Кіріспе

Архандаб (пашту/ارغنداب) – Ауғанстанның Кандагар провинциясының орталық бөлігіндегі аудан. Батысында Панжвай және Хакрез аудандарымен, солтүстігінде және шығысында Шах Вали Кот ауданымен, ал шығысы мен оңтүстігінде Кандагар ауданымен шектеседі. 2006 жылғы мәлімет бойынша, халқы 54 900 адамды құрады. Аудан орталығы – Архандаб, Кандагар қаласының солтүстік-батысында орналасқан. Архандаб өзені ауданның шығыс бөлігінен, аудан орталығынан батысқа қарай ағып өтеді, ал аймақ Гельманд және Архандаб аңғары басқармасымен суарылады. Климаттық жағдайлар, өзен және суару жүйесі тұрғындарға түрлі дақылдар өндіруге мүмкіндік береді. Бұл аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары – анар, жүзім, өрік және қанап (Cannabis sativa).

Тарих

Архандаб "Қандаһарға апарар жолдың қақпасы" деп белгілі болды. Қандаһар қаласын солтүстіктен қарап тұрған қатар-қатар таулар арқылы, осы аңғар сауда мен басып кірушілер үшін жалғыз мүмкін болатын солтүстік бағытты ұсынды. Архандаб бақылауда болса, ешбір басып кіруші солтүстіктен қалаға енуге батылдар еді. 2007 жылы Әликозай тайпасы моджахедтердің қолбасшысы Мулла Нақиб басшылығымен Архандабты биледі. Ол және оның Әликозай тайпасы 2001 жылдан бері қаланы қорғап келді. Архандаб Әликозайларында ерекше бірлік пен рух болды. Олар өздерінің жасыл елді мекендерімен, анарлары мен жүзімдерімен мақтанды. Олар өздерінің батырлық тарихымен және Мулла Нақибпен одан да көп мақтанды. Олар өздерін біртұтас топ деп санады. Егер біреу оның туған жерін сұраса, жас тайпа мүшесі "Архандаб!" деп жауап беретін. Осы мақтаныш 1994 жылы да, 2007 жылы да Талибандардың Қандаһарға шабуыл жасауына қарсы күшті тосқауыл болды.

Ауғанстандағы соғыс

Бұл аудан 2008 жылғы маусымда Архандаб шайқасының орын алған жері болды. 2009 жылғы 16 қарашада Талибан шабуылшылары полиция бөлімшесіне шабуыл жасап, сегіз офицерді өлтіріп, үшеуін жарақаттады. Үш полиция қызметкері жоғалып кетті, ал Кандагар губернаторының кеңсесінен атын атамауды өтінген өкіл, жоғалып кеткен офицерлердің Талибанмен байланысы бар-жоғына көзі жетпейтінін айтты. 2010 жылғы 9 маусымда Архандаб ауданындағы Нагаган ауылында той кезінде болған қанағатсыздықтан кем дегенде 40 адам қаза тауып, 77 адам жарақат алды. Бұл жылғы ең ірі шабуылдардың бірі болды. 2020 жылдың қарашасынан бастап Талибан ауданды басып алуға бірнеше рет әрекеттенді. 2020 жылғы 9 желтоқсанға дейін аудан әлі де даулы болып тұр, Талибан батыс жағалауын, ал Ауғанстан қауіпсіздік күштері шығыс жағалауын (Баба Уәли қасиетті орнын қоса) басып алған деп есептеледі. 2020 жылғы 24 желтоқсанда Ауғанстан күштері ауданды толығымен қайта басып алып, осы процесте 37 көтерілісшіні жойды.