Кіріспе

Ресейлік сәулетші (1719–1774)

Дмитрий Васильевич Ухтомский (Дмитрий Васильевич Ухтомский; 1719–1774) – Ресей империясының император Елизаветаның билігінде болған кезде Ресей империясының бас сәулетшісі.

Өмірбаян

Ухтомский Ярославль қаласының солтүстігіндегі, оның Рюрик әулетінен тараған ата-бабалары билік еткен ауылда дүниеге келді. 12 жасында Мәскеуге көшіп, 1733 жылға дейін Математика және Навигация мектебінде оқыды. 1741 жылға дейін Иван Мичуриннің шеберханасында архитектураны оқып, жұмыс істеді, сосын Иван Коробовтың (1741–1743) басшылығында жұмыс істеді. 1742 жылы Коробов Ухтомскийді алғашқы кәсіби атағына ұсынды және оған фирманы басқаруды тапсырды. 1744 жылы Ухтомский толық сәулетші лицензиясын және мемлекеттік қызметте капитан шеніне ие болды. Ухтомскийдің алғашқы үлкен жетістіктері – 1742 жылы Ресей императрицасы Елизавета I-нің тәж кию рәсімі үшін салынған уақытша павильондар мен аркалар болды. 1753–1757 жылдары ол осы аркалардың бірін қайта жаңартып, 1927 жылға дейін тұрған танымал Қызыл қақпаларды салды. 1740 жылдардан бастап, ол жақын жердегі Басманный ауданында көптеген ғимараттар салды, олардың ішінде Мәскеудегі ең ірі кезеңдік барокко стиліндегі ғимарат – шейіт Никита шіркеуі ерекше көзге түседі. Троице-Сергиева лаврасының 81 метрлік биіктіктегі алып қоңырау мұнарасы – Ухтомскийдің ұстазы Мичуринмен бастап, кейін 1760 жылға дейін жеке жұмыс істеген бірнеше жобасының бірі болды. Қазіргі Кузнецкий мост, яғни «Қылышшылар көпірі», Ухтомский жобалаған Неглинная өзені арқылы салынған көпірдің орнында тұр. Көпір, неміс ауданындағы сарай және Ухтомскийдің көптеген басқа ғимараттары өрттен қирап, танылмас күйге жетіп немесе сүріліп тастады. Мәскеу тарихында алғаш рет Ухтомский 1748 және 1752 жылғы өрттерден зардап шеккен аудандарды қайта құру жоспарларын жасады. Ухтомский 1750 жылдары Мәскеу Кремліндегі жөндеу жұмыстарын да бақылады. Ол 1749 жылы Мәскеуде Ухтомский құрған архитектура мектебін бітірген Матвей Казаков, Иван Старов, Александр Кокоринов және басқа да белгілі шеберлерді тәрбиелеп, оларға әсер етті. 1760 жылы Ухтомский алаяқтық жасады деген айыппен жұмысынан босатылды, ал оның мектебі 1764 жылы жабылды. 1767 жылы ол Мәскеуді мәңгілікке тастап кетті, 1770 жылы оның пайдасына үкім шығарылса да, ол ешқашан құрылыс және білім беру саласындағы практикалық жұмыстарға оралмады.