Кіріспе

Пекин (немесе пиквин) бұрышы (/p///'/k//iː//n/) – дәмдеуіш ретінде кеңінен қолданылатын қырыққабаттың бір түрі. Пекин бұрышы өте ащы, көбінесе Сковилл шкаласы бойынша халапеньодан 5-8 есе ащы (30 000 - 60 000 бірлік). Дәмі цитрустық және жаңғақты есімдейді. Таксономиялық жағынан *Capsicum annuum* түрінің *glabriusculum* сорты болып жіктеледі. Пекин бұрышының тегі Мексиканың Табаско штатынан бастау алады, онда ол сальса жасауға немесе көптеген тағамдарға қосымша ретінде жиі қолданылады. Оны сонымен қатар чиле пекин / чиле петин / чильтепе (Гватемала және Сальвадорда), чиле конго (Никарагуа және Коста-Риканың солтүстік аймағында), чиле де Монте / чиле дель Монте / чиле кома / машито (Табаскодағы Чонтал/Майя тайпалары), амаш / тимпинчиле (Чьяпаста), чильпая (Веракруста), мааксик (Юкатанда) және чиле кипин (Хуастекада) деп те атайды. Пекин бұрышының өсу қабілеті тығыз, әдетте 0,3–0,6 метр биіктікке жетеді, жасыл, жұмыртқа тәрізді жапырақтары және 2 см-ден аспайтын кішкентай жемістері болады. Басқа көптеген бұрыштар сияқты, жемістері жасыл түсте басталып, піскенде жарқын қызыл түске айналады. "Пекин" атауы испан тіліндегі "pequeño" сөзінен шыққан, яғни "кішкентай" деген мағынаны білдіреді. Оның жемісі сопақтау келеді және Американың оңтүстік-батысынан Анд тауларына дейін табиғатта өседі. Мексикада Пекин бұрышына жоғары баға беріледі, көбінесе басқа бұрыштардан 10 есе қымбатқа сатылады, бірақ оның өсірілуі төмен тұқым өнімділігіне (15% орташа өнімділік) және ауруларға осалдығына байланысты шектеулі. Пекин бұрышы орташа көлеңкелі жағдайды (35% көлеңке) және күнделікті суаруды жақсы көреді, бірақ ол құрғақшылыққа төзімді. Табиғатта Пекин бұрышы ағаштардың көлеңкесінде көп жылдық өсімдік ретінде өседі, ал егістік алқаптарында ауруларға осалдығының салдарынан бір жылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Тұқымдар 7–28 күнде өне бастайды, көшет дамуына 60–90 күн, ал көшеттен кейін коммерциялық жеміс алуға 90–100 күн қажет.

Климат

Теңіз деңгейінен 1300 метрге дейін орналасқан. Оның өсетін орталары: биік мәңгі жасыл және төменгі мәңгі жасыл жаңбырлы ормандар, төмен жапырақты ормандар, жапырақты ормандар және олардан туындаған екіншілік өсімдіктер. Жабайы чилидің популяциясы Мексика аумағында кеңінен тараған. Оларды жапырақты ормандардың бұзылмаған жерлерінде, сондай-ақ жол жиегінде, бау-бақшаларда, жайылымдарда және егістік алқаптарының жағасындағы қалған өсімдіктердің астында кездестіруге болады. Қалыпты өсуі үшін тәуліктік температура 18-30 °C, ал түнгі температура 15-21 °C аралығында болуы керек, тұқымдан өніп, көшеттің өсуі үшін ең төменгі температура 15 °C. Оның дамуы үшін көлеңкелі немесе жартылай көлеңкелі орта, аз жарық және беткі қабатты топырақ қажет. Жарық аз болғанда оның биіктігі, тармақтануы және тамыр жүйесі жақсарады. Егер қырауға ұшыраса, жоғарғы бөлігін кесу арқылы, тамыры зардап көрмесе, өсімдік қайтадан өрбуі мүмкін.