Кіріспе

Жаңа Зеландияның конституциялық актісі

1947 жылғы Вестминстер статутын қабылдау туралы заң (1947 жылғы №38 мемлекеттік заң) – Жаңа Зеландия Парламентінің конституциялық актісі, ол Ұлыбритания Парламенті ұсынған толық сыртқы тәуелсіздікті ресми түрде қабылдады. 1947 жылғы 25 қарашада заң қабылдануы арқылы Жаңа Зеландия 1931 жылғы Вестминстер статутын қабылдады, бұл Ұлыбритания Парламентінің актісі, ол Доминиондарға толық егемендік мәртебесін және статутты ратификациялаған Доминионға қосылу құқығын берді. Жаңа Зеландия соңғы Доминион болды, себебі Ньюфаундленд Доминионы 1948 жылы Канаданың құрамына кіруге дауыс берді. Жаңа Зеландияда қабылданған кезде Вестминстер статуты Жаңа Зеландия Парламентінің егемендігін нақтылауға қажетті конституциялық қадам ретінде қарастырылды, бұл Жаңа Зеландияның бұрынғы отаршылысымен қарым-қатынасындағы өзгеріс емес еді, және Жаңа Зеландия саясаткерлері оған адалдығын сақтауды баса көрсетті. Бұл Жаңа Зеландияның тәуелсіздігіне қатысты маңызды қадам ретінде танылды. Кейіннен бұл заң 1986 жылғы Конституция заңымен жойылды, ол басқа қағидалармен қатар, Ұлыбритания Парламентінің Жаңа Зеландия үшін заңдар шығару мүмкіндігін толығымен жойды.

Тиімділігі

Актінің негізгі мақсаты – 1931 жылғы Вестминстер статутының екінші, үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы бөлімдерін қабылдау болды. Жаңа Зеландия Британ империясына адалдығының арқасында 1931 жылғы Вестминстер статутын 1947 жылға дейін қабылдамады. 1930 жылғы Императорлық конференцияның ашылуында, Вестминстер статутын жазған кезде, сол кездегі премьер-министр Джордж Форбс былай деді:

Тіпті Бірінші лейбористік үкімет сайланғаннан кейін, ол сыртқы саясатта тәуелсіздік ұстанымын алды (мысалы, нацистік Германияны бағындыру әрекеттеріне қарсы шықты), алайда Статутты қабылдау маңызды деп есептелмеді. Бірінші лейбористік үкімет Жаңа Зеландия үшін Ұлыбританиямен қарым-қатынастың маңыздылығын сақтап қалды, премьер-министр Майкл Джозеф Савидж Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда: «Британия қайда тұрса, біз де сол жерде тұрамыз» деді. Австралия 1942 жылы Сингапурдың құлауынан кейін әскери құрылымын жақсырақ бақылауға алу үшін Статутты қабылдады. 1943 жылғы жалпы сайлауда қайта сайланғаннан кейін, сол кезде Питер Фрейзер басқарған Лейбористік үкімет 1944 жылы (Австралия актіні қабылдағаннан екі жыл өткен соң) Тақтан сөйлеген сөзінде Статутты қабылдауды ұсынды. Жауап сөйлеу пікірталасы барысында Ұлттық оппозиция үкіметтің Ұлыбританияға адал емес екенін айтып, ұсынылған қабылдауға қарсы күресті. Тауранга округінен сайланған Ұлттық партияның депутаты Фредерик Дойдж: «Біз үшін адалдық – діндей терең сезім» деді. Бұл ұсыныс 1943–1946 жылдар аралығындағы парламенттік сессияда қарастырылмады, бірақ 1946 жылғы жалпы сайлаудан кейін қайта көтерілді, ода Лейбористер тағы да жеңіске жетті. Ұлттық оппозиция 1947 жылы оның басшысы және болашақ премьер-министр Сидни Холланд Жаңа Зеландияның Заң шығару кеңесін тарату туралы жеке мүшелер ұсынған заң жобасын енгізген кезде Статутты қабылдауға ықпал етті. Жаңа Зеландияның 1852 жылғы Конституциялық актісінің Заң шығару кеңесін құруға қатысты бөлімдерін өзгерту үшін Британ Парламентінің келісімі қажет болғандықтан, Фрейзер Статутты қабылдауға шешім қабылдады. Оппозиция бұл таласқа сол кезде қарсы шығып, үкіметтің жоғарғы палатаны тарату туралы пікірталасты тоқтатуға тырысып жатқанын мәлімдеді.

Кіріспе

Статутты қабылдау туралы заң жобасы 1947 жылдың шілдесінде енгізілді. Оның бірінші оқылымы 1947 жылдың 19 қыркүйегінде өтті.

Үшінші оқылым

Заң жобасы үшінші және соңғы оқылымда 1947 жылдың 17 қазанында қарастырылды. Премьер-министр Питер Фрейзер соңғы оқылымдағы пікірсайысты өкілдер палатасының екі тарапына да заң жобасы Ұлтамастық мүшелері арасындағы байланысты әлсіздетпейтінін, керісінше, "Ұлтамастықтың түрлі бөліктері мен Жаңа Зеландия және Ана Ел арасындағы байланысты нығайтатынын" айту арқылы бастады. Ол сондай-ақ, Доминион істері жөніндегі бұрынғы мемлекеттік хатшы виконт Кранборнмен кеңесілгенін және ол заң жобасын қабылдаудың Британ империясынан бөлінуге алып келетінін ойламайтынын қосты. Доктор Мартин Финлей бұл заңның Вэйтаңги шартына әсер етпейтінін мәлімдеді, бірақ Хаураки округінен сайланған депутат Энди Сазерленд бұл пікірге күмән келтірді. Ұлттық партия депутаттары заң жобасына қатысты әртүрлі көзқарастар білдірді. Ремуэра округінен сайланған Ұлттық партия депутаты Рональд Алги сот кеңесіне қарамастан жалғастыру мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл алаңдаушылықтар қабылданбады және 2003 жылға дейін, Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты құрылғанға дейін сот кеңесіне шағымдану мүмкіндігі сақталды. Алги сондай-ақ, заңның қабылдануы британдық азаматтардың мәртебесіне енгізілген өзгерістерге байланысты екенін айтты және Британ Ұлтамастығының бөліктерін тәуелсіз мемлекеттер ретінде мойындау КСРО құрамындағы республикаларды да осылай мойындауға әкелуі мүмкін екенін, осылайша коммунизмнің халықаралық беделін арттыруы мүмкін екенін мәлімдеді. Ұлттық партия депутаты Клифтон Уэбб Британия қарсылық білдірмегендіктен, ол заң жобасын қолдауға шешім қабылдағанын айтты, сонымен қатар "Менде оған ешқандай ынта жоқ" деді. Фредерик Дойге бұрынғы ұстанымын қайталап, "Отанға [Британияға] деген адалдық діндей терең сезім" деді. Дегенмен ол заң жобасын соңғы оқылымда қолдады, себебі ол Жаңа Зеландия парламентіне Ұлттық партия саясаты болып табылатын заң шығару кеңесін таратуға мүмкіндік береді. Тағы бір көтерілген мәселе – 1852 жылғы Жаңа Зеландия Конституциясы туралы заңның мәртебесі және осы мәселенің маңыздылығы болды.

Жою

Билікті қиын ауыстырудан кейін, төртінші Лейбористік үкімет Конституциялық реформа жөніндегі лауазымды тұлғалар комитетін құрды, ол "конституциялық құқығымызды бұрынғы отарлық статусымыздың көлеңкесінен босатуға уақыт жетті" деп хабарлады, соның ішінде 1947 жылғы Вестминстер қабылдау заңының күшін жоюды қарастырды. 1947 жылғы Вестминстер қабылдау заңы 1986 жылғы Конституция заңының 28-бабымен жойылды.