Кіріспе

Құс түрі

Қызыл кеуделі тотығақ (Neophema splendida), сондай-ақ қызыл кеуделі тотығақ, қызғылт тамақ тотығақ немесе сұлу тотығақ деп те аталады, Оңтүстік Австралияның орталық және Батыс Австралияның ішкі оңтүстік аймақтарына ендемик тотығақ. Бұл түрде жыныстық ерекшелік байқалады; аталықтарының беті ашық көк, кеудесі қызыл, құрсақ асты бөлігі сары, жалпы түсі жасыл, ал аналықтары да ұқсас, бірақ кеудесі қызыл түсті емес. Бұл көшпелі қанақайлар Ұлы Виктория шөлінен көршілес аймақтарға оңай көшіп отырады. Мұндай көшулерге жағдайдың жақсаруын іздеу себеп болады. Олар су ішпесе де жақсы тіршілік ете алады, себебі сулы өсімдіктер олардың денесіндегі сұйықтық мөлшерін толықтыруға көмектеседі. Олар негізінен шөп тұқымдарымен қоректенеді және көбінесе спинифекс арасында кездеседі.

Таксономия

Қызыл кеуделі тотықты 1841 жылы белгілі орнитолог және суретші Джон Гулд "Euphema splendida" деп атаған. Оның түрлік атауы "splendida" латын тілінде "көркем" деген мағынаны білдіреді. Көшеткіш түрлері танылмаған. 1891 жылы итальян орнитологы Томмазо Сальвадори "Neophema" жаңа туысын құрды, қызыл кеуделі тотықты оған қосып, қазіргі ғылыми атауын берді. Бұл "Neophema" туысына жататын шөптік тотықтың алты түрінің бірі және көк тотыққа (turquoise parrot) ең жақын туыс. Екеуі де аллопатрикалық түрлер жұбы болып табылады және туыстың ішінде жыныстық диморфизмді көрсететін жалғыз екі түр. Көп қолданылатын атаулары: қызыл кеуделі тотық, қызғылт кеуделі тотық, көркем тотық, қызыл кеуделі тотық және құс шаруашылығында қызыл кеуделі қанақұс. Ұрғашысы шығыс Австралиядағы көк тотықтың (N. pulchella) ұрғашысына ұқсас, бірақ көк түсті лорлармен (беттегі аймақ) және ашық көк түсті қанат дабылымен ерекшеленеді. Олар құрғақ эвкалипт және акация бұталары мен далаларында, соның ішінде Atriplex және Triodia өсімдіктерінде мекендейді.

Құс шаруашылығы

Қызыл кеуделі тотықұс тұтқындықта жиірек кездеседі және Австралияда да, шетелде де *Neophema* туысының ең танымал түрлерінің бірі болып табылады. Олардың тыныш мінезі мен кішкентай өлшемі құс бағуда олардың тартымдылығын арттырады. Көптеген мутациялар кездеседі, соның ішінде қызыл маңдайлы, көк, теңіз жасылы (Сидней көгілдірі), ақ маңдайлы көк (рецессивті), қызыл қоңыр (жынысқа байланысты), және сирек кездесетін лютино және ақшыл. Опалин (жынысқа байланысты) және жиекті (доминантты) мутациялар қазір көптеген елдерде қолжетімді. Бұл түрдің басқа туыс түрлеріне қарағанда көбірек мутациялары болғанымен, олар денсаулық жағынан осал және аз өмір сүреді. Қызыл кеуделі тотықұстар құс шаруашылығында *Candida* инфекциясына да осал. Олар *Candida* инфекциясына бейім болғандықтан, оны тамақтану арқылы түзету қажет. Саңырауқұлақтың өсуіне ықпал ететін тамақтан, мысалы, тазартылған ұнды (көптеген саудалық жұмыртқа тамақтары ұн негізінде жасалған) және қантты (көптеген піскен жемістер) алып тастаңыз. Тамақтарына мүмкіндігінше көп табиғи саңырауқұлаққа қарсы заттар қосыңыз. Жаңа ұнтақталған сарымсақ – тамаша саңырауқұлаққа қарсы зат. Сондай-ақ, анис, тимьян және розмарин сияқты шөптер де пайдалы. Дұрыс күтім мен тамақтануға табиғи көзқараспен, қызыл кеуделі тотықұстар берік және ұзақ өмір сүреді.