Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі гербті біріктіру жолы
Way of combining two coats of arms
Импалемент – екі гербтің бір қалқанда біріктіріліп, одақты білдіретін геральдикалық тәсіл. Импалементтелген қалқан тік сызықпен екіге бөлінеді, сонда қалқанның әр жартысында бір герб бейнеленеді. Көбінесе бұл тәсіл ер және әйелдің некелесуімен байланысты қолданылады, бірақ шіркеу қызметі, академиялық лауазым, мемлекеттік қызмет немесе мистикалық одақты көрсету үшін де пайдаланылуы мүмкін.
Impalement is a heraldic practice in which two coats of arms are combined in one shield to denote a union. The impaled shield is bisected in pale, that is by a vertical line, with each half of the shield displaying one coat of arms. Most often the practice is used to denote the union of a husband and wife in marriage, but impalement is also used to display unions with an ecclesiastical office, academic position, government office, or mystical union.
Ерлі-зайыптылар
Күйеуінің есілдігі оң жағында (қалқанның артында тұрған адамның оң қолынан, көрерменнің сол жағына) көрсетіледі, бұл – құрметті орын, ал әйелдің әкесінің есілдігі сол жағында (зұлым жартысында) көрсетіледі. Осы мақсат үшін ғана екі жақты қалқанның бөліктері «барон» және «фем» деп аталады, бұл көне нормандық француз тілінен алынған дәстүр. Егер әйелдің әкесінің есілдігін одан әрі жалғастыратын әйелдің бауырлары болмаса (немесе бауырлары қайтыс болған жағдайда, олар заңды мұрагерлер қалдырмаса), онда есілдіктер біріктірілмейді. Мұндай жағдайда әйелдің әкесінің есілдігі күйеуінің есілдігінің ортасындағы «әдемі гербте» (escutcheon of pretence) көрсетіледі, бұл күйеуінің әйелінің әкесінің есілдігіне талапкер екенін және олар жұбайлардың мұрагерлеріне «бөліктер» (quarterings) ретінде берілетінін көрсетеді. Егер күйеу бірнеше рет үйленген болса, «фем» бөлігінің сол жағы екіге бөлінеді, яғни көлденеңінен жартылай бөлінеді, бірінші әйелдің әкесінің есілдігі жоғары жағында, ал екінші әйелдің әкесінің есілдігі төменгі жағында көрсетіледі. Қажет болған жағдайда сол жақ бөліктер осыған ұқсас тәсілмен екі реттен артық бөлінеді. Есілдіктерді біріктірудің мақсаты – әйелдің кім екені белгілі болғанда (мысалы, шежіре бойынша), отбасының еркек желісіндегі қай мүшенің бейнеленгенін нақты анықтауға көмектесу. Көбінесе біріктірілген есілдіктер ежелгі ғимараттарда бейнеленген, бұл сәулет тарихшыларына ғимаратты салған адамды анықтауға мүмкіндік береді. Біріктірілген есілдіктер сонымен қатар приход шіркеулеріндегі ескерткіштерде жиі кездеседі және сол үшін орнатылған адамды анықтауға көмектеседі. «Біріктірілген есілдіктерді көрсететін геральдикалық герб» үшін ыңғайлы және сипаттамалық термин – «жұптасқан есілдік» (a match), және бұл сөзді, басқалармен қатар, Тристрам Рисдон (1640 ж. ө.) «Девонның шолуы» (Survey of Devon) атты поместье тарихында жиі қолданған. Мысалы: «Свимбридж шіркеуінің солтүстік бөлігі Эрнсбороның сэр Джон Мюлзімен салынған, бұл терезедегі жазуда және бір кезде осы отбасының есілдіктері мен алтынмен қапталған бейнесінде айқын көрінеді». Сондай-ақ: «(Уильям Хэнкфорд) өз киімінде тізе бүгіп, оның өзінің жұптасқан есілдігімен және оның кейбір ата-бабаларының жұптасқан есілдіктерімен бірге мыстан ойылған» (Монкли шіркеуі, Девон). Бір жынысты некеде тұрған жұбайлар үшін 2014 жылы Қару коллегиясы (College of Arms) жұбайлардың есілдіктерін біріктіруге рұқсат берді, бірақ әрбір адамның өзіне тән есілдігі мен қыртысы болады (яғни, белгілі бір серіктестің есілдігі оң жақта, ал серіктесінің есілдігі сол жақта, оның өзінің қыртысымен; серіктесінің есілдігі керісінше болады). Әйел жұбайлар мен геральдикалық мұрагерлерге қатысты ережелер сәл өзгеше.
The husband's arms are shown in the dexter half (on the right hand of someone standing behind the shield, to the viewer's left), being the place of honour, with the wife's paternal arms in the sinister half. For this purpose alone the two halves of the impaled shield are called baron and femme, from ancient Norman French usage. Impalement is not used when the wife is an heraldic heiress, that is to say when she has no brothers to carry on bearing her father's arms (or, if her brothers have died, they have left no legitimate descendants) in which case her paternal arms are displayed on an escutcheon of pretence in the centre of her husband's arms, denoting that the husband is a pretender to the paternal arms of his wife, and that they will devolve upon the couple's heir(s) as quarterings. When a husband has been married more than once, the sinister half of femme is split per fess, that is to say horizontally in half, with the paternal arms of the first wife shown in chief and those of the second wife in base. The sinister side may thus be divided more than twice in similar fashion where required. The use of impaled arms serves to identify with precision which member of the male line of a family is represented, if the identity of his wife is known, for example from a pedigree. Frequently impaled arms appear sculpted on ancient buildings, thus allowing architectural historians to identify the builder. Impaled arms also appear frequently on monuments in parish churches, and again facilitate identification of the person for whom erected. A convenient and descriptive term for "a heraldic escutcheon showing the impaled arms of a husband and wife" is "a match", and this word was used frequently by, amongst others, Tristram Risdon (d.1640) in his manorial history Survey of Devon. For example: "The north aisle of Swimbridge Church was built by Sir John Mules of Ernsborough, as the inscription in a window, and a proof there once fairly printed and guilded, with the arms and matches of that family, make evident". Also: "(William Hankford) is pourtraited kneeling in his robes together with his own match and the match of some of his ancestors insculpt thereon in brass" (in Monkleigh Church, Devon). For same sex married couples, the College of Arms in 2014 decreed that male couples may impale their arms together but that each individual will have distinguished arms and crests of their own (i. e. the arms of a given partner will have his own arms on dexter and his partner's in sinister with his own crest; his partner's will be the opposite). Slightly different rules applies to female couples and heraldic heiresses.
Діндарлық
Діни геральдикада епископтың жеке қаруы оның епархиясының немесе діни орталығының қаруымен біріктіріледі, мұнда ең құрметті оң жақ бөлігін діни орталықтың қаруы, ал сол жақ бөлігін епископтың қаруы алып жатады.
In ecclesiastical heraldry, a bishop's familial arms are impaled with those of his diocese or see, with the dexter position of greater honour being occupied by the arms of the see, and the incumbent's arms in sinister.
Академиялық/азаматтық
Оқу орындарының басшылары, мысалы Оксбридж колледждері, олардың көптегені тарихи тұрғыдан бұрынғы дін қызметкерлері болған, өздерінің және колледждерінің гербтерін қызмет мерзімінде орнатуға дәстүрлі түрде құқылы болған. Сол сияқты, бұл құқық жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерге де, мысалы, қала әкімдеріне, өнеркәсіптік компаниялардың басшыларына және тағы да басқаларға қолданылады.
Heads of educational establishments, for example of Oxbridge colleges, many of whom were historically former clergymen, traditionally impaled their personal and college arms, during their term of office. Likewise, this privilege extends to senior civic office holders, for example Mayors, Masters of Livery Companies, etc.
Мистикалық
Сирек кездесетін жағдайларда, екі тарап арасында мистикалық байланыс бар деп саналғанда, тікелей шаншу тәсілі қолданылады. Мұндай жағдай король Ричард II (1377–1399) тұсында болды, ол әсіресе әулие король Эдуард Таңсыққа (Confessor) құрметпен қарады. Әулие геральдикалық дәуірге дейін өмір сүргенімен, оның қаруы король Ричардтың Плантагенеттердің патшалық қаруын тікелей шаншу арқылы көрсетуінде қолданылды, бұл осындай мистикалық, шартты некеге сыртқы белгі болды. Әулиенің қаруы құрметті оң жаққа орналастырылды.
A rare use of impalement is that where a mystical union is believed to exist between the two parties. Such was the case with King Richard II (1377–1399) who had a particular devotion to the saint King Edward the Confessor. Although the saint lived in the pre heraldic era, his attributed arms were employed by King Richard in impaling his own royal Arms of Plantagenet, as an outward sign of such a mystical quasi marriage. The Confessor's arms were shown in the dexter position of honour.
Үшіншілік
Үш елтаңбаны қатар қоюға мүмкіндік беретін таңбалаудың сирек түрі – қатарластыру. Бұл, әсіресе, династиялық және аумақтық байланыстарды көрсету үшін Континенталдық Еуропада кең таралған. Англияда ер адам екі рет үйленген жағдайда осы тәсіл қолданылады, онда ортаңғы, ең құрметті бөлігінде оның жеке елтаңбасы бейнеленеді. Сонымен қатар, Англияда бұл кеңірек байланыстарды көрсету үшін де сирек қолданылады, мысалы, Оксфордтың үш колледжінің елтаңбаларында. Оксфордтың Брасеноз колледжінің елтаңбасында оң бөлікте бір негізін қалаушы Уильям Смиттың жеке елтаңбасы, ал ең құрметті ортаңғы бөлікте Линкольн епископы лауазымымен байланысты Линкольн кафедрасының елтаңбасы бейнеленген; сол бөлікте екінші негізін қалаушы сэр Ричард Саттонның жеке елтаңбасы көрсетілген. Епископтың қарапайым елтаңбасындағыдай, діни басшының елтаңбасы ең құрметті орынға, яғни оң жаққа орналастырылады. Үш бөліктен ортаңғысы ең құрметті, одан кейін оң, ал ең төменгісі – сол бөлік болып табылады. Оксфордтағы Линкольн колледжінің елтаңбасы да ұқсас, онда оң және ортаңғы бөліктер Линкольн епископы Ричард Флемингті, ал сол бөлік қазіргі колледждің негізін қалаушы саналатын Томас Ротерхамның елтаңбасын көрсетеді. Оксфордтағы Корпус Кристи колледжінде оң бөлікте негізін қалаушы Ричард Фокс өзінің елтаңбасы ретінде қабылдаған Мәсіх Денесін (латынша: Corpus Christi) бейнелейтін пеликан суреті салынған, ал ортаңғы бөлікте Фокс Винчестер епископы болғандықтан Винчестер кафедрасының елтаңбасы бейнеленген, ал сол бөлікте екінші негізін қалаушы Хью Олдхэмнің жеке елтаңбасы көрсетілген.
A rare form of impalement which allows for the juxtaposition of three armorials is tiercing. This is more common in Continental Europe to demonstrate dynastic and territorial relationships. In England it is occasionally used where a man has married twice, with the middle tierce, of greatest honour, showing his own arms. It is also used rarely in England to denote broader relationships, for example in the arms of three Oxford colleges. In the arms of Brasenose College, Oxford the dexter tierce shows the personal arms of one founder William Smyth, while the middle tierce of greatest honour shows the arms of the See of Lincoln, to show his position as Bishop of Lincoln; the sinister tierce shows the personal arms of the other founder Sir Richard Sutton. As with the simple impaled arms of a bishop, the arms of the see are shown in the position of greatest honour, in that case in the dexter half. Of the three tierces, the middle is of greatest honour, the dexter next, and least in honour the sinister tierce. The arms of Lincoln College, Oxford are similar, with the dexter and middle tierces representing the founder Richard Fleming, Bishop of Lincoln, and the sinister tierce carrying the arms of Thomas Rotherham, a major donor who is considered as co founder of the current college. At Corpus Christi College, Oxford the dexter tierce shows a pelican vulning herself representing the Body of Christ (Latin: Corpus Christi), which was adopted by the founder Richard Foxe as his coat of arms; the middle tierce shows the arms of the See of Winchester, reflecting Foxe's position as Bishop of Winchester, while the sinister tierce shows the personal arms of the co founder Hugh Oldham.