Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцариядағы тау
Mountain in Switzerland
Теңіз деңгейінен биік орналасқан Сантис тауы – Швейцарияның солтүстік-шығысындағы Альпштейн массивіндегі ең биік тау. Ол сонымен қатар Вален көлі мен Констанс көлі арасындағы Аппенцель Альптерінің ең биік нүктесі болып табылады. Үш кантонға бөлінген бұл тау, Альпштейн массиві ішіндегі солтүстік жағына қарай орналасқандығының арқасында, көзге айқын көрінетін маңызды нысан. Сөйтіп, Германиядағы Қара Орман сияқты алыс аймақтарда да "Сантис көрінісі" (Säntisblick) деп аталатын үйлерді кездестіруге болады. Сантис Альп тауларындағы ең танымал шыңдардың бірі және ең жоғарғы жағында сарайы бар Еуропаның ең танымал шыңдарының бірі. Таудың шаңырағынан көрініс әсем. Ауа райы қолайлы болса, Швейцария, Германия, Австрия, Лихтенштейн, Франция және Италия – алты елді көруге болады.
At above sea level, Säntis is the highest mountain in the Alpstein massif of northeastern Switzerland. It is also the culminating point of the whole Appenzell Alps, between Lake Walen and Lake Constance. Shared by three cantons, the mountain is a highly visible landmark thanks to its exposed northerly position within the Alpstein massif. As a consequence, houses called Säntisblick (English: Säntis view) can be found in regions as far away as the Black Forest in Germany. Säntis is among the most prominent summits in the Alps and the most prominent summit in Europe with an observation deck on the top. The panorama from the summit is spectacular. Six countries can be seen if the weather allows: Switzerland, Germany, Austria, Liechtenstein, France, and Italy.
География
Säntis Альпштейн аймағында орналасқан, шамамен (қарға ұшқан жерден) Аппенцель қаласының оңтүстік-батысына қарай. Үш кантон Säntis тауында түйіседі: Аппенцелль Аузерроден, Аппенцелль Иннерроден және Сент-Галлен, тау Хундуил, Швенде және Вилдхаус Альт Сент-Иоган муниципалитеттерінің арасында бөлінген. Шыңы теңіз деңгейінен бар болғаны 2502 метр биіктікте болса да, тау Альп тауларындағы 13-орынды және Еуропадағы 29-орынды топографиялық биіктік бойынша иеленеді. Биік топографиялық биіктігі бар таулардың шыңынан көрініс әдетте әсерлі болады, тіпті олардың биіктігі салыстырмалы түрде төмен болса да, Säntis осыған керемет мысал. Säntis сонымен қатар Аппенцелль Аузерроден және Аппенцелль Иннерроден кантондарының ең биік тауы болып табылады.
Säntis is located in the Alpstein region, nearly (as the crow flies) southwest of the town of Appenzell. Three cantons meet on Säntis: Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden, and St. Gallen, the mountain being split between the municipalities of Hundwil, Schwende and Wildhaus Alt St. Johann. Even though its summit is at only 2502 metres above sea level, the mountain ranks number 13th in the Alps and 29th in Europe in topographic prominence at Peaks with high prominence often have impressive summit views, even if their elevations are relatively modest, Säntis being a prime example. Säntis is also the highest mountain of both cantons of Appenzell Ausserrhoden and Appenzell Innerrhoden.
Климат
Сантистің ашық орналасуы нәтижесінде жоғары Альптерде кездесетіндей ауа райы жағдайлары қалыптасады, яғни Арктиканың көп бөлігінде табылмайтын мол жауын-шашынды, әдеттегі полярлық климат (Кёппен: ET). Мысалы, 1999 жылдың сәуір айында таудың солтүстік беткейіндегі қарлы алаңда қар қалыңдығы 8 метрге жеткен. Күнделікті орташа температура 0,7 °C (31 °F) және жылдық жауын-шашын мөлшері құрайды.
The exposed position of Säntis results in weather conditions normally observed in the high Alps, which means being a typically polar climate (Köppen: ET) with heavy precipitation not found in most of the Arctic. For example, in April 1999, just beneath the summit on the northern snowfield of the mountain, a snow height of was recorded. The daily mean temperature is 0.7 °C (31 °F) with a precipitation of per year.
Тарих
Сантис атауы 9 ғасырға дейін жетеді. Бұл романш тіліндегі Самбатин (ағылшын тілінде: сенбі күні туған) деген сөздің қысқартылған түрі, және бұл жақын жердегі аймақтың аты болған деп есептеледі. Кейіннен бұл атау шыңға қатысты қолданыла бастады. Немец тілінде ол Semptis немесе Sämptis деп аталды. Соңынан тау Гелветтік Республиканың кантонына өз атын берді (1798–1803).
The name Säntis dates back to the 9th century. It is an abbreviation of the Romansh language for Sambatinus (English: the one born on Saturday), which was thought to be the name of a nearby area. The name was later used to refer to the summit. In the German language it was called Semptis or Sämptis. The mountain later gave its name to a canton of the Helvetic Republic (1798–1803).
Метеорологиялық станция
1879 жылы Римде өткен Халықаралық метеорологиялық конгресс, ауа райын бақылайтын станцияларды тиісті биіктікте және қол жетімді жерлерде салу қажеттігін жариялады. Сондықтан швейцариялықтар Сентис тауында метеостанция салды. Солтүстік қанаттың орналасуы осы мақсатқа өте ыңғайлы болып шықты. Метеостанция 1882 жылғы күзде жұмысқа қосылды.
The International Meteorological Congress of Rome in 1879 declared it as a necessity to build weather stations on adequate and accessible summits. Therefore, the Swiss built a weather station on Säntis. The position of the northern ridge proved to be ideal for such an endeavour. The weather station was commissioned in autumn of 1882.
Сантидің өлтірілуі
1922 жылдың қысында "Сентсморд" (ағылшын тілінде: Säntis murder) деп аталатын қылмыс болды. Онда метеостанцияның қызметкері Генрих Хаас және оның әйелі Мария Магдалена өлтірілді. Қылмыс 21 ақпанда ауа райы туралы есептердің келіп түспегенінен ғана анықталды. Есептердің жоқ болуы салдарынан іздеу тобы Сентиске жіберілді, олар денелерді тапты. Басты күдікті – аяқ шебер Грегор Антон Кройцпойнтер, ол кісі өлтіргеннен үш апта өткен соң өз-өзіне қол жұмсады. Сөйтіп, осы қос кісі өлтірудің шындығы бүгінгі күнге дейін ашылмай келеді.
The so called Säntismord (English: Säntis murder) happened in the winter of 1922. It refers to a crime in which the weather station keeper Heinrich Haas and his wife Maria Magdalena were murdered. The murder was only discovered because of missing weather reports on 21 February. As a result of the missing reports, a search party was sent to Säntis, where they discovered the bodies. The prime suspect was shoemaker Gregor Anton Kreuzpointner, who committed suicide three weeks after the murder. The truth about this double murder hence remains unclear to this day.
Найзағай өлшеуіш станциясы
Сантисте найзағайдың шағылу жиілігі Еуропадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. 2010 жылы Лозаннадағы EPFL Электромагниттік үйлесімділік зертханасы таудағы биік телекоммуникациялық мұнараның үстіне найзағайды өлшеу станциясын орнатты. Станция әрбір шағылуда бір гигабайт дерек тіркеп, зерттеушілерге автоматты түрде хабарлайды. Жұмыс іле бастаған алғашқы тоғыз айда 50 шағылу тіркелді, оның ішінде 7 позитивті найзағай шағылуы болды. 2021 жылдан бері Жан-Пьер Вольф басқаратын зерттеу консорциумы осында лазерлік найзағай тұтқа жүйесін сынап жатыр, найзағайдың разрядын (жарылуын) қозғау үшін бұлттарға 0,7 ТВ қуатты қысқа лазерлік импульстер жіберіп тұр.
Säntis has one of the highest rate of lightning strikes in Europe. In 2010 a lightning measurement station was installed atop a tall telecommunications tower on the mountain by the Electromagnetic Compatibility Lab of the EPFL in Lausanne. The station automatically records about one gigabyte of data per strike and then notifies researchers. In the first nine months of operation it recorded about 50 strikes, including 7 positive lightning strikes. Since 2021, a research consortium led by Jean Pierre Wolf has been testing a laser lightning rod system from here, firing short 0.7 TW laser pulses into clouds to stimulate lightning discharge.
Тарату мұнарасы
Сантис тауының шаңырағында 123,55 метрлік биіктіктегі хабар тарату мұнарасы орналасқан, ол 1997 жылдың қараша айында қолданысқа енгізілді. 1955 жылы салынған бұрынғы мұнара, ауа райының қиын жағдайларына байланысты бірнеше рет жөнделді, соңында жаңасына алмастырылды. Жаңа хабар тарату мұнарасының антеннасының сыртына мұздың келушілердің террасасына түсуін болдырмау үшін шыны талшық күшейтілген пластик қабат жабылды. Мұнарадан DRS 1, DRS 2, DRS 3, RSR la Première және RSI Rete Uno сияқты швейцариялық радиоарналар хабар таратады. Бұдан бөлек, SF 1, SF 2, SF Info, TSR 1 және TSI 1 сияқты швейцариялық телеарналар да осы жерден таратылады.
Located at the peak of Säntis is a 123.55 meter high transmission tower, which was commissioned in November 1997. The original tower, built in 1955, had to be renovated several times due to the rough weather conditions before finally being replaced. The antenna of the new transmission tower got a fibre glass enforced plastic layer on the outside in order to prevent ice falling onto the visitors' terrace. Swiss radio channels such as DRS 1, DRS 2, DRS 3, RSR la Première and RSI Rete Uno are broadcast from the tower. Swiss television channels such as SF 1, SF 2, SF Info, TSR 1 and TSI 1 are also broadcast from this location.
Туризм
Бүгінде Швагальптан әуе трамвай арқылы тау басына жету оңай. Бұл 19 ғасырдың ортасынан бері туристердің танымал мекені болды. Дегенмен, сол кезден бастап таудың шыңына жол ашу үшін көптеген идеялар туғанмен, олардың іске асуына тағы бір ғасырға жуық уақыт кетті. Жақын маңдағы бірнеше қалалардан басталатын түрлі теміржол жүйелерін қолдана отырып, көптеген әрекеттер жасалды, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Бір жобада Сэнтиске Вассерaуэн немесе Унтервассерден тісті дөңгелекті теміржол арқылы қол жеткізу жоспарланған. Аталған жобаның Аппенцель мен Вассерaуэн арасындағы төменгі бөлігі салынды және ол бүгінгі күнгі теміржол желісінің бір бөлігі болып табылады, ал қалған бөлігі қаражат жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. Соңында, Херизау қаласынан жергілікті кәсіпкер доктор Карл Майер таудың іргесінде, Швагальпта әуе трамвай салу және жақын орналасқан Урнаш қаласынан төменгі станцияға қолайлы жол салу идеясын ұсынды. 1933 жылдың 22 қыркүйегінде оның жобасы құрылысқа ие болды және Майерге федералдық үкімет қажетті лицензияны берді. Нәтижесінде, 1935 жылдың 1 шілдесінде әуе трамвай іске қосылды. Алғашқы кабиналар 1960 жылы үлкенірек кабиналармен ауыстырылды. Әуе трамвайдың толық құрылысы 1968-1976 жылдар аралығында жаңартылды. 2000 жылы жаңа кабиналар пайдалануға берілді. Luftseilbahn Schwägalp Säntis әуе трамвайы Швейцариядағы ең көп таралған трамвайлардың бірі болып есептеледі. Оның жалпы ұзындығы 2307 метрді құрайды. Станциялар арасындағы биіктік айырмасы 1123 метрге жетеді. Сапар шамамен 8 минутқа созылады. Алғашқы трамвай 1933-1935 жылдар аралығында салынды.
Today, the summit is easily accessible by aerial tramway from Schwägalp. It had been a popular destination for tourists since the mid 19th century. However, even though many ideas to make the summit more easily accessible existed since those days, it took almost another century for them to materialize. Many approaches, using various types of railways starting from several nearby towns, were tried, but ultimately failed. One project planned to access Säntis from Wasserauen or Unterwasser by rack and pinion railway. While the lower section of this project between Appenzell and Wasserauen was built and is still part of today's active railway network, the rest of it was halted due to a lack of funding. Finally, local businessman Dr. Carl Meyer of Herisau came forward with the idea to construct an aerial tramway from the base of the mountain, at Schwägalp, and build a mountain road from the nearby town of Urnäsch for easier access to its lower terminal. On 22 September 1933, his project was ultimately selected for construction and Meyer was awarded with the necessary licences by the federal government. Finally, on 1 July 1935, the aerial tramway started operations. The original cabins were replaced by larger ones in 1960. The entire aerial tramway installation was replaced between 1968 and 1976. In 2000, new cabins were commissioned. The aerial tramway Luftseilbahn Schwägalp Säntis is one of the most frequented tramways in Switzerland. It has a total length of 2307 meters. The altitude gain between the terminals is 1123 meters. The journey takes roughly 8 minutes. The first tramway was constructed from 1933 to 1935.
Әр түрлі
Швейцарияның ұлттық күнін құрметтеу үшін, жыл сайын 1 тамызда тойланатын, 31 шілдеден 2 тамызға дейін Сантис тауында әлемдегі ең үлкен швейцариялық туы орнатылды. Төртбұрышты тудың әр қабырғасы 120 метрге жетеді және салмағы 1,2 тонна болды. 2009 жылғы 2 тамызда, аймақтағы күшті желдің салдарынан ту жыртылды.
In honour of the Swiss National Day, which is celebrated 1 August each year, the world's largest Swiss flag was to be seen on Säntis from 31 July – 2 August 2009. The square national flag was 120 meters each side and weighed 1.2 tons. The flag ripped on 2 August 2009 due to strong winds in the area.