайлық махаббат дәстүрі аясында түсіндіреді. Ол әрқайсысының әртүрлі жақтарын мысалдармен түсіндіреді және Аманнан оларды қалай жасағанын егжей-тегжейлі айтуын талап етеді. Поэманың әр кітабы бір күнәға арналған, ал алғашқы алты кітап алғашқы алты күнәнің дәстүрлі ретін сақтайды: мақтан, қызғаныш, ашу, жалқаулық, ашкөздік және шекқорлық. Бірақ осы сәтте Гоуэр бұл үлгіні бұзып, басқа бағытқа бұрады: 6-шы кітаптың соңында Аман Генийден мойындаудан арылып, оның орнына даналықты үйретуін сұрайды, ал Гений 7-ші кітапта Аристотельдің Ұлы Александрға берген тәрбиесі туралы ұзақ әңгімелейді. Гоуэрдің қолында бұл жақсы патшалық туралы трактатқа айналады, және осы кітапта патшалық тапсырмаға қалай жауап беру керектігі ең анық көрінеді. Дегенмен, бұл бұрылыс және әйтпесе қатаң жоспардағы бұл кемшілік поэманың құрылымының ең көп сынға ұшыраған жағы болып табылады (мысалы, Pearsall 1966:476). 8-ші кітап мойындауға қайта оралады. Дәстүрлі жүйе бойынша соңғы күнә жыныстық құмарлық болуы керек, бірақ бұл Венераға қарсы күнә болып саналмайды, сондықтан соңғы кітаптың тақырыбы инцесттің бірден-бір түрлілігімен шектеледі. Бұл Аман жасаған күнә болмаса да, Гений «Конфессиодағы» ең ұзақ және ең танымал оқиғаны, атап айтқанда Тирлік Аполлоний туралы әңгімені (VIII.271–2008) айту арқылы кітапты толтырудың жолын табады.
Әңгімелер
Әрбір оқиғаға қатысты көзқарас әртүрлі. Аполлоний шамамен 2000 жолдан тұрады, бірақ керісінше, аңыз бен меңзеу арасындағы шекараны анықтау қиын; мысалы, Тройл мен Крисейда оқиғасының қысқаша мазмұны үш жерде (II.2456–2458, IV.7597–7602, VIII.2531–2535) кездеседі, бірақ олардың ешқайсысын толыққанды "әңгіме" деп атауға болмайды. Соған сәйкес, "Конфессио" кітабындағы әңгімелердің нақты санын анықтау қиын. Дегенмен, ең қысқаларын есепке алмағанда, 100-ден астам жеке оқиға бар (Маколей 1908: сек 24), бұл оларды Декамеронның нақты 100 әңгімесінен көп, ал Кентербери ертегілерінен немесе Жақсы әйелдер туралы жырлардан әлдеқайда көп. Гоуэрдің ешбір әңгімесі түпнұсқа емес. Ол ең көп сүйенетін дереккөз – Овидий, оның "Метаморфозалары" үлгілердің танымал көзі болған; басқалары – Киелі кітап және әртүрлі классикалық және ортағасырлық авторлар, олардың ішінде Маколей (1908: сек 29) Валлерий Максимусты, Статиус, Бенойт де Сент-Мор (Троя жырлары), Гидо делле Колонне (Historia destructionis Troiae), Годфри Витербо, Брунетто Латини, Николас Тривет, жеті дананың жырлары, Барлаам мен Иосафаттың өмірі және Александрий Магни тарихын атады. Ең белгілі әңгімелер – басқа ағылшын авторларында ұқсас нұсқалары бар, себебі олар көбінесе салыстыру үшін зерттеледі. Оларға Шекспирдің Перикліне бастау болған Аполлоний, сондай-ақ Шосермен ортақ әңгімелер, мысалы, Констанцияның әңгімесі (II.587–1603, Заңгер де айтқан) және Флоренттің әңгімесі (I.1407–1875, Бат әйелі де айтқан) жатады.
Мұра
Замандастары үшін Гоуэрдің шығармалары Чосердің поэзиясымен бірдей танымал болды: Кэкстон Гоуэрдің шығармаларын Чосердің шығармаларымен қатар басып шығарды, соның арқасында Гоуэр ағылшын әдебиетінің алғашқы канонының бір бөлігіне кірді. Бірақ болашақ ақындар үшін үлгі болып Чосердің шығармалары таңылды, және осының салдарынан "Конфессио" шығармасының әсері азайды. Тікелей ықпалын көрсететін еңбектерді табу қиын: жалғыз нақты мысал – Шекспирдің "Перикл" пьесасы, ондағы ықпал саналы түрде қарызға алу болып табылады: Гоуэрге тән сегіз буынды өлең жолдарын Гоуэр рөліндегі кейіпкер үшін пайдалану. Роберт Гроссетест есімімен байланыстырылған мыс бас туралы әңгіме кейіннен оның шәкірті Роджер Бэконмен байланыстырылды. Кейінгі туындылар үшін аса маңызды көз болмаса да, "Конфессио" өзінің маңыздылығын жоғалтпайды, себебі ол қазіргі стандартты тілге тікелей алғыкөз болған ағылшын тілінде жазылған ең алғашқы өлеңдердің бірі және, ең бастысы, қазіргі ағылшын әдебиетінің негізін қалаған әдеби беделді орнатуға атсалысқан бірнеше еңбектердің бірі.
Басылымдар
Маколей, Г. С., ред. (1901). Джон Гоуэрдің шығармалары. Оксфорд: Кларендон баспасы. Пек, Рассел А., ред. (2000, 2003, 2005). "Амантис конфессиясы". Каламазу: Ортағасырлық институт жарияланымдары.
Сын
Арнер, Линн (2013). Чосер, Говер және халық тілінің өркендеуі: поэзия және 1381 жылдан кейінгі халық мәселесі. Университет паркі, ПА: Пенсильвания штатының университеті. Бэрроу, Дж. А. (1971). Рикардо кезеңінің поэзиясы. Лондон: Рутледж және Кеган Пол. Коффман, Джордж Р. (1945). «Джон Говер ең маңызды рөлінде», Джордж Ф. Рейнольдстың құрметіне арналған Елизавета кезеңінің зерттеулері, 52–61 беттер. Колорадо университетінің баспасы. Краушоу, Уильям Х. (1907). Ағылшын әдебиетінің қалыптасуы. Бостон: DC Heath and Co. Фишер, Джон (1965). Джон Говер: Моральдық философ және Чосердің досы. Лондон: Метуэн. Джонсон, Бен (1640). «Ағаш: немесе Адамдар мен заттар туралы жаңалықтар». Торонто университетінен электрондық мәтін. Льюис, К. С. (1936). Махаббат аллегориясы: ортағасырлық дәстүрді зерттеу. Оксфорд университетінің баспасы. Пирсолл, Дерек (1966). «Говердің повество өнері», PMLA 81, 475–484 беттер. Пиклз, Дж. Д. және Дж. Л. Доусон, Джон Говердің «Confessio Amantis» конкордансы. Кембридж: Д. С. Брюер, 1987. Путтенхэм, Джордж (1589). Ағылшын поэзиясының өнері. Вирджиния университетінен электрондық мәтін. Уотт, Диана (2003). Амораль Говер: Тіл, сексуалдық қатынас және саясат. Миннесота университетінің баспасы.
Fisher, John (1965). John Gower: Moral Philosopher and Friend of Chaucer. London: Methuen. Jonson, Ben (1640). Timber: or, Discoveries made vpon Men and Matter. E text from University of Toronto. Lewis, C. S. (1936). The Allegory of Love: a study in medieval tradition. Oxford University Press. Pearsall, Derek (1966). 'Gower's Narrative Art', in PMLA 81, pp. 475–484. Pickles, J. D. & J. L. Dawson, A Concordance to John Gower's 'Confessio Amantis'. Cambridge: D. S. Brewer, 1987. Puttenham, George (1589). The Arte of English Poesie. E text from University of Virginia. Watt, Diane (2003). Amoral Gower: Language, Sex, and Politics. University of Minnesota Press.
Басқа мәтіндердің басылымдары
Бенсон, Ларри Д. және басқалар, ред. (1987). «Риверсайд» Чосері. Оксфорд университетінің баспасы. Фурнивалл, Ф. Ж., ред. (1868). Кэкстонның әдеп кітабы, EETS E. S. 3. Оксфорд университетінің баспасы.