Кіріспе
Шығыс Үндістан компаниясының Лондондағы штаб-пәтері Шығыс Үндістан үйі болды, және 1858 жылы британ үкіметі компанияның Үндістандағы иеліктерін бақылауға алғанға дейін Британдық Үндістанның көп бөлігі осы үйден басқарылды. Ол Лондон қаласының Лиденхолл көшесінде орналасқан. Бұл жердегі алғашқы Шығыс Үндістан үйі бұрын Кревен үйі деп аталған, Елизавета дәуіріне жататын сарай еді, және компания алғаш рет 1648 жылы осы сарайға қоныстанды. Ол 1726-1729 жылдары толығымен қайта салынды, ал 1796-1800 жылдары жаңартылып, кеңейтілді. 1861 жылы бұзылып жатыр. Лойдтың ғимараты, Лойдтың Лондон штаб-пәтері, бұрынғы Шығыс Үндістан үйінің орнында салынды.
East India House was the London headquarters of the East India Company, from which much of British India was governed until the British government took control of the company's possessions in India in 1858. It was located in Leadenhall Street in the City of London. The first East India House on the site was an Elizabethan mansion, previously known as Craven House, which the Company first occupied in 1648. This was completely rebuilt in 1726–29; and further remodelled and extended in 1796–1800. It was demolished in 1861. The Lloyd's building, headquarters for Lloyd's of London, was built on the site of the former East India House.
Шығыс Үндістанның "Ескі" үйі
Шығыс Үндістан компаниясы 1600 жылы құрылған. 1621 жылға дейін ол өзінің губернаторы сэр Томас Смайттың Филпот-Лейндегі Фенчерч-стриттегі сарайында бөлмелерді пайдаланды; ал 1621 жылдан 1638 жылға дейін Бишопскейттегі Кросби-Холлда орналасқан. 1638 жылы ол Лиденхолл көшесіндегі жаңа губернаторы сэр Кристофер Клитероудың үйіне көшіп барды. Клитероу 1641 жылы қайтыс болды, бірақ компания осы жерде қалғанмен, үй-жайлардың тығыз болып бара жатқанын байқады. Сондықтан 1648 жылы ол көршілес мүлікті жалға алды – Крейвен үйін, Лондонның Лорд-мэрі сэр Роберт Ли салған кеш Елизавета дәуірінің сарайын, оны кейін қоныстанған оның ізбасарының бірі, сэр Уильям Крейвеннің есімімен атады. 1661 жылы ғимарат Шығыс Үндістан үйі деп аталды. Сол жылы ғимараттың қасбетіне компанияның кемелерінің суреттерімен безендірілген әсем ағаш конструкциясы орнатылды және оның үстіне теңізшінің ағаш мүсіні қойылды. Келесі жылдары мүлікте түрлі жақсартулар мен кеңейтулер жасалды; 1710 жылы компания Лорд Крейвеннен мүлікті сатып алу туралы келісімге келді (бірақ сатып алу 1733 жылға дейін аяқталмады). Әрі қарай кеңейтулер жүргізілді, бірақ 1720-ші жылдардың ортасына қарай сарайдың жағдайы нашарлаған деп есептелді, ал компанияның қосымша кеңістікке деген қажеттілігі соншалықты күшті болды, толық қайта құру қажеттігіне келді. Осы мақсатта компания 1726 жылдың басында Фенчерч-стриттегі уақытша үй-жайларға көшіп барды.
Шығыс Үндістанның "жаңа" үйі
Жаңа ғимаратты саудагер және әуесқой сәулетші Теодор Якобсен жобалаған. Бұл жердегі кәсіби сәулетші Джон Джеймс болды. Құрылыс 1729 жылдың маусымына дейін аяқталды, сонда компания өзінің жаңа үйінде жазғы ортадағы бас мәжілісін өткізе алды. Негізгі фасады Лиденхолл көшесінде қалғанмен, үй-жайлар артқы жағына қарай едәуір созылып, Лайм көшесінен кіретін қоймаларды қамтыды. 1753 жылы Уильям Джонс қосымша қоймалар мен басқа да ғимараттар салды. Якобсеннің бастапқы жобалаған фасады гравюралардан және шамамен 1760 жылғы Сэмюэл Уэйлдің егжей-тегжейлі суретінен белгілі. Оның бес қабатты фасады үш қабатты болды, ал төбешік қабаты карниздік балюстраданың артына жасырылған. Триглифтері бар академиялық дұрыс фриз астындағы Дорикалық пилястрлардың алып реті Шығыс Үндістан компаниясының нықтылығы мен мақсаттылығын көрсетті: Директорлардың "мақсаты – сенімділік тудыру және акционерлерге әсер ету". Құрылыс күтпегендей терең болды, үлкен мәжіліс залдары мен директорлардың кеңселерi, сондай-ақ зал, аула және бақ бар еді, олардың барлығы қабылдаулар үшін қолданылуы мүмкін. Директорлар мәжілісінің залында шатыр сөресін және үстінен шатырдың төменгі рельефті панелін ұстаған сақалды термалармен бірге мәрмәр шатыршасы орналасқан, ал фронтон астында Майкл Рисбрак жасаған (1728–30) «Британия Шығыстың байлығын қабылдайды» суреті болды. Директорлар мәжілісінің залында Джордж Ламберттің алты картинасы Шығыс Үндістан компаниясының негізгі «фабрикаларын» бейнеледі: Сент-Хелена, Кейптаун, Форт-Уильям, Калькутта, Бомбей, Мадрас және Телличери; алдыңғы жақтағы Шығыс үндістерін теңіз суретшісі Сэмюэл Скотт суретке түсірді. Ішкі кеңістіктегі ою-өрнектерді Джон Босон жасады. 1778 жылы аз танымал грек суретшісі Спиридион Рома салған «Шығыс Британияға байлығын сыйға тартады» атты Салық комитетінің залындағы овалды төбе суреті болды. Компанияның өсуімен қосымша кеңістік қажет болды, сондықтан 1790 жылдары Шығыс Үндістан үйінің екі жағындағы үйлер сатып алынып, бұзылды. Ғимаратты кеңейту және жаңару жобалары Джон Соан мен Джордж Дэнс арасында таңдау жасалғаннан кейін Генри Холландқа тапсырылды, бірақ сол кезде компанияның геодезисі, сәулетші Ричард Джупп құрылысқа бақылау жасауды талап етті. Жаңа ғимарат 1796 жылы салынып, жұмыс басталды. Джупп 1799 жылдың сәуір айында кенеттен қайтыс болғаннан кейін, құрылысты Холланд аяқтады. Компанияның мұражайы бір үйдің, ал кітапхана екінші үйдің ішінде орналасқан. Эссеист Чарльз Лэмб 1792 жылдан 1825 жылға дейін Шығыс Үндістан үйінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Генри Хоппнер Мейердің 1826 жылғы Лэмбтің портретінде ол Шығыс Үндістан үйінің фонында отырған күйінде бейнеленген. «Ескірген адам» атты эссесінде ол «жарықты өткізбейтін, тығырық кеңселерді, жылдың жартысын шамдар күн сәулесінің орнын басатын жерлерді» сипаттайды және Лиденхолл көшесіне жұмысқа баратын жолындағы Fish Street Hill, Fenchurch Street және Mincing Lane көшелерін атайды. 1858 жылы Шығыс Үндістан компаниясы таратылды, оның активтері үкіметке өтті; ал ғимарат Үндістан кеңсесіне айналды. Алайда бұл уақытша шара болды, өйткені Уайтхолл үшін жаңа Үндістан кеңсесі ғимараты жоспарланып жатты. 1860 жылы Шығыс Үндістан үйі босатылды, ал келесі жылы қайта құру үшін сатылып, бұзылды.
Мұра
Шығыс Үндістан үйінің орнында қазір Ллойд ғимараты тұр. Көне ғимараттың көптеген жабдықтары, өнер жинағы мен жиһаздары сақталған. Олардың бір бөлігі Лондондағы Үндістан жоғары комиссариатының кеңсесі – Индия Хаусында орналасқан. Ал қалғандары Британ кітапханасының Азия, Тынық мұхиты және Африка коллекцияларының құрамында сақтаулы.