Кіріспе
Марсельдегі Castellane маңы (kastɛlan; Провансальдық окситан: Castelana) — Францияның оңтүстік-шығысындағы Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағындағы Альп де-Оту-Прованс департаментіндегі коммуна. 2019 жылғы мәлімет бойынша, халқы 1470 адамды құрайды және Францияның ең сирек қоныстанған субпрефектурасы атанып, Ардеш департаментінің Ларжантиер қаласынан озып шығады. Оның тұрғындары Кастелланайс (еркек) және Кастелланайз (әйел) деп аталады.
Castellane (kastɛlan; Provençal Occitan: Castelana) is a commune in the Alpes de Haute Provence department in the Provence Alpes Côte d'Azur region in Southeastern France. With a population of 1,470 (2019), it has the distinction of being France's least populated subprefecture, ahead of Largentière in Ardèche. Its inhabitants are referred to as Castellanais (masculine) and Castellanaises (feminine).
Климат
Кастелланеде жылы жазғы Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csb) басым, және Жерорта теңізі континенттік климатымен (Köppen: Dsb) шектеседі. Жазда ыстыққа дейін жылы және құрғақ болады, ал қыста суық және қарлы ауа райы күтіледі.
Қоршаған орта
Коммунаның аумағының 59 пайызына жуығы орман және ағаш тоғайларынан тұрады. Монтенье массиві [fr] коммунаның батыс бөлігінде орналасқан (бұрынғы Таулан, Шастейл және Вилларс Брандис коммуналарының аумағында).
Жер атауларының тарихы
Кастеллане есімі 965–977 жылдар шамасында Petra Castellana ретінде алғаш рет мәтіндерде кездеседі. Атау үш окситан сөзінен тұрады: pèira, castel және ana жұрнағы, бұл «бекінілген тас және ауыл» дегенді білдіреді және «Кастеллане тасы» деп аударылуы мүмкін, яғни бекінілген ауылы бар тас, немесе жай ғана мықты бекініс. Кастеллане классикалық нормада прованс диалектісінде Кастелана, ал Мистраль тілінде Кастелано деп аталады. Қазір көлдің астында қалған бұрынғы Кастильон коммунасы 1300 жыл шамасында de Castilhone деп белгілі болды, бұл окситан тілінде «кішкентай қамал» деген мағынаны білдіреді. «Chasteuil» атауының алғашқы бөлігі түсініксіз, бірақ екінші бөлігі, ialo, «ашық жер» деген кельт жұрнағы. Робион ауылы сол атпен ағатын өзенмен аталған, ол Жаброн өзеніне [fr] құяды және бастауын ауылдың шығысында орналасқан Массив-ду-Робионнан алады. Рубиондегі атауы, алғаш рет 1045 жылы пайда болған, Эрнест Негреге сәйкес, классикалық латын тіліндегі «тотығу» мағынасын білдіретін robiginem сөзінен бұрмаланған, жалпы латынша robigonem сөзінен шыққан. Шарль Ростаинг болса, бұл атау галлдардан бұрын пайда болған болуы мүмкін және тік беткейлі шатқалды белгілейді деп санайды. Талоир 1095 жылы алғаш рет айтылды, осы кезде Талоир шатосы Марсельдегі Сент-Виктор аббаттығына сыйға тартылды, ол феодтың жергілікті билеушісіне айналды. Ол атын окситан тіліндегі talador сөзінен алған, яғни қарсыластың жерін қирату үшін арнайы жалданып алынған сарбаздар. ia жұрнағын қосу осы қиратушылар мекендеген жерді немесе таладорлар қиратқан жерді білдіреді. Ростаинг бұл атаудың да галлдарға дейінгі кезеңге тән болуы мүмкін деп ойлады. Бенедикт және Жан Жак Фение *Tal және *Tor екі түбірдің тавтологиясын атап өтті. «Таллоир» атауы тауды білдіретін екі терминнен тұрады.
17 және 18 ғасырлар
1630 жылы қалаға тағы бір оба ауруы келді. Янсенист епископы Жан Соанен Сент-Сакремент, Сент-Жан және Сент-Элуа мерекелерін тыныш әрі сәнді етуге тырысты, себебі қала жастары барабан, музыка және оқ атып мерекелеу дәстүрін сақтаған. Жастар бас тартты, қарсылық көрсетті, тіпті одан да шу шығарды және тіпті бүлік шығарды, 22 маусымда 1710 жылы шіркеуден аттанбас үшін Сент-Сакремент мерекесінің процессиясын тоқтатып тастады. 1726 жылы Робион жастары да дін қызметкерінің жексенбі күні билеуіне тыйым салғандықтан көтеріліс жасады. Содан кейін Триганс сарайына дейін, айналасындағы ауылдар да қосылды. Біраз қиындықтан кейін испан және француз әскерлері қарсы шабуылды үйлестірді, ол қаңтар айының басында граф Маулеврирдің бұйрығымен француз сарбаздары Шастуйльдегі австриялық бекінісін басып алған кезде басталды. Австриялық қолбасшы Максимилиан Улисс Браун Кастеллан және Вердонның оң жағалауында орналасқан төрт батальонмен оң қанатын күшейтті. Тағы жеті батальон екінші резерв құрады. Риеге испандықтардың тоғыз батальоны мен он отряды орналасты, ал Испаниядан жалдамаға алынған 2500 швейцариялық Сенезде орналасты. 21 қаңтарда француз-испандық әскерлері француз Маулеврир мен испандық маркиз Таубиннің басшылығымен шабуылға көшті. Испандықтар түнгі уақытта казармаларынан шығып, Клю де Таулан арқылы Кастелланға бет алды, ал француздар Водон шатқалы арқылы өтті. Осылайша жақындау үшін қажет болған қиын жорықтар, сағат 7-де үйлестірілген шабуылға мүмкіндік берді. Алғашқы бекіністер қиындықсыз алынды, бұл Маулеврирге сол жағынан Таубинмен байланысуға және австриялықтардың шегінуін кесу үшін оң жағалауға драгун колоннасын жіберуге мүмкіндік берді. Бұл шабуыл австриялық-сардиниялық бекіністерін қиындықсыз басып алды, француз-испандық әскерлері қалаға кірді және соңғы австриялықтардың қашуына жол бермеді. Барлығы 287 австриялық тұтқынға алынды, оның ішінде командир генерал-лейтенант барон де Нойхаус. Австриялық-сардиниялық әскерлерінің жүзге жуық өлігі болды, ал француз-испандық әскерлерінен жиырма адам қаза тапты. 22 қаңтарда Ла-Гард, Эулькс, Робион, Талуар, Триганс және Компс ауылдары эвакуацияланды. 1760 жылы Пьемонт-Сардиния королі мата сатудан салық салғаннан кейін қаланың мата өндірісі күрт төмендеді. Жүннің жергілікті түрі – кадис [fr] және қалың жүн матасы – кордеиллат өндірісі революцияға дейін жалғасты және жергілікті тұрғындар қолданды. Революцияға дейін тұз екі жергілікті тұзды көлден өндірілді. Француз революциясы қарсаңында коммунаның аумағында бірнеше феодалдық иеліктер болды: Эулькс, Ле Кастелет де Робион (1755 жылы баронияға айналды), Шастуй, Таулан және Кастильон, сондай-ақ Кастелан. Сол аумақта тоғыз приход болды: Кастильон, Ла-Бом, Таулан, Ла-Палюд, Шастуй, Талуар, Вилларс-Брандис, Робион және Кастелан. Эулькс приходы Ла-Гард қауымдастығымен шектесетін. Тек Кастелан қаласы ғана Диньеден көп салық төледі; ол сот функцияларымен (сегіз адвокат және бес прокурор) және он екі фабрикасы бар өндірісімен маңызды ауылдық орталық болды: олардың ішінде алты шляпа шеберханасы, екі шаша фабрикасы, бір фаянс фабрикасы, бір плитка фабрикасы, бір жібек фабрикасы және былғары өнеркәсібі де дамыған. Анcien Régime-нің соңында Кастелан қаласында патшалық пошта бөлімі ашылды.
19 ғасыр
Өткен ғасырда нығайып дамыған мата өнеркәсібі, 19 ғасырдың бірінші жартысында гүлденді. Бірақ үй шаруашылықтарындағы өндіріс Барно фабрикасымен алмастырылды, ол 1830 жылдардың соңында Сент-Андре-де-Меуилдегі Хоннорат фабрикасының үлгісімен салынды. 1872 жылы он тоғыз жұмысшы жұмыс істеді, кейін 1878 жылы жабылды. Революция мен Империя әлеуметтік реформалар әкелді, оның ішінде мүлікке негізделген пропорционалды салық енгізілді. Бұл шараны нақты негізде іске асыру үшін жер тізімі жасалды. 15 қыркүйектегі 1807 жылғы қаржы заңы оның әдістемесін белгіледі, бірақ оны жүзеге асыруға уақыт кетті, себебі кадастрды жүргізген шенеуніктер коммуналарды кезегімен географиялық топтар бойынша қарады. 1834–1835 жылдары Кастелланның Наполеон кадастры және оған қарасты коммуналардың жер тізімі аяқталды. 1851 жылдың 2 желтоқсанында Людовик Наполеон Бонапарттың Екінші Республикаға қарсы жасаған төңкерісі Бас Альпіде Конституцияны қорғау үшін қарулы көтеріліске алып келді. Көтерілісші республикашылар Францияның орталық және оңтүстігіндегі бірнеше қалаларды, соның ішінде Бас Альпі облысының орталығы Динье қаласын басып алып, бірнеше күн бойы ұстады. Жергілікті күштер ең ұзақ, шамамен үш апта бойы қарсылық көрсетті. Бірақ бұл Бонапартқа Францияның қорғаушысы ретінде танылуға мүмкіндік берді, ал көптеген қатысушылар Ламбеза мен Кайендегі жазалау колонияларына жіберілді, елден қуылды немесе уақытша жер аударылды. Кастелланның сегіз тұрғыны аралас комиссия алдына шақырылды; оларға ең көп тағайындалған жаза Алжирге жер аударылу болды.
20 ғасыр
1926 жылдың 10 қыркүйегінде Рэймонд Пуанкаренің экономикалық жоспары бойынша су префектурасы жойылып, кейін 1942 жылдың маусым айында Виши үкіметі оны қайта құрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шодан қаласында тұтқын лагері салынды. Кастеллан қаласында 17 еврей тұтқындалып, депортацияланды. 1943 жылдың 9 желтоқсанында француздық құпия армиясы (AS) және Француз атушылары мен партизандары (FTP) Кастильон бөгетінің құрылыс алаңына шабуыл жасап, бес тонна жарылғыш затты тартып алды. Коммуна 1944 жылдың 18 тамызында британдық жаяу әскерінің 36-дивизиясы тарапынан азат етілді. ХХ ғасырдың ортасында жергілікті тұтынуға арналған шарап өсіру тоқтатылды.
Ескерткіштер мен ескерткіштер
Қалаға билік ететін, Вердоннан (Вердонның үстінен) көтерілетін Қамал – тіркелген тарихи орын. Коммуна аумағындағы ең көне ескерткіш – Пьер Бланш неолиттік-халколиттік дольмен, жеке меншіктегі тіркелген тарихи орын. Рок Кастеллан қаласының үстінде орналасқан. Сиреналар мен қазбалар мұражайы және Орта Вердон, Вердон шатқалындағы басқа мұражайлармен байланысты, оның ішінде Греу-ле-Бендегі Паулин үйі, Эспарон-де-Вердондағы өткен өмір салты мұражайы, Ла-Палуд-сюр-Вердондағы Вердон шатқалы үйі және Квинсон шатқалындағы тарихқа дейінгі дәуір мұражайы бар.
Сәулет
Рок көпірі, өзен арқылы Систерон-Венс жолын алып өтеді, он бесінші ғасырдың бірінші онжылдығында бірнеше ағаш көпірлерді алмастырып, 1300 жылы Вердонды жалғаған және 1390 жылы Раймонд де Туреннің қиратуына ұшыраған. Жаңа көпірдің құрылысы Ньон (1401 жылы салынған, ұзақ), Пон-де-Клэ (1607–13 жылдары салынған, ұзақ), Турнон (XVI ғасырда салынған, ұзақ) және Энтрешо (ұзақ) көпірлерімен салыстырылады. Рим папасы Бенедикт XIII оның құрылысын қаржыландыру үшін садақа бергендерге кешірім жариялады. Австрия-Сардиния армиясының тыл бөлігі гарнизоннан жасалған шабуылға түсті. Рок көпірінің аркалары бірнеше рет қалпына келтірілді. 1697–99 жылдары металл байланыс тағандары орнатылды. Көпір 2008 жылы толығымен қайта жаңартылып, қозғалыс үшін жабылды. 1967 жылы пайдаланудан шығарылып, 1982 жылы тізімнен алынды. Көпір және оған жататын жолдар 1940 жылдан бері тіркелген тарихи ескерткіш болып саналады. Кітапхана 1644 жылы негісталған бұрынғы Visitation монастырінің ғимаратында орналасқан. Эулькс қалашығындағы XVIII ғасырға жататын сарай гипстен жасалған әшекейлермен безендірілген, оның ішінде бірінші қабаттың төбелері, есіктерді айналаған панельдер және екінші қабаттың төбелеріндегі розеталар бар. Сырт жағынан екі мұнарасы және аркалы терезелері бар. Қала әкімшілігі бұрынғы үнем банкінің ғимаратында орналасқан. Ол виллаға ұқсайды: үлкен консольдермен тірелген балкондары мен қалың балюстрадалары бар, ал фасады фронтонмен әсемделген. Кателланның басты алаңындағы ең үлкен фонтанында пирамида орналасқан, оған балташының көмек құралымен қиылысқан компас, екі кескіш және балға бейнеленген – бұл масондық белгілер. Пирамиданың үстінде шар орналасқан тұғыр бар. Ұлттық көшеде екі есіктің үстіндегі кеңірдектері немесе капительдері спиральдармен безендірілген, ал бір есік жақтауында оюлы жапырақтар бейнеленген. Қаладағы бірнеше ғимараттар, көбінесе құрғақ тастан салынған, DRAC топографиялық тізіміне енгізілген. Олардың бірі Раяупта XVIII ғасырға жатады (1586 жыл деп жазылған жазу жақында салынған).
Сент-Виктор
Ескі шіркеудің бір бөліктері 11 ғасырдың ортасына дейін сақталып қалған. Ол тарихи ескерткіш ретінде тіркелген. Ол қазіргі қаланың үстіндегі ескі ауылдағы Сент-Эндрю шіркеуі сияқты бір жазықтықта салынған және бұрын Марсельдегі Сент-Виктор аббаттығының приоры болған. Апсидасы Ломбард жолақтарымен әсемделген, олардың әр аркасы бір тастан қашалған, бұл керемет деп есептеледі. Аймақ үшін ерекшелігі – римдік кемесі, оның аркалары 17 ғасырда қайта салынған. Мұнараның негізі 1445 жылға дейін созылады, бірақ 1560 жылы протестанттардың шабуылынан зақымданғаннан кейін жоғарғы бөлігі 18 ғасырда қайта жаңартылған. Алтары 1724 жылға дейін салынған. Хор ағаштан жасалған картиналармен және алтын жалатылған ағаштан ойылған Жариялаумен (18 ғасыр, тарихи тізілімде) безендірілген. Ағаш жиһаздар – орындықтар, мінбар және алтыбұрышты негізі бар оқу тұғыры 18 және 19 ғасырларға тән қызықты жиынтықты құрайды, олардың бір бөлігі тарихи тізілімде сақталған. Жиһазға сонымен қатар 17 ғасырдың басындағы күміс кесе де кіреді, оның ерекше көп жапырақты аяғы бар, ол да тарихи тізілімде тіркелген.
Халықаралық қатынастар
Кастеллан Италияның Пескассероли қаласымен байланыс орнатып, дос қала болып табылады.