Кіріспе

Церебральды каверноздық малформация (ЦКМ) – орталық нерв жүйесінде пайда болатын каверноздық гемангиома. Оны гемангиоманың бір түрі деп санауға болады және оның қалың, кеңейген қан тамырларымен, ірі тамыр арналарымен, нашар шектелгендігімен және терең құрылымдарға көбірек қатысуымен сипатталатынымен ерекшеленеді. Зақымданулардың ішінде эндотелийдің бір ғана қабаты болады және нейрондық тіндің жоқтығы байқалады. Бұл жұқа қабырғалы тамырлар тоқ қанмен толған синустық қуыстарға ұқсайды. Церебральды каверноздық малформациясы бар науқастардың қан тамырлары бірнеше миллиметрден бірнеше сантиметрге дейін диаметріне жете алады. Көбінесе зақымданулар мида кездеседі, бірақ кез келген орган зақымдануы мүмкін.

Симптомдар мен белгілер

Орталық нерв жүйесінен туындайтын клиникалық белгілерге қайталама бас аурулары, ошақты неврологиялық бұзылыстар, геморрагиялық инсульт және құрысулар жатады, бірақ КҚС (CCM) симптомсыз да болуы мүмкін. Белгілердің сипаты мен ауырлығы зақым орналасқан жерге байланысты.

ККМ және веналық ангиомалар

ККК-нің 30%-ға дейін веналық ангиомамен, сондай-ақ даму веналық аномалиясымен бірдей болады. Бұл зақымданулар күшейтілген сызықтық қан тамырлары немесе "медузаның басы" түрінде көрінеді, яғни грек мифологиясындағы Медуза шашына ұқсас радиалды бағытталған ұсақ тамырлар. Бұл зақымданулар қалыпты веналық дренаждың даму аномалияларын көрсетеді деп саналады. Веналық инфаркттар тіркелгендіктен, бұл зақымдануларды алып тастауға болмайды. Егер ККК-ні алып тастау қажет болса, оның қасында веналық ангиома табылған жағдайда, оны зақымдамау үшін ерекше сақтық қажет.

Генетика

СКМ-ның тұқымдық түрлері үш белгілі генетикалық локуста кездеседі. CCM1 гені KRIT1 (krev interaction trapped 1) кодирлейді және оның ICAP1alpha (интегрин цитоплазмалық доменімен байланысты альфа) белгісімен байланысатыны анықталды. CCM1-дегі нақты бір мутация (Q455X мутациясы) АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы жағдайлардың шоғырлануына себеп болады. Бұл шоғыр, әсіресе Нью-Мексиконың солтүстігінде, негізін қалаушы әсерінің мысалы болып табылады; ол алғашқы испан қоныс салушыларына дейін жетеді. CCM2 гені фосфотирозин байланыстыру доменін қамтитын малкавернин деп аталатын ақуызды кодирлейді. CCM2-нің нақты биологиялық функциясы белгісіз. Жақында CCM1 және CCM2 ақуыздары, сондай-ақ ICAP1alpha клеткада макромолекулалық кешен құрайтыны көрсетілді. Сонымен қатар, CCM2 ақуызы MAP киназаларының ықпалдастырушы ақуызы ретінде жұмыс істей алады, олар p38 белсенділігінде маңызды, және осмостық стресске, соның ішінде MEKK3 және MKK3 жауап береді. Сондай-ақ Rac және актинмен байланысады. Сондықтан CCM2 ақуызы OSM (MEKK3 үшін осмосенсивті ықпалдастырушы) деп те аталады. CCM3 гені PDCD10 (бағдарламаланған жасуша өлімі 10) деп аталады, ол бастапқыда TF 1 адам миелоидты жасушалар желісінде апоптоз (жасуша өлімі) индукциясы кезінде жоғары реттелген ген ретінде анықталды. PDCD10 ақуызының СКМ жолындағы нақты рөлі белгісіз. Жақында PDCD10 CCM1 ақуызымен (KRIT1) және CCM2 ақуызымен (OSM) кешен құрайтыны көрсетілді. PDCD10 тікелей OSM-мен өзара әрекеттеседі, бұл KRIT1 OSM өзара әрекеттесуінен тәуелсіз. Үш СКМ генінің өнімдерінің функциясы мен қасиеттерін, сондай-ақ олар қатысатын реакциялық жолдарды анықтау үшін зерттеулер жүргізілуде. Деректер бойынша, төртінші ген – CCM4 – де СКМ-ге себеп болуы мүмкін. Бұл гендердің мутациялары мидың каверноздық мальформацияларының 70-80 пайызын құрайды. Қалған 20-30 пайыз жағдайдың себебі әлі анықталмаған басқа гендер болуы мүмкін. Жақында CDC42 эндотелийлі жасушаларда жойылуы ми тамырларының бұзылуын тудыратындығы көрсетілді, бұл оның СКМ патологиясына қатысы бар төртінші ген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Жақында Pik3ca функциясының өзгеруінің пайда болуы спорадикалық және тұқымдық СКМ-де хабарланды, бұл рак сияқты СКМ зақымданулары ісікті басушы гендерді тежеу және онкогендерді белсендіруді қажет ететінін көрсетеді. СКМ-де мутантты эндотелийлі жасушалардың клоналды кеңеюі және мутант емес жасушаларды зақымдануларға тарту мүмкіндігі туралы хабарланды. Кейде МРТ арқылы алынған зақымданудың көрінісі шешімді болмайды. Сондықтан нейрохирургтар мидың ангиограммасын немесе магниттік-резонанстық ангиограммасын тағайындайды. СКМ ағыны аз зақымданулар болғандықтан (олар қан айналымы жүйесінің веналық жағына қосылған), олар ангиографиялық түрде көрінбейді (жасырын). Егер АРТ-да көрсетілгендей, ангиограмма арқылы зақымдануды байқауға болады, онда артериовенозды аномалия (АВА) басты алаңдаушылыққа айналады.

Емдеу

Симптомдық ККМ-ді емдеу тек хирургиялық жолмен жүргізіледі, бұл зақымдану орналасқан жеріне байланысты. Қазіргі таңда ККМ-ді емдеуге арналған ешқандай дәрілік препараттар жоқ.

Өрлеу

Жалпы халық арасында шамамен 0,5% жиілікпен кездеседі, ал клиникалық белгілер әдетте 20 мен 30 жас аралығында пайда болады. Бұрын тек туа біткен деп есептелген бұл қан тамырларының зақымданулары, кейіннен жаңадан пайда болатыны анықталды. Олар спорадикалық түрде немесе аутосомалық-доминантты мұрагерлікпен көрініс беруі мүмкін.