Кіріспе

Француз-американдық мюзикл «The Pirate Queen» – Клод Мишель Шёнбергтың музыкасы, Ален Бублилдің француз тіліндегі сөздері және Ричард Малтби-күллі мен Джон Демпсидің ағылшын тіліндегі сөздеріне бейімдеуі бар мюзикл. Француз тіліндегі либреттоны Бублил мен Шёнберг жазды, ал ағылшын тіліндегі бейімдеуін Малтби-күллі жасады. 1986 жылғы Морган Льюэллиннің «Грания: Ирланд теңіздерінің патшайымы» кітабының негізінде құрылған «Пираттар патшайымы» – Бублил мен Шёнбергтың американдық әріптестермен бірінші рет жасаған музыкалық туындысы. Бұл мюзикл 16 ғасырдағы ирландтық қолбасшы және қарақшы Грайн О'Мэллидің өмірі мен оқиғаларына арналған. Ол – ағылшын жаулап алуына қарсы соңғы күшпен қарсы тұрған ирландтық клан басшыларының бірі. 2006 жылы Чикагодағы сынақтан өткеннен кейін, мюзикл 2007 жылдың 5 сәуірінде Бродвейдегі тұңғыш көрсетілімін берді және 85 рет толық қойылым мен 32 алдын ала көрсетімнен кейін 2007 жылдың 17 маусымында жабылды. Басты рөлдерді Стефани Дж. Блок (Грейс О'Мэлли), Хэдли Фрейзер (Тиернан) және Линда Балгорд сомдады, соңғысы Королева Елизавета I рөлі үшін Драмалық үстел сыйлығына ие болды. Мюзикл сыншылар тарапынан теріс пікірлер алды және сатылымы нашар болды.

Бірінші акт

Грейс О’Мэлли, О’Мэлли кланының басшысы Дубдхараның он сегіз жасар қызы және оның балалық шақтағы сүйіктісі Тиернан, жаңадан суға түсірілген "Пираттар патшайымы" ("Пролог") кемесіне тымсырып кіреді. Грейс әкесіне теңізші болғысы келетінін айтады, бірақ Дубхдара бұл мүмкін емес екенін, себебі кемеде әйел болу бақытсыздық әкеледі дейді. Грейс өзінің наразылығын Тиернанға ("Әйел") білдіреді. Грейс кабиналық малай болып киініп, жасырын жүріп кетеді. Дауыл кезінде кеменің бір мачтасы сынғанда, Грейс бас мачтаға шығып, негізгі желкенді кесіп тастайды. Теңізшілер "баланың" батылдығына риза болады, бірақ оның кім екенін білгенде таңғалады. Дубхдара ашуға буырады, бірақ Грейстің қаһармандығын бағалап, оны кеме экипажына қабылдайды. Анасы қайтыс болғаннан бері Грейс Дубхдараның жалғыз туысы болып табылады. Ол қызын қатты жақсы көреді, бірақ ол қазір қандай әйелге айналғанын білмейді ("Менің Грейсім"). Тиернан сүйікті әйелінің кемеде қалуына қуанышты. Олардың қарым-қатынасын құпия ұстау керек болса да, бір-біріне адал болады ("Бұл түні"). Ағылшын кемесімен шайқаста Дубхдара жараланады, ал Грейс инстинктивті түрде басшылыққа өтеді. Олардың саны кем болса да, ағылшын сарбаздарын жеңіп, соғыс кемесін батырады. Қызының іс-қимылын көрген Дубхдара дәстүрге қарсы шығып, оны өзі сияқты теңіз капитаны болуға оқытады. Бірнеше жыл өтеді. 1558 жылы Генрих VIII-нің мұрагері Мэри Тюдор кенеттен қайтыс болады, ал Елизавета I таққа отырады ("Каралеваның оянуы"). Елизавета өзінің кеңесін шақырып, өзінің патша ретінде қаншалықты қатаң болатынын кеңесшілеріне көрсетеді ("Рах-рах, Тип-топ"). Король өзінің сенімді кеңесшісі сэр Ричард Бингемді Ирландияның Лорд-губернаторы етіп тағайындайды, оған ирландтық бүліктерді басу және Грейс О’Мэллиді өлтіруді тапсырады. Англияның күшейген агрессиясы ирландтық тайпаларды қатаң шараларға баруға мәжбүр етеді. Дубхдара өзінің кланының ежелгі қарсыласы О’Флаэрти кланының басшысын кездесуге шақырады, онда ол Грейс пен О’Флаэртидің ұлы Доналдың арасында некелесуді ұсынады. Егер некеден ұл туса, тайпалар бірігеді. Грейс Тиернанды жақсы көретіндіктен қорқады, бірақ мұндай саяси қадамның қажеттілігін түсінеді және келіседі ("Таңдау менікі"). Донал осы Пираттар патшайымын ("Балалар бала болады") бағындырамын деп серт береді. Келесі күні екі клан басшысы "Той" рәсімін өткізеді. Тиернан күйреген күйде қарайды, бірақ Грейске бір күні оның көмегі керек болатынын сезінеді және оның жанында қалуға шешім қабылдайды ("Мен сол жерде боламын"). Ағылшыздар Грейске тұзақ қояды. Олар Белклер деген шағын қалаға қонды, ал ерлер қаруланып, Грейс пен әйелдерді қалып қояды. Қалада "әлсіз әйелдер" ғана қалғанда, Грейс әйелдерді жұмылдырып, басқыншыларды өлтіреді. Тек Бингем тірі қалады, оған "Мені әйел жеңді" деп патшайымға хабарлауды тапсырады. Тиернан Дубхдараның өліп бара жатқаны туралы хабармен келеді. Грейс Клев шығанағына асығады, ал О’Флаэрти кланы онымен бірге жүреді ("Белклерден тыс күн"). Донал Грейспен некелесуінің екі кланның да басшысы ететінін күтеді, бірақ Дубхдара, керісінше, басшының сақинасы мен мантиясын Грейске тапсырады, оны кланның басшысы болған алғашқы әйел етеді. Дубхдара қайтыс болады, ал клан оған теңізшілердің дәстүрлі жерлеу рәсімін өткізеді, отпен тұтандырылған қайық теңізге жіберіледі ("Жұлдыздарға желкендеу").

ІІ акт

Грейс, тағы да «Пираттар патшайымы» кемесінің капитаны, кемеде бала туады («Ұл туды»). «Пираттар патшайымына» ағылшындар шабуыл жасайды, ал Грейс жаңа ғана босанғанына қарамастан, шайқасқа қосылады («Порт жағындағы жау»). Ирландиялықтар үлкен шығынмен жеңіске жетеді, бірақ Грейс Доналдың қорқақтығын ғана ойлайды. Ирландия заңына сәйкес, неке үш жылдан кейін ғана толыққанды болады. Грейс осы заңды қолданып, Доналды өмірінен қуады («Мен сені кешіремін»). Грейс пен Тиернан тағы да бірге болуға мүмкіндік алады («Егер сені жақсы көретінімді айтсам»). Англияда Елизавета күрделі мәселеге тап болады. Патшайым ретінде оның ең маңызды міндеті – мұрагер тудыру («Патшайымның рөлі»). Донал ұлы Эоиннің шомылу рәсіміне келгенде («Шомылу/Әке ұлының қасында тұрсын»), Бингем мен оның ағылшын әскерлері рәсімге кіріп, О’Мэлли руының көптеген мүшелерін өлтіріп, Грейсті тұтқынға алады. Донал мен Тиернан қанаулы шайқасқа түседі, оның барысында Донал қаза табады. Тиернан баланы қауіпті жерге апарып сақтайды. Грейс жеті жыл түрмеде отырады, осы уақытта Бингем Ирландияны толық жаулап алады. Тиернан Грейс үшін өзін құрбан етуге дайын, осылайша ол баласына қайта оралуы мүмкін («Бағыну»). Барлығының таңғалуына орай, Елизавета Тиернанның ұсынысын қабылдап, Грейсті босатады («Барлығы бар»). Грейс Ирландияға оралып, Бингемнің ағылшын әскерлерінің тонауынан қираған елді көреді. Ұлымен қайта қосылып, Еоин мұраға алатын Ирландияны көріп, Грейс Ирландия үшін шара көру үшін Англияға жол тартады («Өмір теңізі»). Грейстің оралуына ашуланған Елизавета, Грейске әйел ретінде әйелге жүгінуді ұсынады. Екі сағаттық әңгімеден кейін, Елизавета Грейстің жерлерін және кемелерін қайтарып береді, ал Тиернанды түрмеден босатады («Әйелге әйел»). Грейс пен Тиернан Ирландияға оралып, Эоинмен қайта қосылады. Соңғы рет олар үйленеді, ал ирланд халқы Ирландияның мәңгілік бейбітшілікке қол жеткізуі үшін дұға етеді («Финал»).

Тарих

2005 жылы продюсерлер шоудың келесі күзде Чикагода тұңғыш рет көрсетілетінін жариялады, ал Playbill Colm Wilkinson жобада басты рөлге келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады. Бірақ, продюсерлер актерлерді таңдағанда, Wilkinson тізімде болған жоқ. Чикагодағы қойылымдар аяқталуға жақын, продюсерлер Ричард Малтби-младшийді Бублилмен бірге либретто мен өлеңдерді қайта жөндеу үшін шақырып алды. Бұған қоса, продюсерлер Graciela Daniele-ді музыкалық қоюға жұмысқа алды.

Өндірістер

"Қорқыт патшайымы" 2006 жылдың 3 қазанында Чикагодағы Cadillac Palace театрында тұңғыш рет көрсетілді және 26 қарашаға дейін сахналанды. Бродвейдегі алдын ала көрсетілімдер 2007 жылдың 6 наурызында Hilton театрында басталды, ал премьерасы 5 сәуірде өтті. 85 қойылым мен 32 алдын ала көрсетілімнен кейін 2007 жылдың 17 маусымында жабылды. Режиссері – Фрэнк Галати, музыкалық сахналау – Грейсила Даниэле, ирланд биінің хореографиясы – Кэрол Ливи Джойс, қосымша хореография – Марк Денди. Музыкалық жетекшілігі мен оркестрлеуі – Джулиан Келли, декорациялары – Юджин Ли, костюмдері – Мартин Паклединаз, жарықтандыруы – Кеннет Познер. Riverdance-тің авторлары Моя Доэрти мен Джон Макколган, сондай-ақ Доэрти мен Макколганның Riverdream өндіріс компаниясының атқарушы өндірушілері Эдгар Доби мен Ронан Смит өндіріс жұмыстарын ұйымдастырды. Линда Балгорд Елизавета I рөліндегі ең үздік әйел актрисасы номинациясы бойынша Drama Desk Award сыйлығына ие болды. Masterworks Broadway 2007 жылдың 3 шілдесінде түпнұсқа Бродвей актерлік құрамының студиялық жазбасын шығарды. Жазбада толық партитура болмады, тек таңдаулы үзінділер ғана енді. 2015 жылы бұл шоу Ұлыбританияда алғаш рет Лондондағы Hampton Hill театрында Hounslow Light Opera компаниясының қойылымымен, Билл Комптонның режиссерлігімен, Джеймс Холлдың музыкалық жетекшілігімен және Найджел А. Льюистің жарықтандыру дизайнымен сахналанды. 2016 жылы мюзикл Уэст-Вэлли-Ситидегі Hale Centre Theatre-да көрсетілді. 23 ақпан 2020 жылы жексенбі күні Лондон Колизейінде мюзиклдің қайырымдылық концерті өтті, онда Рейчел Такер, Ханна Уоддингэм, Джей Макдауэлл, Мэтт Паган, Эрл Карпентер және Дэниел Бойз 70-тен астам артисттен тұратын актерлік құрамды басқарды. Концертті Том Грибби ұйымдастырды, нәтижесінде Leukaemia UK қайырымдылық қорына 10 000 фунт стерлингтен астам қаржы жиналды.

Кейіпкерлер мен актерлік құрам

Персонаж Бродвей Лондон20072020 Грейне (Грейс О'Мэлли) Стефани Дж. Блок Рейчел Такер Королева Елизавета I Линда Балгорд Ханна Уоддингэм Тиернан Хэдли Фрейзер Джей Макдаулл Дубдра Джефф Маккарти Эрл Карппентер Сэр Ричард Бингхам Уильям Юманс Дэниел Бойз Донал О'Флаэрти Маркус Чайт Мэтт Паган Эвлин Айн Уи Челлаи Эмма Норман Майелла Брук Эллиотт Степ Парри Эоин Стивен Барат Кристофер Грей Миса Белгісіз вождь О'Флаэрти Жозеф Махоуалд Шон Далтон

Сыни жауап

Тәнтілдік пікірлер әртүрлі болды. Бен Брантли The New York Times газетінде шоу композиторлардың "Жалғыздықтар" (Les Misérables) туындысымен нашар салыстырылатынын және ол ұзақ бұрын өткен дәуірдің еске алуындай сезілетінін жазды, бірақ Блок пен Балгордтың өнерін жоғары бағалады. Variety журналының Дэвид Руни: "Сюжетке толы, бірақ көңілсіз жаңа шоу батыл актерлермен әсерлі орындалады, алайда ол көрерменмен эмоционалды байланыс орнатуға ереңдейді". Шоуға Тони сыйлығы үшін тікелей ұсыныс түспеді және ол үнемі азайып бара жатқан табыс пен жоғары апталық шығындарға тап болды. Шоу жабылу кезінде The New York Times газеті "кем дегенде 16 миллион доллар" мөлшерінде залал келгенін хабарлады.

Бродвейдің түпнұсқалық қойылымы

Жыл Сыйлығы Санаты Номинант Нәтижесі 2007 Drama Desk Award Музыкалық қойылымдағы ең үздік актриса Линда Балгорд Драма лигасы сыйлығы Ерекше орындау сыйлығы Стефани Дж. Блок Outer Critics Circle Award Ең үздік хореография Кэрол Ливи Джойс (Марк Дендидің хореографиясы үшін) және Грейсила Даниэле Ең үздік костюм дизайны Мартин Паклединаз