Кіріспе

Делидегі нысан, Үндістан. Оңтүстік Делидегі Хауз Хас кешенінде су қоймасы, ислам семинариясы, мешіт, мазар және 13 ғасырдағы Дели сұлтандығы тұсындағы ортағасырлық тарихы бар қалалық ауылдың төңірегінде салынған павильондар орналасқан. Бұл Алауддин Халджи әулетінің (1296–1316) Дели сұлтандығының екінші ортағасырлық қаласы – Сиридің бір бөлігі болды. Су қоймасы Фируз Шах Туғлақ (1351–88) билігінде тазартылған. Су қоймасына немесе көлге қарай бірнеше ғимараттар (мешіт және медресе) мен мазарлар салынған. Фируз Шахтың мазары L-тәрізді ғимарат кешенінің орталық нүктесі болып табылады және су қоймасын қарап тұрады.

Тарих

Су резервуары 1296-1316 жылдар аралығында Алауддин Халджинің билігі тұсында Делидің екінші қаласында, Сиридегі жаңа салынған қамалдың сумен қамтамасыз ету қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін салынды. Бастапқыда ол Халджидің құрметіне Хауз и Алай деп аталды. Фируз шаһ, өзінің жаңа қаласы Фирозабадтан (қазіргі Фируз шаһ Котла) – Делидің бесінші қаласынан – билік жүргізді. Ол "тарихи дәстүрді терең түсінуі, династиялық заңдылық туралы мәлімдемелері және монументалды сәулеттің күші" арқасында танымал болды. Ол инновациялық сәулеттік стильде жаңа ескерткіштер (бірнеше мешіттер мен сарайлар) салды, суару жұмыстарын жүргізді, сондай-ақ Құтұб минары, Сұлтан Ғари және Сурайх Кунд сияқты ескі ескерткіштерді жаңартуға және қалпына келтіруге үлкен үлес қосты. Ол сонымен қатар Амбала мен Мереуттен Делиге тасымалданған екі жазулы Ашока бағанасын орнатты. Хауз-Хаста ол су қоймасының оңтүстік және шығыс жағалауларында бірнеше ескерткіштер тұрғызды. Проблемаларды шешу үшін әртүрлі талпыныстар жасалды, уақыт өте келе уақытша жақсартулар болды, бірақ ешқайсысы толыққанды нәтиже бермеді және көл 2018 жылға дейін осы ахуалда қалды. 2019 жылы көлде су сапасының тұрақты түрде жақсаруына EVOLVE Engineering компаниясының бастамасымен қол жеткізілді. Хауз Хас қалалық ылғалды жерлері қоғамдық қайырымдылықпен және корпоративтік демеушінің көмегімен құрылды. Су ағынын сүзгілеу үшін біреуі, ал су қоймасындағы суды сүзгілеу үшін екіншісі – екі жасанды сулы-сазды аймақ салынды. Сонымен қатар, көптеген жүзетін сулы-сазды аралдар құрылып, оларды жұртшылық қабылдады. Олардың біріккені Делидегі ең ірі жасанды сулы-сазды жүйесін құрайды және толығымен жеке азаматтар мен корпорацияның қаржыландыруымен салынғандығымен ерекшеленеді. Жоба әлі де жалғасып жатқанмен, ол іске қосылды және көлге алғаш рет таза су құйыла бастады. EVOLVE Engineering компаниясы екі кәсіби инженерден тұрады, олар жергілікті билік органдарына көлді басқаруды жақсартуға және су сапасын одан әрі жақсартуға көмектеседі.

Құрылыстар

Фируз Шахтың су қоймасының шығыс және солтүстік жағында салған елеулі құрылыстары медреседен (Исламдық білім мектебі – теологиялық колледж), кішкентай мешіттен, өзі үшін негізгі қабірден және оның аумағында алты күмбезді павильоннан тұрады, олардың барлығы 1352 және 1354 жылдар аралығында салынған. Мадрасаның алғашқы директоры он төрт ғылымды білетін, жеті белгілі оқу әдісі бойынша Құранды оқи алатын және Пайғамбардың дәстүрлерінің бес стандартты жинағын толық меңгерген Жалал әл-Дин Руми болған. Мадрасаға патшалықтан келіп түскен жомарт үсыныстармен жақсы қарау жасалған. Феруз 1385 және 1388 жылдар аралығында үш жыл бойы ауырған аурудан кейін тоқсан жасында қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның немересі Ғия Суддин оның мұрагері болып жарияланды. Өзінің билігі кезінде Фейроз көптеген салықтарды алып тастады, өлім жазасына қатысты заңдарға өзгерістер енгізді, әкімшілікке ережелерді енгізді және сән-салтанатты өмір салтын тоқтатты. Бірақ оған ең маңызды ескеріліп айтылатын нәрсе – оның билігі кезінде орындалған көптеген қоғамдық жұмыстар, атап айтқанда, өзендерді суару үшін 50 бөгет, 40 мешіт, 30 колледж, 100 кербенсарай, 100 аурухана, 100 қоғамдық монша, 150 көпір, сондай-ақ көптеген эстетикалық сұлулық пен ойын-сауық ескерткіштері. Хауз Хас аумағындағы тарихи маңызы бар ескерткіштердің бірі – оның күмбезді қабірі. Сыртқы көрінісі өте қарапайым қабір, L-пішінді ғимараттың екі қолының қиылысында орналасқан. Қабірге кіру үшін оңтүстікке қарай есікке апаратын дәліз бар. Дәліздің қабырғасы таспен салынған он төрт қырлы көпбұрышты бейнелейтін тұғырға орнатылған. Тұғырды үш көлденең бірлік сегіз тік бағананың үстінде құрайды, бағаналар шеттері сүйірленген. Қабірдің ішкі қабырғаларында шкивнерлер мен мукарналар көрінеді, олар қабірдің сегізбұрышты сфералық күмбезіне негізгі қолдау көрсетеді. Күмбездің диаметрі , ұзындығы мен биіктігі болып келеді. Күмбездің ең жоғары биіктігі су қоймасына қарап тұрған жағында. Солтүстіктегі күмбезді қақпаның биіктігі қабірдің биіктігінің үштен екісіне тең. Қақпаның ені қабірдің енінің үштен бір бөлігіне тең. Кіреберіс залында он бес бөлік бар, ол кіреберістегі қақпамен бірдей басқа есікте аяқталады. Бұл екінші есіктен қабір камерасына және кенотафқа кіруге болады, оларға L-пішінді дәліз арқылы қақпадан өтуге болады. Осыған ұқсас орнату қабірдің батыс жағындағы ашық павильонға апаратын есіктің батысында да жасалған. Күмбездің төбесінде Нақш әріптерімен жазылған Құран аяттары бар дөңгелек алтын медальон бейнеленген. Қабірдің сыртқы жағында жапырақты кремнендер бар. Қабырғаның солтүстік және оңтүстік жағында көрінетін қызықты ерекшеліктер – Туглак дәуірінің үлгісі деп саналатын жер деңгейінде орнатылған салтанатты баспалдақтар, олар су қоймасына апаратын үлкен баспалдақтарға жалғасады. Үлттық жасыл трибуналда сол аймақтағы 50-ден астам мейрамхананың орманды жерлерге қалдықтарын төгіп, аймақтың өсімдіктері мен жануарларына қауіп төндіріп отырғаны анықталды. Мейрамханалар 4 күнге жабылып, экологиялық нормаларды сақтау туралы уәде бергеннен кейін шартты түрде ашылуына рұқсат берілді.

Қонақтар туралы ақпарат

Хауз Хас жасыл саябақ пен Сафдаржунг даму аймағына жақын орналасқан және қаланың барлық орталықтарымен жол және метро арқылы жақсы байланысты. Кешен аптаның барлық күндері сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін келушілерге ашық. 2019 жылы ескерткіш билетпен кіруге болатын орын деп жарияланды және келушілер үшін шағын билет сату орын құрылды. Жарық пен дыбыс шоуы кешке Туризм департаментімен ұйымдастырылады, ол кешеннің тарихын баяндайды. Көлге кіреберістегі Елендер паркі – әдемі ландшафтыланған, жасыл-көк саябақ, онда дақты елендер, тауыс құстары, қоян, теңіз шошқалары және түрлі құстарды көруге болады. Үндістан Үкіметінің Туризм министрлігі Хауз Хаста "Эко-Түнгі Базар" деп аталатын Үндістанның алғашқы түнгі базарын құруда. Мақсаты – органикалық өсірілген азық-түлік, сирек өсімдіктердің тұқымдары, қолмен жасалған қағаз өнімдерін ұсыну және мәдени фестивальдарды қауіпсіз түрде тамашалауға мүмкіндік беру. Дели туризм және көлік даму корпорациясы (ДТДК) мәдени фестивальдер, халық билері мен қойылымдарды көрсету үшін ашық аспан астындағы театр құруды ұсынды. Сондай-ақ, көлді кесіп өтетін бамбук көпірі бар, бамбуктан жасалған экологиялық дүкендер де жоспарлануда.