Кіріспе

Санта-Мария де Сантес-Креус монастыры – Испанияның Каталония автономдық облысындағы Айгуамурсия муниципалитетіне қарасты бұрынғы цистерциандық монастырь. Аббатхана 12 ғасырда қазіргі Айгуамурсия муниципалитетінде, Таррагона провинциясындағы Сантес Крюс ауылында (Каталония) салынды. Бірақ, 13 ғасырда Арагонның Петр III монастырьда жерленгісі келетінін айтты және өзі мен ұлы, король Джеймс II үшін патшалық крипт салынды. Осыдан кейін жергілікті ақсүйектер осы орында жерлену дәстүрін қалыптастырды, бұл монастырьға көптеген сыйлықтардың арқасында даңқ мен ұлылыққа ие болуына әкелді. Сантес Крюс, Валлона де лес Монг және Поблет монастыры 12 ғасырда Каталониядағы билікті бекітуге көмектескен цистерциандық үшбұрыш ретінде танымал.

Тарих

Монастырдың бастауы 1158 жылға дейін барып жетеді, сол кезде Монтагут және Альба мырзалары Сантес Крюс ауылын Валльдаура монахтарына сыйға берген. Монастыр құру үшін қажетті папалық декретті Александр II папа жасаған, ал монастыр құрылысы 1174 жылы басталған. Кешен 1225 жылы толыққан. Арагон патшасы Петр III Сантес Крюс монастырында жерленуді қалаған, сондай-ақ оның ұлы Джеймс II (1276–1285) және оның әйелі Анжулық Бланка да осы монастырда жерленген. Джеймс II аббаттың бір бөлігін патшалық бөлмелерге айналдырды, ал бастапқы роман стиліндегі монастырь 13 ғасырдың готикалық стилінде қайта салынды және шіркеудің кесісу нүктесіне күмбез қосылды. Қабырғалар Петр IV патша тұсында салынған. Петр IV тұсынан бастап, патшалық қамқорлық Поблет монастырына ауыстырылды. Монастырь кешені 17 және 18 ғасырларда кеңейе берді, бірақ 1835 жылы Мендисабалдың шіркеу мүліктерін тәркілеуінен кейін цистерциан монахтары кетіп, құрылыс жұмыстары тоқтатылды. Монастырь 1921 жылы ұлттық ескерткіш деп жарияланды.

Сипаттама

Систерциандық қағидаларға сәйкес салынған кешенде шіркеу, монастырь, басқару үйі және жатақхана болды. Сондай-ақ, асхана, қабылдау бөлмесі және жазу бөлмесі (скрипторий) де бар еді. Кешен бал түсті тастан салынған, ал шіркеуді қоса негізгі ғимараттардың шатырлары тік тік тісті жиектермен аяқталған.

Шіркеу

1174 жылы салынған шіркеу шамамен 1225 жылы аяқталды. Ол 1211 жылы қасиеттендірілді. Шіркеу латын кресті пішіндес, оның негізгі бөлігі мен төменгі дәліздері алты бөліктен тұрады. Трансепт қанаттарының ені негізгі бөлікпен бірдей, әрқайсысы сырттан көріне бермейтін апсидалық шағын ғибадатханамен аяқталады. Ғибадатхана төртбұрышты, пресвитерийге ұласады. Көлденең қиылысы биік сегізбұрышты барабанға орнатылған готикалық стильдегі күмбезбен және барокколық фонарьмен жабдықталған. Басты қасбетінде 12 ғасырға тән роман стиліндегі портал орналасқан, оның үстінде үлкен готикалық әйнек терезесі бар. Апсидада роза тәрізді терезе және төменде үш кішкентай сүйірленген терезелер бар, қазір олар ішкі кеңістіктегі бас алтарьдың артында жасырылған. Ішкі кеңістіктің әр бөлігі төрт бөлікті күмбезбен жабылған, кең, сәл сүйір аркалар шаршы тіреулерден көтеріледі. Көптеген цистерциан шіркеулеріндегідей, мұнда 1640 жылы салынған Жозеп Тремуллес жасаған алтарь мен қабірлерден басқа, әшекейлеу жоқ.

Патшалық қабірлері

Петр III патшаның қабірі 1291 жылдан 1307 жылға дейін Бартомеу де Жирона жасаған, және ол өз ұлының (және жұмыстың тапсырыс берушісі) Джеймс II мен оның әйелі Неапольдық Бланшаның қабірлерінен зәулім көрінеді. Ол – адмирал Роджер де Лаурия әкелген қызыл порфирден жасалған рим ваннасының үстінде орналасқан, қасиеттілердің суреттерімен оралып тұрған урнадан тұрады. Джеймс II мен оның әйелі Бланшаның мавзолейін Бертран Рикер 1313–1315 жылдары салған. Қабірлер мәрмәрден жасалған, екі монархтың портреттері бейнеленген, олар цистерциандық киімдерін киіп, қабірдің үстіңгі жағының екі беткейінде жатыр.

Монастыр

Бастапқы монастырь 12 ғасырдың соңы мен 13 ғасырдың басына жататын роман стиліндегі құрылыс болған. Алғашқы монастырьдан қалған жалғыз нәрсе – алтыбұрышты орталық қасиетті орын, онда кір жуатын жер орналасқан. Король Джеймс II-нің өтінішімен бастапқы монастырь көбінесе бұзылып, Рейнард фоннол жобалаған готикалық монастырьмен ауыстырылды, ал оның шәкірті Гилем де Сегер осы жұмысты жалғастырды. Монастырь аркадасындағы әр қанаттың жоғарғы бөлігін толтыратын терезелердің ою-өрнегі ағылшын геометриялық стилінен каталондық стиліне дейін өзгеріп отырады. Жиналған бағаналардың капительдері жапырақтармен, жануарлар мен адамдардың бейнелерімен, сондай-ақ библиялық сахналармен әшекейленген. Қабырғалардағы ойыстарда бірнеше каталондық ақсүйектердің қабірлері орналасқан және суреттердің іздері сақталған, олардың бірі – Жариялану көрінісін бейнелейді. Монастырьға монастырьдің сыртқы алаңынан Porta de l'Assumpta немесе Porta Reial ("Король қақпасы") арқылы кіруге болады, бұл роман стиліндегі қақпа.

Капитул үйі мен жатақхана

Капитулярлық бөлме цистерциандық монастырлардың әдеттегі жобасына сәйкес келеді, монастырьдің шығыс қанатының орталық бөлігінде орналасқан және шіркеудің трансептісінің соңы арқылы сакристиядан бөлінген. Бөлменің орналасуы таңғы жарықты шығыс қабырғасындағы үш терезе арқылы кіргізеді. Монастырдан кіреберіс – екі жағынан бірдей биіктіктегі үлкен терезелермен шеңберленген романикалық портал арқылы, үш ашылу үш аркаданы құрайды. Зал төртбұрышты, төрт орталық бағанамен тоғыз қиылысқан күмбезге бөлінген. Жатақхана – монахтар үшін бөлінген бөлмесі жоқ, әсемдемесіз, үлкен (шамамен 46 x 11 м), алғашқыда монахтар еденде сабаннан жасалған төсеніште ұйықтаған. Ағаш қабырғалар қабырғалардағы консольдерден шығатын тас аркалардың тізбегімен демеліп тұр.