Кіріспе

Пилоциттік астроцитома (және оның піломиксоидты астроцитомасы) – балалар мен жасөспірімдерде (өмірдің алғашқы 20 жылында) ең көп кездесетін ми ісігі. Олар көбінесе мишықта, ми сабасының жанында, гипоталамус аймағында немесе көру жүйкесінің қиылысында пайда болады, бірақ астроциттер бар кез келген жерде, соның ішінде мидың екі жарты шарларында және жұлын миында да кездесуі мүмкін. Бұл ісіктер әдетте жай өседі және қатерсіз болып саналады, бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) 1-дәрежелі қатерлі ісігіне сәйкес келеді.

Белгілері мен симптомдары

Пилоциттік астроцитомамен ауыратын балаларда әртүрлі белгілер байқалуы мүмкін, соның ішінде: жеткілікті салмақ алудың болмауы немесе салмақ жоғалту, бас ауруы, жүрек ауруы, құсу, тітіркену, тортиколлис (мойынның қисайюы), қозғалыстарды үйлестіруде қиындықтар және көру шағымдары (нистагмды қоса алғанда). Шағымдар жаңа ошақтың орнына және мөлшеріне байланысты өзгеруі мүмкін. Көбінесе симптомдар ісіктің көлеміне байланысты бас сүйегі ішіндегі қысымның артуымен байланысты болады.

Себептер

Пилоциттік астроцитома 1-типті нейрофиброматоз (NF1) генетикалық жағдайымен байланысты болуы мүмкін, ал көру жүйкесі глиомалары осы ауруға шалдыққан науқастарда ең көп кездесетін ісіктердің бірі болып табылады. Дегенмен, пилоциттік астроцитомалардың көп бөлігі спорадикалық түрде дамиды – яғни, тұқым қуалауға бейімділік немесе өмір салты факторымен байланысы анықталмаған. Олар MAPK/ERK жолындағы генетикалық өзгерістермен байланысты, ең көп кездесетіні – ерекше KIAA1549–BRAF фузиялық гені.

Диагностика

Көбінесе – пациентпен сұхбаттасуға және неврологиялық, сондай-ақ офтальмологиялық тексерулерді қамтитын клиникалық тексеруден кейін – ісіктің болуын растау үшін КТ және/немесе МРТ сканирование жасалады. Бұл бейнелеу техникаларын қолдану арқылы оларды әдетте мидың қалыпты құрылымдарынан оңай ажыратуға болады. Сканирование жасау алдында тамырға арнайы бояу жіберілуі мүмкін, бұл контрасттық затты қамтамасыз етеді және ісікті анықтауды жеңілдетеді. Пилоциттік астроцитомалар мұндай сканированиелерде әдетте анық көрінеді, бірақ бейнелеуге сүйенгенде ісіктің қандай түрі екенін анықтау көбінесе қиын. Егер ісік табылса, нейрохирург одан биопсия жасауы қажет. Бұл процедурада ісік тінінің шағын бөлігі алынып, (нейро)патологқа қарап, сатылануы үшін жіберіледі. Биопсия ісікті хирургиялық жолмен алып тастау алдында немесе ісіктің көп бөлігін алып тастау кезінде алынған үлгі ретінде жасалуы мүмкін.

Микроскоптық көрінісі

Пилоциттік астроцитомалар көбінесе кистозды ісіктер болып табылады, ал қатты болса, жақсы шектеледі. Микроскоппен қарағанда, ісік ұзын, "шашты" GFAP-оң процестері бар біполярлы жасушалардан тұратыны көрінеді, осының нәтижесінде "пилоциттік" (яғни, микроскоп астында талшықтарға ұқсайтын жасушалардан құралған) деген ат берілген. Кейбір пилоциттік астроцитомалар көбірек жіпшелі және тығыз құрамға ие болуы мүмкін. Розенталь талшықтары, эозинофильді гранулалы денелер және микроцисталардың болуы жиі кездеседі. Миксоидтық ошақтар мен олигодендроглиомаға ұқсас жасушалар да болуы мүмкін, бірақ бұл белгілер пилоциттік астроцитомаға тән емес. Ұзақ мерзімге созылған зақымдануларда гемосидеринмен толған макрофагтар мен кальцификациялар табылуы мүмкін.

Емдеу

Емдеудің ең көп таралған түрі – ісікті хирургиялық жолмен алып тастау. Ісікті толық алып тастау, көбінесе, көп жылдар бойы функционалдық өмір сүруге мүмкіндік береді. Атап айтқанда, пилоциттік астроцитомалар (көбінесе қалыпты неврологиялық функцияға мүмкіндік беретін жайпақ массалар) үшін хирургтар жаңа түзілімнің қалып-дамуын бақылап, хирургиялық араласуды кейінге шегуге шешім қабылдауы мүмкін. Дегенмен, толық резекция көбінесе мүмкін болмайды. Орналасқан жері жаңа түзілімге қол жеткізуге кедергі келтіріп, толық емес немесе мүлдем резекция жасауға әкелуі мүмкін. Назардан тыс қалған жағдайда, бұл ісіктер жалғаса бермелі баяу өсуі салдарынан қосымша симптомдарға әкелуі мүмкін. Өте сирек жағдайларда, олар қатерлі өзгеріске ұшырауы да мүмкін. Егер операция жасау мүмкін болмаса, химиотерапия немесе сәулелік терапия сияқты емдеулер ұсынылуы мүмкін. Алайда, осы емдеулердің жанама әсерлері кең және ұзақ мерзімді болуы мүмкін, кейбір жағдайларда өмір бойына созылатын қиындықтарға әкелуі мүмкін. Бұл тек балалар науқастарында ғана расталған, ал ересектерде тағы зерттеулер қажет.

Болжам

ДДҰ-ның 1-дәрежелі жіктелуіне сәйкес, пилоциттік астроцитома толыққанды резекциядан кейін көбінесе қайталанумен байланысты болмайды. Пиломиксоидты астроцитоманың нұсқасы классикалық пилоциттік астроцитомадан агрессивтірек болуы мүмкін, бірақ бұл жағдайда науқастың жасы кішкентай болуы және олардың орта сызықта жиі орналасуы да себеп болуы мүмкін. Науқастың жағдайы нашарлағанда немесе қайталағанда, сондай-ақ хирургиялық оқиға кезінде мүмкіндігінше көп ісік алынған, бірақ қалдық ісік қалған жағдайда, медициналық команда химиотерапия және/немесе сәулелік терапияны қарастыруы мүмкін.

Өрлеу

Ми ісігінің жиілігі, эпидемиологиясы және емделу көрсеткіштері туралы жаңарып тұратын статистиканы АҚШ-тың Орталық Ми Ісігі Тіркелімінің (CBTRUS) жылдық есептерінен табуға болады. Бұл деректер бойынша, АҚШ-та жылына шамамен 1000-нан астам пилоциттік астроцитомаға диагноз қойылады, бұл барлық Орталық Нерв Жүйесі ісіктерінің шамамен 1% құрайды. Дегенмен, балаларда бұл үлес әлдеқайда жоғары. Пилоциттік астроцитома – балалар арасында ең көп кездесетін ми ісігі, ол 0-14 жас аралығындағы балаларға қойылған ми ісігі диагноздарының шамамен 20% құрайды, ал ең көп кездесетін жас шамасы 5-14 жас аралығында.